پاییز که از راه می‌رسد، پایتخت انار ایران، رنگ‌وبویی دیگر پیدا می‌کند؛ شاخه‌های خم شده زیر بار انارهای سرخ، رفت‌وآمد کارگرانی را می‌بینند که برای برداشت محصول دست‌به کار شده‌اند.
به گزارش خبرگزاری مهر، ایسنا نوشت: اینجا، در انارستان‌های ساوه، پاییز را نه فقط در زردی برگ‌ها و خنکای هوا، که در سرخی میوه‌هایی می‌توان دید که حاصل ماه‌ها مراقبت، آبیاری، هزینه و انتظارند. کمی که در باغ پیش بروی، هر گوشه تصویری از این تلاش پیوسته پیش چشمت قرار می‌گیرد؛ کارگرانی با پوشش‌های مخصوص که انارها را با احتیاط از شاخه جدا می‌کنند و در کیسه‌های برداشت می‌گذارند، سبدهایی که پُر و خالی می‌شوند و محموله‌هایی که به محل جمع‌آوری می‌رسند. آنجا، دست‌های باتجربه باغداران و اعضای خانواده‌هایشان، یکی پس از دیگری انارها را بررسی می‌کنند؛ میوه‌های درشت، سالم و خوش‌رنگ برای عرضه ممتاز و صادراتی کنار گذاشته می‌شوند، انارهای کوچک‌تر در ردیفی دیگر قرار می‌گیرند و میوه‌های ترک‌خورده یا آسیب‌دیده نیز از محصول سالم جدا می‌شوند تا هرکدام متناسب با کیفیت و قابلیت مصرف، راه خود را در پیش بگیرند.
بخشی از این یاقوت‌های سرخ، راهی بازارهای مصرف و سردخانه‌ها می‌شود؛ بخشی دیگر برای تبدیل‌شدن به رب، آب‌انار و فرآورده‌هایی همچون لواشک، به چرخه فرآوری می‌پیوندد و در واقع، کار در باغ به برداشت ختم نمی‌شود؛ جداسازی، دسته‌بندی و آماده‌سازی محصول نیز نیروی انسانی و ساعت‌ها تلاش می‌طلبد. خانواده‌هایی که یک سال چشم‌انتظار این روزها بوده‌اند، حالا در کنار کارگران، حاصل دسترنج خود را برای ورود به بازار آماده می‌کنند؛ روزهایی پرکار که معمولاً تا اواخر آبان ادامه دارد. برای ساوه، این فصل تنها موعد چیدن انار نیست؛ بخشی از هویت کشاورزی و اقتصادی شهرستان در همین باغ‌ها ریشه دارد. با این حال، همه قصه انار ساوه در رنگ سرخ میوه‌ها و شور روزهای برداشت خلاصه نمی‌شود. پشت هر سبد انار، یک سال هزینه و مراقبت قرار دارد و پشت بعضی باغ‌ها، نگرانی از کم‌آبی، افت منابع زیرزمینی و کاهش توان اقتصادی تولیدکننده. افزایش هزینه‌های نگهداری و برداشت، قیمت‌هایی که هم‌پای هزینه‌ها رشد نکرده‌اند، فاصله قیمت فروش در باغ با بازار مصرف و محدودیت صنایع فرآوری، پرسش‌هایی جدی درباره آینده این محصول پیش روی باغداران گذاشته است.
