معاون سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی از بررسی دقیق نحوه محاسبه مصرف و تعرفه بستههای اینترنت اپراتورهای ارتباطی سیار و ثابت، پیرو دستور سیدستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، خبر داد و نتایج این بررسی را تشریح کرد.
به گزارش وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، در پی مطرح شدن ابهامها و پرسشهای متعدد کاربران درباره نحوه محاسبه حجم مصرفی بستههای اینترنت و گلایه از اتمام زودهنگام برخی بستهها، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات دستور داد موضوع با دقت و بهصورت فنی بررسی شود و اپراتورهای ارتباطی ضمن بررسی نحوه محاسبه ترافیک و تعرفه بستههای اینترنت، گزارش بررسیهای دقیق خود را ارائه کنند. این دستور با هدف روشن شدن نحوه محاسبه ترافیک داخلی و بینالملل، بررسی عملکرد سامانههای مدیریت حساب مشترکان و اطمینان از رعایت تعرفههای مصوب صادر شد.
ثبت و بهروزرسانی نشدن برخی آدرسهای محتوای داخلی
«حمید خوانساری»، معاون امور پستی، ارتباطی و فناوری اطلاعات سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، با اشاره به بررسیهای انجامشده، گفت: «بخشی از ابهامات و برداشتهای کاربران درباره نحوه محاسبه میزان مصرف ترافیک اینترنت، به وضعیت ثبت اطلاعات محتوای داخلی در سامانه تعرفه ترجیحی مربوط میشود.»
او افزود: «با توجه به اینکه دارندگان محتوا ملزم به ثبت و بهروزرسانی اطلاعات در سامانه سازمان فناوری اطلاعات ایران نیستند، تعداد قابلتوجهی از آدرسها وIPهای مربوط به محتوای داخلی در سامانه تعرفه ترجیحی ثبت یا بهروزرسانی نشدهاند و به همین دلیل در برخی موارد، کاربران با وجود تصور استفاده از تعرفه ترجیحی برای محتوای داخلی، با محاسبه ترافیک بر مبنای تعرفه اینترنت بینالملل مواجه میشوند.»
خوانساری افزایش کیفیت و حجم محتوای برخط، بهویژه محتوای ویدئویی را از دیگر عوامل افزایش مصرف اینترنت کاربران عنوان کرد و گفت: «فعال بودن قابلیتهایی مانند بهروزرسانی خودکار نرمافزارها و سیستمعامل، پخش خودکار ویدئو، همگامسازی و پشتیبانگیری ابری اطلاعات و فعالیت برخی نرمافزارها در پسزمینه، میتواند میزان مصرف ترافیک را نسبت به گذشته افزایش دهد و در نتیجه بستههای اینترنت در مدت زمان کوتاهتری تمام شوند.»
شفافتر شدن ریزمصرف اینترنت مشترکان
معاون رگولاتوری با اشاره به بررسی سامانههای مدیریت حساب مشترکین اپراتورهای ثابت و سیار در سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، گفت: «در جریان بررسی سامانههای مربوط به مشترکین اپراتورها مشخص شد در برخی اپراتورها، جزئیات و ریزمصرف اینترنت به تفکیک ترافیک داخلی و بینالملل به شکل شفاف در اختیار مشترکان قرار نمیگیرد.»
او افزود: «با الزام رگولاتوری و پیگیریهای انجامشده، این مورد در سامانه مدیریت حساب مشترکین اصلاح شده و در حال حاضر امکان مشاهده شفافتر ریزمصرف اینترنت به تفکیک ترافیک داخلی و بینالملل برای مشترکان فراهم شده است.»
جزئیات مربوط به بررسیهای سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی در این لینک در دسترس است.
گزارش رگولاتوری چه میگوید
نمونههای منتشرشده در گزارش نشان میدهد حجم نمایشدادهشده در ابزار تست یا فایل دانلودشده، در برخی موارد با حجم ثبتشده در سامانه اپراتور یکسان نیست، اما این اختلافها در ارزیابی رگولاتوری بهعنوان مغایرت محسوب نشدهاند.
