برای بسیاری از افرادی که نخستین تجربه اتصال به اینترنت را در دهه ۱۹۹۰ داشته‌اند، صدای مودم‌های دایال‌آپ، سرعت پایین ارتباط و انتظار طولانی برای باز شدن صفحات وب، یادآور روزهای آغازین اینترنت است. با این حال، آنچه در آن دوران گسترش یافت، بیشتر استفاده عمومی از شبکه جهانی وب بود؛ فناوری‌ای که نباید آن را با خود اینترنت یکسان دانست.
در واقع، اینترنت حاصل چند دهه تحقیق و توسعه در زمینه شبکه‌های رایانه‌ای است و تاریخ پیدایش آن را می‌توان از سه نقطه عطف مهم بررسی کرد: سال‌های ۱۹۶۹، ۱۹۸۳ و ۱۹۸۹ میلادی.
تفاوت اینترنت و وب؛ دو فناوری که اغلب با هم اشتباه گرفته می‌شوند
برای درک تاریخ واقعی اینترنت، ابتدا باید تفاوت آن با شبکه جهانی وب (World Wide Web) را شناخت.
وب که در سال ۱۹۸۹ توسط تیم برنرز لی ابداع شد، مجموعه‌ای از صفحات، اسناد و پیوندهای اینترنتی است که کاربران می‌توانند از طریق مرورگر به آن‌ها دسترسی پیدا کنند. مشاهده ویدئو، مطالعه اخبار، بازدید از وب‌سایت‌ها و استفاده از بسیاری از خدمات آنلاین، از جمله فعالیت‌هایی هستند که بر بستر وب انجام می‌شوند.
اما اینترنت زیرساخت ارتباطی گسترده‌ای است که امکان فعالیت وب و بسیاری از خدمات دیجیتال دیگر را فراهم می‌کند. به بیان ساده، اینترنت شبکه‌ای جهانی از شبکه‌های رایانه‌ای به‌هم‌پیوسته است، در حالی که وب یکی از خدماتی محسوب می‌شود که از این زیرساخت استفاده می‌کند.
می‌توان اینترنت را به شبکه‌ای از بزرگراه‌ها تشبیه کرد و وب‌سایت‌ها را ساختمان‌ها و فروشگاه‌هایی دانست که از طریق این مسیرها قابل دسترسی هستند.
بنابراین، هرچند این دو اصطلاح در گفت‌وگوهای روزمره اغلب به جای یکدیگر استفاده می‌شوند، از نظر فنی تفاوت مهمی دارند.
سال ۱۹۶۹؛ نخستین گام برای ساخت اینترنت امروزی
ریشه‌های اینترنت به اواخر دهه ۱۹۶۰ میلادی بازمی‌گردد؛ زمانی که پژوهشگران آمریکایی با حمایت مالی وزارت دفاع ایالات متحده، توسعه یک شبکه ارتباطی جدید را آغاز کردند.
هدف این پروژه، فراهم کردن امکان تبادل اطلاعات میان رایانه‌های مستقر در مراکز تحقیقاتی مختلف بود، بدون آنکه ارتباطات به یک مرکز واحد وابسته باشد.
نتیجه این تلاش‌ها، شبکه‌ای به نام آرپانت (ARPANET) بود که چندین رایانه دانشگاهی و تحقیقاتی را به یکدیگر متصل می‌کرد.
یکی از مهم‌ترین فناوری‌های مورد استفاده در این شبکه، «سوئیچینگ بسته‌ای» (Packet Switching) بود؛ روشی که شیوه انتقال داده‌ها در شبکه‌های رایانه‌ای را متحول کرد.
در این روش، اطلاعات به بسته‌های کوچک تقسیم می‌شوند و هر بسته می‌تواند از مسیرهای مختلفی به مقصد برسد. پس از دریافت بسته‌ها، رایانه مقصد آن‌ها را دوباره در کنار یکدیگر قرار می‌دهد تا اطلاعات اصلی بازسازی شوند.
مزیت مهم این فناوری آن است که در صورت اختلال در بخشی از شبکه، امکان انتقال داده‌ها از مسیرهای جایگزین وجود دارد.
در ۲۹ اکتبر ۱۹۶۹، یکی از مهم‌ترین آزمایش‌های تاریخ ارتباطات دیجیتال انجام شد. پژوهشگران تلاش کردند پیامی را از رایانه‌ای در دانشگاه کالیفرنیا، لس‌آنجلس (UCLA) به رایانه‌ای در مؤسسه تحقیقاتی استنفورد (SRI) ارسال کنند.