کم‌آبی، انارستان‌ها را از چرخه تولید خارج می‌کند
علیرضا سلیمی باغدار ساوه‌ای، در گفت‌وگو با ایسنا از تشدید تنش آبی و کاهش منابع آب در سال‌های اخیر می‌گوید و می‌افزاید: کمبود آب به یکی از جدی‌ترین مشکلات باغداران انار در ساوه تبدیل شده و ادامه این روند، هر سال بخشی از درختان را با خشکیدگی مواجه می‌کند؛ درختانی که سال‌ها برای رشد، باردهی و رسیدن به مرحله تولید اقتصادی آن‌ها زمان و هزینه صرف شده، اما اکنون به‌دلیل نرسیدن آب کافی، از چرخه تولید خارج می‌شوند. وی اظهار کرد: باغ انار حاصل یک سال تلاش نیست، بلکه برای به ثمر نشستن یک درخت، سال‌ها مراقبت، هزینه و رسیدگی لازم است؛ به همین دلیل، خشک‌شدن درختان بر اثر کم‌آبی فقط به معنای کاهش محصول یک فصل نیست، بلکه سرمایه‌ای را از بین می‌برد که احیای آن به زمان و هزینه زیادی نیاز دارد. این باغدار با بیان اینکه محدودیت منابع آبی، باغداران را به سمت استفاده از روش‌های نوین آبیاری سوق داده است، افزود: اجرای سامانه‌های آبیاری قطره‌ای و دیگر روش‌های نوین، اگرچه می‌تواند در مدیریت مصرف آب مؤثر باشد، اما به سرمایه‌گذاری اولیه نیاز دارد و تأمین هزینه تجهیزات، لوله‌گذاری، نصب و نگهداری آن‌ها برای همه باغداران آسان نیست. در شرایطی که هزینه‌های تولید و نگهداری باغ افزایش یافته، تأمین هزینه‌های تغییر روش آبیاری نیز به دغدغه‌ای جدی تبدیل شده است.
سلیمی ادامه داد: باغدار از یک طرف با کاهش منابع آب و خشک‌شدن درختان روبروست و از طرف دیگر باید هزینه‌های لازم برای حفظ باغ و اصلاح روش آبیاری را تأمین کند. اگر برای این وضعیت چاره‌اندیشی نشود، ممکن است سطح بیشتری از باغات به‌تدریج توان اقتصادی خود را از دست بدهند و تولید انار در منطقه با دشواری بیشتری مواجه شود. وی با تأکید بر ضرورت تسریع در اجرای طرح‌های تأمین آب برای ساوه گفت: انتظار داریم طرح انتقال آب از سد کوچری با جدیت بیشتری پیگیری شود و موانع پیش‌روی آن هرچه زودتر برطرف شود. همچنین تعیین تکلیف استفاده از پساب تصفیه‌شده برای آبیاری باغات، در صورت تأیید کیفیت و رعایت ضوابط فنی و زیست‌محیطی، می‌تواند یکی از راهکارهای کمک‌کننده برای کاهش فشار بر منابع آب زیرزمینی باشد. این باغدار افزود: منابع آب زیرزمینی دیگر توان تحمل برداشت بی‌رویه را ندارند و لازم است در کنار مدیریت مصرف، منابع جایگزین و پایدار نیز برای بخش کشاورزی در نظر گرفته شود. اجرای طرح‌های تأمین آب و استفاده اصولی از پساب تصفیه‌شده باید از مرحله طرح و پیگیری عبور کند و به راهکاری عملی برای باغداران تبدیل شود.
عرضه انار غیربومی، مشکل همیشگی ساوه
سلیمی در بخش دیگری از سخنانش، نسبت به عرضه انار غیربومی به نام انار ساوه در ورودی و خروجی شهر هشدار داد و گفت: یکی دیگر از نگرانی‌های ما این است که در مقاطعی از فصل، خودروهایی با پلاک شهرهای مختلف در مبادی ورودی و خروجی ساوه مستقر می‌شوند و انارهایی را عرضه می‌کنند که محصول این شهرستان نیستند؛ محصولاتی که از مناطقی مانند استان فارس، قم و برخی مناطق غربی کشور به ساوه آورده می‌شوند. وی تصریح کرد: مسئله این نیست که انار تولیدشده در سایر مناطق کشور نباید عرضه شود، بلکه نگرانی اصلی، معرفی محصول سایر مناطق به نام انار ساوه و مخدوش‌شدن هویت و اعتبار این برند است. انار ساوه به‌واسطه شرایط آب‌وهوایی، ویژگی‌های خاک و شرایط تولید در این منطقه، خصوصیات شناخته‌شده‌ای دارد و اعتبار آن حاصل سال‌ها تلاش باغداران و شهرتی است که این محصول در بازار به دست آورده است.
