ایلام – آتش زدن بقایای محصولات کشاورزی در ایلام به تهدیدی جدی برای سلامت خاک، کیفیت هوا و معیشت پایدار منطقه تبدیل شده است.
خبرگزاری مهر – گروه استان ها: در استان ایلام به عنوان یکی از ارکان اصلی معیشت و تأمین امنیت غذایی منطقه، جایگاه ویژه‌ای دارد و هر ساله بخش قابل توجهی از تولیدات زراعی در مزارع این استان به دست می‌آید.
با این حال، در سال‌های اخیر پدیده‌ای زیان‌بار به یکی از چالش‌های جدی این بخش تبدیل شده است؛ آتش زدن بقایای محصولات کشاورزی که با هدف آماده‌سازی زمین برای کشت بعدی انجام می‌شود، آسیب‌های جبران‌ناپذیری به محیط زیست و منابع طبیعی وارد می‌کند.
این اقدام نادرست در حالی صورت می‌گیرد که کاه و کلش به عنوان بقایای ارزشمند کشاورزی، کاربردهای فراوانی در تغذیه دام، تولید انرژی و تهیه کودهای آلی دارد و سوزاندن آن‌ها به معنای نابودی کامل این سرمایه‌های ملی محسوب می‌شود.
سوزاندن بقایای گیاهی علاوه بر هدررفت ظرفیت‌های اقتصادی، موجب آلودگی شدید هوا، از بین رفتن مواد مغذی خاک، کاهش حاصلخیزی زمین‌های زراعی و افزایش فرسایش خاک می‌گردد؛ ضمن اینکه دود ناشی از این آتش‌سوزی‌ها می‌تواند سلامت عمومی جامعه را نیز به خطر بیندازد و مشکلات تنفسی ایجاد کند.
برای برون‌رفت از این بحران، جایگزین کردن روش‌های اصولی مانند تبدیل بقایا به کمپوست، استفاده در خوراک دام یا فرآوری برای تولید انرژی ضروری به نظر می‌رسد و نیازمند فرهنگ‌سازی، آموزش مستمر کشاورزان و نظارت جدی دستگاه‌های متولی است.
آتش زدن بقایا؛ روشی غیرعلمی که نیازمند فرهنگ‌سازی است
مدیرکل حفاظت محیط زیست ایلام، در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار داشت: آتش زدن بقایای محصولات کشاورزی، روشی غیرعلمی و آسیب‌زا محسوب می‌شود که نه تنها به خاک و هوا آسیب می‌زند، بلکه سرمایه اقتصادی کشاورز را نیز نابود می‌کند؛ بر همین اساس، فرهنگ‌سازی و آموزش بهره‌برداران برای تغییر این رویکرد، ضرورتی انکارناپذیر است.
مهدی تیموری با اشاره به آمار این حوادث گفت: از ابتدای سال جاری تاکنون ۲۱ فقره آتش‌سوزی در اراضی کشاورزی استان رخ داده که حدود ۲۸۰ هکتار از زمین‌ها را درگیر کرده است.
وی با تاکید بر ارزش اقتصادی کاه و کلش افزود: این بقایا کاربردهای مهمی در تغذیه دام و تولید کود آلی دارد و سوزاندن آن‌ها خسارت اقتصادی بزرگی به کشاورز وارد می‌کند.
تیموری تصریح کرد: آتش زدن بقایا باعث آلودگی هوا و از بین رفتن مواد مغذی خاک می‌شود که در نهایت به کاهش حاصلخیزی زمین و فرسایش خاک منجر می‌گردد.
وی در پایان از کشاورزان خواست با روش‌های جایگزین مانند کمپوست کردن، از سوزاندن کاه و کلش خودداری کنند تا سلامت محیط زیست حفظ شود.
ممنوعیت قانونی آتش‌زدن بقایای گیاهی
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری ایلام، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به وجود قوانین بازدارنده در این زمینه تصریح کرد: مطابق با ماده ۲۰ قانون هوای پاک، هرگونه اقدام به سوزاندن بقایای گیاهی در اراضی زراعی ممنوع است و متخلفان مشمول مجازات‌های قانونی خواهند شد.
یاسم خانمحمدیان با هشدار نسبت به خطرات بهداشتی این اقدام افزود: دود غلیظ و ذرات معلق حاصل از سوزاندن بقایا، کیفیت هوا را به شدت تحت تاثیر قرار می‌دهد و برای سالمندان، کودکان و بیماران تنفسی یک تهدید جدی محسوب می‌شود.