برای نمونه، در یکی از تستهای همراه اول، دانلود ۱.۸ گیگابایت، معادل ۱.۷۸ گیگابایت در سامانه اپراتور ثبت شده است. در نمونهای دیگر، دانلود ۱.۱ گیگابایتی با ثبت ۱.۰۷ گیگابایت و دانلود ۱.۰۳ گیگابایتی با ثبت ۰.۹۸ گیگابایت همراه بوده است.
در منطقه غرب نیز حجم دانلود ۵۹۰ مگابایت برای همراه اول، ۵۳۸ مگابایت در پنل اپراتور ثبت شده است. برای ایرانسل، ۱.۱۶ گیگابایت دانلود با ثبت ۱.۰۸ گیگابایت همراه بوده و در نمونه رایتل، هر دو عدد ۷۶۸ مگابایت اعلام شده است.
در بخش اینترنت ثابت نیز برای نمونه، دانلود فایل ۱.۰۷ گیگابایتی در سرویس فیبر نوری مخابرات ایران، ۱.۱ گیگابایت ثبت شده و در سرویسهای آسیاتک و شاتل بهترتیب ۱.۰۸ و ۱.۰۵ گیگابایت محاسبه شده است. در سرویس TD-LTE مبیننت نیز حجم محاسبهشده یک گیگابایت بوده است.
چرا کاربران تصور میکنند بسته اینترنت زودتر تمام میشود؟
رگولاتوری در بخش «موارد و مشکلات احصاشده» گزارش خود، سه عامل اصلی را در ایجاد سوءبرداشت کاربران درباره نحوه کسر حجم اینترنت مؤثر دانسته است.
نخستین عامل، نقص یا بهروزرسانینشدن اطلاعات مربوط به آدرسها و IPهای داخلی در سامانه تعرفه ترجیحی سازمان فناوری اطلاعات ایران عنوان شده است. طبق گزارش، از آنجا که ثبت و بهروزرسانی این اطلاعات از سوی دارندگان محتوا بهطور کامل انجام نمیشود، ممکن است برخی کاربران تصور کنند برای همه محتوای داخلی از تعرفه ترجیحی استفاده میکنند، اما بخشی از ترافیک آنها با تعرفه بینالملل محاسبه شود.
دومین عامل به افزایش حجم مصرف داده در الگوی استفاده کاربران مربوط است. رگولاتوری اعلام کرده افزایش کیفیت محتوای آنلاین، بهویژه ویدئو، فعالبودن بهروزرسانی خودکار نرمافزارها و سیستمعاملها، پخش خودکار ویدئو، همگامسازی و پشتیبانگیری ابری و فعالیت برنامهها در پسزمینه، میتواند باعث افزایش مصرف و پایانیافتن سریعتر بسته اینترنت شود.
سومین عامل نیز به شفافنبودن ریزمصرف در برخی پنلهای کاربری مربوط بوده است. سازمان تنظیم مقررات اعلام کرده در بعضی از اپراتورها، جزئیات مصرف به تفکیک ترافیک داخلی و بینالملل بهطور شفاف نمایش داده نمیشد؛ اما پس از پیگیری رگولاتوری، اصلاحات لازم انجام شده و امکان مشاهده شفافتر ریزمصرف برای مشترکان فراهم شده است.
منطق تعرفه داخلی و بینالملل چگونه است؟
بر اساس مصوبات رگولاتوری، حجم ترافیک اینترنت بینالملل با ضریب کامل محاسبه میشود؛ یعنی با مصرف یک گیگابایت اینترنت بینالملل، یک گیگابایت از حجم بسته کسر خواهد شد.
در مقابل، ترافیک داخلی مشمول تعرفه ترجیحی است. به این معنا که هر ۲.۷ گیگابایت مصرف محتوای داخلی، معادل یک گیگابایت از حجم بسته بینالملل محاسبه میشود. در نتیجه، ضریب مصرف ترافیک داخلی حدود ۰.۳۷ است و کاربر برای استفاده از محتوای داخلی، تخفیفی حدود ۶۳ درصدی نسبت به ترافیک بینالملل دریافت میکند.
برای پیامرسانهای داخلی نیز ضریب پایینتری اعمال میشود. گزارش برخی اپراتورها نشان میدهد حدود ۴.۰۳ گیگابایت مصرف پیامرسان داخلی، معادل یک گیگابایت از حجم بسته است؛ یعنی ضریب محاسبه آن حدود ۰.۲۴۸۷ در نظر گرفته میشود.