این باغدار افزود: اگر محصول سایر مناطق بدون مشخص‌بودن منشأ تولید، به نام انار ساوه فروخته شود، ممکن است مصرف‌کننده پس از خرید، کیفیت محصول را با انتظاری که از انار ساوه دارد مقایسه کند و در صورت نارضایتی، این تجربه را به حساب محصول شهرستان بگذارد. در چنین شرایطی، باغدارانی که محصول خود را با هزینه و زحمت فراوان تولید می‌کنند نیز از پیامدهای این اتفاق آسیب می‌بینند. سلیمی خواستار سامان‌دهی عرضه انار در مبادی ورودی و خروجی شهر و نظارت بر نحوه معرفی محصول شد و گفت: لازم است سازوکاری برای مشخص‌شدن منشأ انارهای عرضه‌شده و جلوگیری از معرفی گمراه‌کننده محصولات سایر مناطق در نظر گرفته شود. حفظ اعتبار انار ساوه به نفع همه تولیدکنندگان، فروشندگان و فعالان اقتصادی این حوزه است و باید از این نام تجاری و کشاورزی به‌درستی صیانت شود.
آفات و نهاده‌های تقلبی، هزینه تولید را افزایش می‌دهند
ابوالفضل عسگری دیگر باغدار ساوه‌ای نیز با اشاره به مشکلات ناشی از گسترش آفات و بیماری‌های باغات انار گفت: کرم گلوگاه انار و آفتاب‌سوختگی از جمله مشکلاتی هستند که می‌توانند میزان برداشت و کیفیت محصول را تحت تأثیر قرار دهند و مقابله با آن‌ها به برنامه‌ریزی، آموزش و استفاده از روش‌های علمی نیاز دارد. وی اظهار کرد: باغدار برای تولید محصول باکیفیت، در طول سال هزینه‌های مختلفی از جمله آبیاری، تغذیه درختان، هرس، مبارزه با آفات و نگهداری باغ را پرداخت می‌کند؛ اما اگر آفت در زمان مناسب کنترل نشود یا روش‌های مورد استفاده، اثربخشی کافی نداشته باشند، بخشی از این هزینه‌ها و زحمات به نتیجه مطلوب نمی‌رسد.
عسگری ادامه داد: گاهی توصیه‌های فنی و نتایج تحقیقات در سطح کارشناسی باقی می‌ماند و آن‌طور که باید به دست باغدار نمی‌رسد. در حالی که تولیدکنندگان برای حفظ محصول خود به آموزش‌های روشن، عملی و متناسب با شرایط باغ نیاز دارند. برگزاری دوره‌های آموزشی میدانی، حضور کارشناسان در باغات و ارائه راهکارهای قابل اجرا می‌تواند به افزایش آگاهی باغداران و اثربخشی روش‌های کنترل آفات کمک کند. این باغدار، رعایت اصول به‌زراعی و به‌باغی، مدیریت مناسب کف باغ، جمع‌آوری و معدوم‌سازی انارهای آلوده و اجرای توصیه‌های فنی کارشناسان را از جمله اقداماتی دانست که می‌تواند در مدیریت آفات مؤثر باشد و افزود: لازم است این اقدامات به‌صورت مستمر و هماهنگ انجام شوند تا از گسترش آلودگی و تحمیل خسارت بیشتر به باغداران جلوگیری شود. عسگری همچنین آفتاب‌سوختگی را یکی دیگر از عوامل مؤثر بر کیفیت و قابلیت عرضه انار دانست و اظهار کرد: شرایط آب‌وهوایی و افزایش دما در دوره رسیدگی می‌تواند به پوست میوه آسیب بزند و ارزش تجاری بخشی از محصول را کاهش دهد. در چنین شرایطی، شناخت روش‌های پیشگیری و استفاده از راهکارهای حفاظتی متناسب با شرایط باغ اهمیت زیادی دارد.