وی گفت: یکی از بزرگ‌ترین تهدیدها برای جنگل‌های زاگرس در ایلام، آتش زدن پس‌چرای مزارع در حاشیه عرصه‌های ملی است. با کوچک‌ترین وزش باد یا شیب زمین، زبانه‌های آتش به‌سرعت به دل جنگل‌ها و مراتع نفوذ کرده و سالانه هکتارها از درختان بلوط چندصدساله و خاک حاصلخیز را خاکستر می‌کند.
خانمحمدیان ادامه داد: مهار آتش در دامنه‌های صعب‌العبور بسیار دشوار و پرهزینه است؛ از این رو از کشاورزان عزیز تقاضا داریم با ایجاد آتش‌بُر در مرز مزارع و خودداری از آتش زدن بقایا، اجازه ندهند یک سهل‌انگاری ساده به فاجعه‌ای جبران‌ناپذیر برای سرمایه طبیعی استان تبدیل شود.
این مسئول با تاکید بر استمرار نظارت‌های میدانی خاطرنشان کرد: ضرورت دارد کشاورزان از هرگونه آتش زدن بقایای محصولات خودداری نمایند؛ چراکه در صورت احراز تخلف، برخورد قانونی و قاطع با عاملان انجام خواهد شد.
خانمحمدیان در پایان گفت: صیانت از منابع طبیعی و هوای پاک یک مسئولیت همگانی است و امیدواریم با همدلی مردم و همراهی دستگاه‌های اجرایی، شاهد مهار اینگونه حوادث و پاسداری هرچه بهتر از سرمایه‌های طبیعی استان باشیم.
بسته‌های حمایتی و ترویجی برای پیشگیری از آتش سوزی در مزارع
کارشناس جهاد کشاورزی استان ایلام نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با تأیید دغدغه‌های به حق کشاورزان و فعالان محیط زیست، اعلام کرد: اگرچه آتش زدن کاه و کلش در کوتاه‌مدت به ظاهر زمینه را برای کشت دوم (از جمله ماش، کنجد، حبوبات و صیفی‌جات) آماده می‌کند، اما در بلندمدت خسارات جبران‌ناپذیری به ساختار خاک، میکروارگانیسم‌ها و عناصر غذایی وارد ساخته و خطر بروز آتش‌سوزی‌های گسترده و کنترل‌نشده را به همراه دارد.
فیض الله زینی وند با اشاره به چالش‌های مطرح‌شده درباره تجمع آفات و مشکلات شخم‌زدن بقایا تصریح کرد: صرفِ برگرداندن کاه و کلش به خاک بدون مدیریت فنی می‌تواند خطرساز باشد، اما راهکار علمی و اصولی، آتش‌زدن نیست؛ بلکه استفاده از روش‌های مدیریت بقایا، کاربرد کودهای ازته برای تسریع در تجزیه کاه و کلش و بهره‌گیری از ادوات خاک‌ورزی حفاظتی است.
کارشناس جهاد کشاورزی استان ایلام همچنین با اذعان به اینکه رویکرد صرفاً سلبی، تهدید و صدور بیانیه بدون ارائه راهکارهای حمایتی پاسخگو نیست، افزود:پیشنهادهای سازنده مطرح‌شده در خصوص بازگشت بسته‌های حمایتی، مشارکت در هزینه‌های آماده‌سازی زمین و توزیع کودهای یارانه‌ای تشویقی برای ترغیب کشاورزان به عدم سوزاندن پس‌چراها، کاملاً منطقی بوده و این سازمان در تلاش است با جلب همکاری نهادهای مرتبط، بسته‌های ترویجی و حمایتی ویژه‌ای را برای کشاورزان زحمتکش استان تدوین و اجرایی کند.
وی تصریح کرد:جهاد کشاورزی استان ضمن قدردانی از دغدغه‌مندی فعالان رسانه‌ای و شهروندان، از تمامی کشاورزان فهیم ایلامی درخواست داریم با خودداری از آتش زدن پس‌چراها، در حفظ سرمایه ملی خاک و حراست از محیط زیست منطقه برای نسل‌های آینده یاریگر مجموعه‌های متولی باشند.
بی‌تردید، حفظ حاصلخیزی خاک و پاسداری از هوای پاک نیازمند عزم جدی کشاورزان و نظارت مستمر دستگاه‌های اجرایی است تا با ترویج فرهنگ استفاده صحیح از بقایای گیاهی، از بروز فاجعه‌های زیست‌محیطی در استان جلوگیری شود.