به بیان ساده، ادعایی که گاهی در شبکههای اجتماعی مطرح میشود مبنی بر اینکه با مصرف یک گیگابایت ترافیک بینالملل، ۲.۷ گیگابایت از بسته کاربر کم میشود، مطابق این گزارش صحیح نیست. ضریب ۲.۷ مربوط به مزیت ترافیک داخلی است؛ یعنی کاربر با یک گیگابایت از حجم بسته خود میتواند حدود ۲.۷ گیگابایت محتوای داخلی مصرف کند.
ریزمصرف تفکیکی در پنل اپراتورها
رگولاتوری در گزارش خود نمونههایی از پنلهای مشترکان اپراتورها را منتشر کرده که تفکیک مصرف اینترنت داخلی، بینالملل و پیامرسانهای داخلی را نشان میدهد.
همراه اول اعلام کرده در بخش ریزمصرف، حجم مصرفشده در بستههای داخلی، عادی یا تمامبها و پیامرسانهای داخلی بهصورت جداگانه نمایش داده میشود. این اپراتور همچنین در زمان فعالسازی بسته، اطلاعاتی درباره حجم، مدت اعتبار و تعرفه ترجیحی سایتهای داخلی منتخب در اختیار مشترک قرار میدهد.
ایرانسل نیز امکان مشاهده نوع و مدت بسته، حجم باقیمانده و گزارش مصرف به تفکیک محتوای تمامبها، داخلی و پیامرسانهای داخلی را در وبسایت و اپلیکیشن «ایرانسل من» فراهم کرده است.
رایتل نیز اعلام کرده ریزمصرف بستهها در اپلیکیشن «رایتل من» به تفکیک ترافیک داخلی، بینالمللی و پیامرسانهای داخلی قابل مشاهده است. این اپراتور ابزار «سنجش مصرف اینترنت» را نیز در وبسایت خود قرار داده تا مشترکان بتوانند با دانلود حجمهای مشخص، میزان کسرشده از بسته خود را کنترل کنند.
آمار درخواستها و شکایتها
بر اساس گزارش همراه اول، از ابتدای فروردین تا ۱۶ مرداد ۱۴۰۵، مجموعاً ۶۱۸ هزار و ۱۹۳ درخواست در حوزه بررسیشده ثبت شده است. از این تعداد، ۵۹۷ هزار و ۷۳۷ مورد، معادل ۹۷ درصد، از طریق تماس تلفنی و ۲۱ هزار و ۴۵۶ مورد، معادل ۳ درصد، از طریق تیکت پشتیبانی ثبت شدهاند.
در میان تماسهای ورودی، ۵۱۳ هزار و ۲۸ مورد، معادل ۸۵.۸ درصد، مربوط به پرسشهای متداول درباره بستههای اینترنت بوده و ۸۴ هزار و ۷۰۹ مورد، معادل ۱۴.۷ درصد، به مشکلات بستههای اینترنت اختصاص داشته است. همراه اول میزان رضایت مشتریان در این بازه را ۶۵.۴۲ درصد اعلام کرده است.
رایتل نیز اعلام کرده بیشترین شکایتهای ثبتشده از ابتدای سال ۱۴۰۵، مربوط به ابهام در نحوه محاسبه حجم مصرفی و پایان زودهنگام بستههای اینترنت، اختلال در اعمال شارژ یا فعالسازی بسته، درخواست لغو و عودت وجه، دریافت ریزکارکرد و صدور مجدد قبض بوده است. این اپراتور گفته ۹۸.۵ درصد شکایتهای ارجاعی به واحد مالی بررسی و تعیین تکلیف شدهاند.
آسیاتک نیز از ثبت ۱۷۶ مورد مغایرت مصرف خبر داده و اعلام کرده تمامی این موارد در زمان مقرر رسیدگی و رفع شدهاند. این شرکت، تعدد یا تغییر IPها، نقص فهرستهای ابلاغی، پوششندادن همه سایتهای داخلی و استفاده از VPN را از جمله عوامل احتمالی بروز مغایرت یا ابهام در تشخیص ترافیک داخلی و بینالمللی عنوان کرده است.