این باغدار در ادامه، عرضه سموم و کودهای تقلبی یا بی‌کیفیت را از دیگر نگرانی‌های تولیدکنندگان دانست و گفت: عرضه نهاده‌های نامرغوب می‌تواند موجب اتلاف هزینه، کاهش اثربخشی عملیات باغداری و حتی آسیب به محصول شود. لازم است اصالت و کیفیت سموم و کودهای عرضه‌شده به‌صورت مستمر بررسی شود و محصولات غیرمجاز یا فاقد کیفیت لازم، در صورت احراز تخلف، از چرخه عرضه خارج شوند. همچنین باید اطلاعات لازم درباره محصولات معتبر و نحوه مصرف صحیح آن‌ها در اختیار باغداران قرار گیرد تا امکان انتخاب آگاهانه برای تولیدکنندگان فراهم شود.
دلالان سهم بیشتری از ارزش انار می‌برند
احمدرضا حسینی یک باغدار دیگر نیز با اشاره به تأثیر مستقیم خشکسالی بر کاهش سطح باغات خود گفت: تا چند سال قبل حدود پنج هکتار باغ انار داشتم، اما به‌دلیل کمبود آب و خشک‌شدن بخشی از درختان، سطح باغ به حدود یک‌ونیم هکتار کاهش یافته است؛ کاهشی که حاصل فشار مستمر کم‌آبی بر باغات و دشواری حفظ درختان در شرایط فعلی است. احیای باغ نیز به زمان و سرمایه نیاز دارد و با افزایش هزینه‌های تولید، بازگرداندن باغ به شرایط مطلوب برای بسیاری از تولیدکنندگان دشوارتر شده است.
این باغدار با بیان اینکه هزینه‌های نگهداری باغ و برداشت محصول افزایش یافته است، افزود: باغدار در طول سال باید برای آبیاری، مراقبت از درختان و تأمین نهاده‌ها هزینه کند و در فصل برداشت نیز دستمزد کارگران و مخارج جمع‌آوری محصول را بپردازد. در این شرایط، یکی از مشکلات مهم انارکاران نابرابری قدرت چانه‌زنی میان تولیدکننده و واسطه‌هاست. باغدار در زمان برداشت، به دلیل نیاز فوری به پرداخت دستمزد کارگران و تأمین هزینه‌های جاری، معمولاً نمی‌تواند مدت زیادی برای فروش محصول صبر کند. همین نیاز به نقدینگی باعث می‌شود گاهی انار را با قیمتی پایین‌تر از ارزش واقعی آن به خریداران واسطه بفروشد که در این صورت بخش قابل توجهی از فاصله قیمت مبدأ تا بازار، نصیب واسطه می‌شود و باغدار همچنان با هزینه‌های سنگین تولید و درآمد محدود دست‌وپنجه نرم می‌کند.
همچنان از پایانه صادراتی خبری نیست؛ لزوم توسعه صنایع تبدیلی
این باغدار با تأکید بر ضرورت ایجاد پایانه صادراتی انار و محصولات کشاورزی در ساوه اظهار کرد: سال‌هاست موضوع ایجاد پایانه صادراتی در این شهرستان مطرح می‌شود، اما هنوز زیرساختی متناسب با ظرفیت تولید انار ساوه در اختیار باغداران قرار نگرفته است. راه‌اندازی چنین مجموعه‌ای می‌تواند زمینه جمع‌آوری، درجه‌بندی، بسته‌بندی، نگهداری و عرضه سازمان‌یافته محصول را فراهم کند و دسترسی مستقیم‌تر تولیدکنندگان به بازارهای داخلی و خارجی را بهبود ببخشد و به تولیدکنندگان کمک کند با قدرت چانه‌زنی بیشتری وارد بازار شوند، سهم بیشتری از ارزش اقتصادی این محصول به تولیدکننده برسد و فعالیت باغداری برای نسل‌های بعد نیز صرفه اقتصادی داشته باشد.
این باغدار افزود: در کنار پایانه صادراتی، توسعه صنایع تبدیلی و فرآوری انار نیز اهمیت زیادی دارد. ایجاد و تقویت واحدهایی که بتوانند انار را به محصولاتی مانند آب‌انار، کنسانتره و دیگر فرآورده‌ها تبدیل کنند، می‌تواند بخشی از محصول تولیدی را جذب کند و فرصت‌های تازه‌ای برای فروش ایجاد کند؛ به‌ویژه در شرایطی که بازار انار تازه با نوسان قیمت یا محدودیت عرضه مواجه می‌شود.