قرار بود کلمه «LOGIN» منتقل شود، اما سیستم پس از دریافت دو حرف نخست، یعنی «LO»، از کار افتاد.
با وجود این اختلال، آزمایش مذکور به یکی از نقاط عطف تاریخ شبکه‌های رایانه‌ای تبدیل شد و مسیر توسعه فناوری‌هایی مانند پست الکترونیکی و ارتباطات اینترنتی امروزی را هموار کرد.
سال ۱۹۸۳؛ تولد رسمی اینترنت
اگرچه آرپانت در سال ۱۹۶۹ امکان ارتباط میان رایانه‌های دور از یکدیگر را نشان داد، هنوز با اینترنت جهانی امروزی فاصله زیادی داشت.
در دهه ۱۹۷۰، سازمان‌ها و مراکز تحقیقاتی مختلف شبکه‌های اختصاصی خود را توسعه دادند، اما تفاوت در شیوه ارتباط این شبکه‌ها، تبادل اطلاعات میان آن‌ها را دشوار می‌کرد.
برای حل این مشکل، پژوهشگران مجموعه‌ای از استانداردهای ارتباطی را توسعه دادند که با عنوان TCP/IP شناخته می‌شوند.
این پروتکل‌ها قواعد مشترکی برای انتقال داده‌ها و ارتباط میان شبکه‌های مختلف فراهم کردند و به یکی از مهم‌ترین پایه‌های اینترنت امروزی تبدیل شدند.
نقطه عطف اصلی در اول ژانویه ۱۹۸۳ رقم خورد؛ زمانی که شبکه آرپانت به‌طور رسمی از پروتکل‌های قدیمی خود به TCP/IP مهاجرت کرد.
این تغییر که در تاریخ شبکه‌های رایانه‌ای با عنوان «روز پرچم» (Flag Day) شناخته می‌شود، امکان ارتباط استاندارد میان شبکه‌های مختلف را فراهم کرد.
به همین دلیل، بسیاری از تاریخ‌نگاران فناوری، اول ژانویه ۱۹۸۳ را تاریخ تولد اینترنت مدرن می‌دانند.
البته این تحول به معنای اتصال فوری تمام شبکه‌های جهان نبود، بلکه زیرساخت فنی لازم را برای گسترش ارتباطات میان شبکه‌های مستقل ایجاد کرد.
سال ۱۹۸۹؛ اختراع وب و آغاز تحول اینترنت
سومین نقطه عطف مهم در تاریخ اینترنت، سال ۱۹۸۹ میلادی بود؛ زمانی که تیم برنرز لی، دانشمند بریتانیایی، ایده شبکه جهانی وب را در سازمان اروپایی پژوهش‌های هسته‌ای (CERN) مطرح کرد.
این فناوری با فراهم کردن امکان ارتباط میان اسناد از طریق پیوندهای قابل کلیک، شیوه دسترسی کاربران به اطلاعات را متحول ساخت.
در سال‌های بعد، توسعه مرورگرها و وب‌سایت‌ها باعث شد استفاده از اینترنت از محیط‌های دانشگاهی و تحقیقاتی فراتر برود و به‌تدریج در دسترس عموم مردم قرار گیرد.
گسترش وب در دهه ۱۹۹۰، همراه با افزایش تعداد رایانه‌های شخصی و خدمات‌دهندگان اینترنت، نقش مهمی در تبدیل اینترنت به یکی از فناوری‌های فراگیر جهان داشت.
اینترنت امروز چند ساله است؟
بر اساس تاریخچه شکل‌گیری این فناوری، پاسخ به پرسش سن اینترنت به نقطه شروعی بستگی دارد که برای محاسبه انتخاب می‌شود.
اگر نخستین ارتباط آرپانت در سال ۱۹۶۹ را مبنا قرار دهیم، اینترنت در سال ۲۰۲۶ حدود ۵۷ سال قدمت دارد.
اگر مهاجرت به پروتکل TCP/IP در سال ۱۹۸۳ را تولد اینترنت مدرن بدانیم، این فناوری اکنون نزدیک به ۴۴ ساله است. همچنین از زمان ارائه ایده شبکه جهانی وب در سال ۱۹۸۹، حدود ۳۷ سال می‌گذرد.
در مجموع، اینترنت بسیار قدیمی‌تر از دورانی است که رایانه‌های شخصی، مودم‌های دایال‌آپ و مرورگرهای وب در خانه‌ها فراگیر شدند. فناوری‌ای که امروز ارتباطات، تجارت، آموزش و بخش بزرگی از زندگی دیجیتال به آن وابسته است، حاصل دهه‌ها پژوهش و پیشرفت در زمینه شبکه‌های رایانه‌ای بوده است.