آینده باغداری انار ساوه در گرو ترکیب دانش بومی باغداران، پژوهش‌های علمی و استفاده از فناوری‌های نوین
عباس قاسم‌زاده، محقق و پژوهشگر حوزه انار ساوه نیز با تأکید بر ضرورت توجه به ظرفیت‌های علمی و اقتصادی انار ساوه، معتقد است تداوم خشکسالی، کم‌آبی و استفاده از روش‌های سنتی باغداری، آینده تولید این محصول ارزشمند را با چالش‌هایی روبه‌رو کرده است. وی که مولف کتاب برگزیده و تقدیرشده سال ۱۴۰۳ با عنوان «با انار بیشتر آشنا شو؛ ساوه از نگاه یاقوت سرخ بهشتی» و بیش از ۱۰ مقاله در حوزه انار بوده و سال‌ها در زمینه شناخت، معرفی و بهره‌برداری از ظرفیت‌های انار ساوه فعالیت پژوهشی داشته است، اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین مشکلات امروز باغات انار ساوه، خشکسالی و کمبود منابع آبی است و اگر برای مدیریت منابع آب، اصلاح شیوه‌های آبیاری و حمایت از تولیدکنندگان برنامه‌ریزی مؤثری انجام نشود، حفظ سطح زیر کشت و پایداری تولید انار دشوارتر خواهد شد.
وی که معتقد است کیفیت انار ساوه نسبت به سال‌های گذشته تغییر ملموسی کرده است، گفت: البته کیفیت انار امسال نسبت به سال گذشته تا حدودی بهتر شده ولی این بهبود به معنای برطرف شدن مشکلات اساسی باغداران نیست. وی با اشاره به مشکلات متعددی که باغداران ساوجی را آزار می‌دهد، در خصوص روش‌های نوین باغداری که می‌توانند به بهبود کیفیت انار ساوه کمک کنند، گفت: روش‌های نوین باغداری ظرفیت بالایی برای بهبود مدیریت آب، تغذیه درختان و افزایش بهره‌وری دارند؛ اما باید توجه داشت که اصلاح باغات قدیمی با ایجاد یک باغ جدید تفاوت دارد. در باغات قدیمی که سال‌ها با روش‌های سنتی مدیریت شده‌اند، اجرای کامل روش‌های نوین ممکن است با محدودیت‌هایی روبه‌رو باشد. وضعیت درختان، فاصله کاشت، ساختار باغ، شرایط خاک و امکانات آبیاری، همگی بر نتیجه اصلاح باغ تأثیر می‌گذارند. بنابراین نمی‌توان انتظار داشت صرفاً با اجرای یک طرح جدید، تمام مشکلات باغات قدیمی برطرف شود. وی افزود: در مقابل، برای احداث باغ‌های جدید می‌توان از ابتدا اصول علمی باغداری را در طراحی و اجرا در نظر گرفت، البته مکانیزه کردن تمام مراحل در همه باغ‌ها امکان‌پذیر یا اقتصادی نیست و باید با توجه به شرایط هر منطقه تصمیم‌گیری شود. به باور من، آینده باغداری انار ساوه به ترکیبی از دانش بومی باغداران، پژوهش‌های علمی و استفاده هدفمند از فناوری‌های نوین وابسته است.
برای حفظ جایگاه انار ساوه چه اقداماتی ضروری است؟
قاسم‌زاده با تاکید بر اینکه حفظ جایگاه انار ساوه نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ است؛ با اشاره به تجربه خود در تولید دمنوش دارویی از انار سیاه، گفت: باید ظرفیت فرآوری انار و تولید محصولات متنوع از آن بیشتر مورد توجه قرار گیرد. این محصول علاوه بر مصرف تازه‌خوری، می‌تواند زمینه‌ساز تولید فرآورده‌های جدید و ایجاد ارزش افزوده باشد. در مجموع، برای تقویت اقتصاد انار ساوه باید میان باغدار، پژوهشگر، دانشگاه، نهادهای مسئول و فعالان صنایع تبدیلی ارتباط مؤثرتری برقرار شود تا دانش و تجربه به راهکارهای عملی و اقتصادی تبدیل شوند.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا افزایش قیمت‌ها توانسته هزینه‌های تولید را جبران کند؟ گفت: افزایش قیمت لزوماً به معنای بیشتر شدن سود باغدار نیست. امسال هزینه‌های کارگری، برداشت محصول، تهیه سبد و بسته‌بندی، حمل‌ونقل و انبارداری فشار زیادی بر کشاورزان وارد کرده است. شرایط جنگی و وضعیت نامناسب اقتصادی نیز بر هزینه‌های تولید و عرضه تأثیر گذاشته و نگرانی‌های بیشتری برای کشاورزان ایجاد کرده است. وی در خصوص وضعیت صادرات انار ایران و موانع پیش روی آن نیز گفت: شرایط نامساعد اقتصادی، افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، مشکلات مبادلات تجاری و محدودیت‌های ناشی از شرایط جنگی و بسته بودن برخی مرزها، روند صادرات را با دشواری مواجه کرده است. در چنین وضعیتی، امکان صادرات مستمر و گسترده کاهش می‌یابد و تولیدکننده و صادرکننده نمی‌توانند با اطمینان برای بازارهای خارجی برنامه‌ریزی کنند.
قاسم‌زاده خاطرنشان کرد: کشورهای حوزه خلیج فارس، روسیه و ترکمنستان می‌توانند از بازارهای هدف انار ایران باشند؛ البته حضور مؤثر در این بازارها مستلزم بررسی تقاضا، رعایت استانداردهای صادراتی، ایجاد مسیرهای مطمئن حمل‌ونقل و برقراری ارتباط پایدار با خریداران است. از سوی دیگر، رقابت با تولیدکنندگانی مانند ترکیه، شیلی و یمن نیز اهمیت زیادی دارد. این کشورها در بازارهای مختلف حضور دارند و محصول انارشان می‌تواند رقیب انار ایران باشند. بنابراین، صرف برخورداری از محصول باکیفیت برای موفقیت در صادرات کافی نیست؛ بلکه بسته‌بندی مناسب، قیمت رقابتی، ثبات در عرضه، بازاریابی حرفه‌ای و شناخت نیاز بازار مقصد نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در این عرصه دارند.
وی افزود: برای تقویت صادرات انار ساوه باید ارتباط میان باغداران، صادرکنندگان، شرکت‌های بسته‌بندی و نهادهای پشتیبان تجارت خارجی تقویت شود. همچنین لازم است بازارهای هدف به‌صورت تخصصی شناسایی شوند تا صادرات از حالت مقطعی خارج شده و به فعالیتی پایدار و اقتصادی تبدیل شود. قاسم‌زاده نیز معتقد است که صنایع تبدیلی یکی از ظرفیت‌های مهم و کمتر بهره‌برداری‌شده در حوزه انار ساوه است و با طرح پیشنهاد تعریف بازار هدف مشخص برای محصولات حاصل از فراوری انار ساوه، راه‌اندازی پایانه صادراتی را گام مهمی در جهت سامان‌دهی بازار محصولات کشاورزی، به‌ویژه انار و تقویت جایگاه این محصول در بازارهای داخلی و خارجی و رفع مشکلاتی همچون نبود خریدار مناسب، نوسان قیمت، هزینه‌های بالای حمل‌ونقل و محدودیت امکانات بسته‌بندی و نگهداری می‌داند.
برداشت بیش از ۱۲۰ هزار تن انار در ساوه
محمودرضا خلیلی معاون فنی و اجرایی جهاد کشاورزی ساوه نیز در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار کرد: پیش‌بینی می‌شود امسال بیش از ۱۲۰ هزار تن انار در این شهرستان برداشت شود که از نظر میزان تولید و کیفیت محصول، شرایط تقریباً مشابه سال گذشته است؛ هرچند تداوم خشکسالی، محدودیت منابع آب و افزایش هزینه‌های تولید، فشار قابل توجهی بر باغداران وارد کرده است و امسال به‌دلیل شرایط گرم‌تر پاییز و اخطاریه‌های صادرشده، باغداران برداشت محصول را زودتر آغاز کردند.
خروج ۲۵۰۰ تا ۳۰۰۰ هکتار از باغات انار ساوه از چرخه اقتصادی
معاون فنی و اجرایی جهاد کشاورزی ساوه، خشکسالی‌های چند سال اخیر و محدودیت دسترسی به منابع آب را از مهم‌ترین عوامل تضعیف تولید انار در این شهرستان دانست و گفت: طی سه تا چهار سال گذشته، تخصیص آب از سد الغدیر برای آبیاری باغات با محدودیت مواجه بوده و بخش عمده باغات انار ساوه نیز به منابع آب زیرزمینی متکی هستند. در نتیجه استمرار کم‌آبی، ۲۵۰۰ تا ۳۰۰۰ هکتار از باغات انار شهرستان از چرخه اقتصادی خارج شده‌اند. وی با تأکید بر ضرورت سازگاری کشاورزی با شرایط کم‌آبی افزود: در حال حاضر، باغات تازه‌احداث یا نوسازی‌شده عمدتاً به سامانه‌های نوین آبیاری مجهز هستند و برآورد می‌شود حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد باغات انار شهرستان از آبیاری قطره‌ای استفاده کنند، اما نوسازی روش‌های آبیاری به‌تنهایی پاسخگوی همه مشکلات نیست و مدیریت اصولی منابع آب نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
خلیلی با اشاره به چالش‌های ناشی از محدودیت‌های زمانی برداشت آب از چاه‌های کشاورزی اظهار کرد: اعلام اخطاریه قطع آب چاه‌ها از ۱۵ آبان، در شرایطی که کشاورزان باید برای کشت پاییزه محصولاتی مانند گندم، جو و کلزا اقدام کنند، می‌تواند برنامه‌ریزی زراعی را با دشواری مواجه کند. زمان‌بندی کشت پاییزه به شرایط آب‌وهوایی و میزان بارندگی وابسته است. اگر کشاورز ناچار شود برای استفاده از فرصت باقی‌مانده آب، کشت را زودتر انجام دهد و بارندگی مؤثری نیز رخ ندهد، ممکن است مدیریت مصرف آب با مشکلات بیشتری روبه‌رو شود. معاون فنی و اجرایی جهاد کشاورزی ساوه پیشنهاد کرد مدیریت سهمیه آب کشاورزی با در نظر گرفتن شرایط واقعی هر منطقه و بر مبنای حجم مجاز تخصیص‌یافته انجام شود و گفت: اگر میزان آب مجاز هر چاه، مشخص و مصرف آن به‌صورت حجمی کنترل شود، می‌توان در چارچوب قوانین و سقف تعیین‌شده، اختیار بیشتری برای مدیریت زمان و نحوه مصرف آب به کشاورز داد.
قیمت انار در باغ متناسب با افزایش هزینه‌های تولید نیست
خلیلی با اشاره به وضعیت اقتصادی انارکاران گفت: قیمت خرید انار در باغ تقریباً در سطح سال گذشته قرار دارد و این در حالی است که هزینه‌های تولید، از تأمین نهاده‌ها و نگهداری باغ تا برداشت محصول، افزایش یافته است. فاصله میان قیمت فروش محصول در باغ و قیمت عرضه آن به مصرف‌کننده نیز قابل توجه است؛ مسئله‌ای که ضرورت اصلاح مسیر عرضه و تقویت ارتباط مستقیم میان تولیدکننده و بازار مصرف را برجسته می‌کند. در چنین شرایطی، با همکاری نهادهایی مانند شهرداری‌ها می‌توان زمینه عرضه مستقیم انار را فراهم کرد تا محصول با قیمت مناسب‌تری به دست مصرف‌کننده برسد و در عین حال، سهم بیشتری از ارزش فروش نصیب باغدار شود.
خلیلی درخصوص وضعیت صادرات انار اظهار کرد: صادرات محصول هنوز آغاز نشده و نمی‌توان درباره وضعیت نهایی بازارهای صادراتی قضاوت قطعی داشت ولی شرایط موجود، در کنار نگرانی‌های مربوط به بازار فروش، بر تصمیم‌گیری فعالان صنایع فرآوری نیز اثر گذاشته است. صنایع تبدیلی می‌توانند با تبدیل انار به محصولاتی مانند آب‌انار و کنسانتره، بخشی از محصول تولیدی را جذب کرده و به ایجاد ارزش افزوده کمک کنند؛ اما نامشخص بودن وضعیت بازار و صادرات، ریسک خرید مواد اولیه را برای کارخانه‌ها افزایش می‌دهد و بر میزان فعالیت آن‌ها اثر می‌گذارد.
وی با بیان اینکه ظرفیت فرآوری انار در ساوه متناسب با ظرفیت تولید این محصول فعال نیست، افزود: از حدود سه تا چهار کارخانه مرتبط با فرآوری انار، تنها یک واحد به‌طور مشخص در زمینه فرآوری انار فعالیت دارد در حالی که حمایت از صنایع فرآوری، ایجاد بازارهای مطمئن برای محصولات تبدیلی و تقویت مسیرهای صادراتی ضروری است و توسعه این بخش می‌تواند به کاهش وابستگی فروش محصول به بازار انار تازه و ایجاد فرصت‌های بیشتر برای عرضه محصول کمک کند. خلیلی آفتاب‌سوختگی و کرم گلوگاه را از چالش‌های باغات انار ساوه دانست و گفت: میزان خسارت آفتاب‌سوختگی بسته به شرایط هر سال، می‌تواند حدود ۱۵ تا ۲۵ درصد محصول را تحت تأثیر قرار دهد. استفاده از سایه‌بان در باغات مستعد آفتاب‌سوختگی می‌تواند به کاهش خسارت کمک کند و برای باغدارانی که متقاضی استفاده از این روش هستند، حمایت‌ها و تسهیلات محدودی نیز در نظر گرفته شده است؛ با این حال، توسعه این روش نیازمند اطلاع‌رسانی، بررسی شرایط باغ و تقویت حمایت‌های فنی و مالی است. مقابله مؤثر با کرم گلوگاه نیز مستلزم اجرای مجموعه‌ای از اقدامات پیشگیرانه و مدیریتی در طول فصل تولید است.
تأمین برق و سوخت؛ چالش پمپاژ آب در باغات
خلیلی یکی دیگر از مشکلات برخی کشاورزان را تأمین انرژی مورد نیاز سامانه‌های آبیاری و پمپاژ ثانویه عنوان کرد و گفت: شماری از بهره‌برداران برای راه‌اندازی پمپ‌ها و انتقال آب با محدودیت دسترسی به برق مواجهند و تأمین گازوئیل مورد نیاز تجهیزات نیز برای آنان به‌آسانی امکان‌پذیر نیست. در شرایطی که توسعه آبیاری نوین به‌عنوان راهکاری برای کاهش مصرف آب دنبال می‌شود، تأمین انرژی مورد نیاز تجهیزات نیز باید متناسب با نیاز واقعی بهره‌برداران مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه محدودیت برق یا سوخت می‌تواند بهره‌برداری مؤثر از زیرساخت‌های آبیاری را دشوار کند. معاون فنی و اجرایی جهاد کشاورزی ساوه پیشنهاد کرد که امکان تأمین سوخت متناسب با نیاز تجهیزات کشاورزی، از جمله بررسی سهمیه‌های مجاز یا نرخ‌های پیش‌بینی‌شده در ضوابط مربوط، مورد ارزیابی قرار گیرد تا کشاورزان بتوانند بدون افزایش برداشت غیرمجاز آب، از سامانه‌های موجود استفاده کنند.
نجات انارستان‌های ساوه در گرو مدیریت آب تا سامان‌دهی بازار و توسعه صادرات
به گزارش ایسنا، انار، فراتر از محصولی کشاورزی، بخشی از هویت تاریخی، اقتصادی و فرهنگی ساوه است؛ اما آنچه از گفته‌های باغداران و مسئولان بخش کشاورزی برمی‌آید، نشانگر به خطر افتادن این جایگاه است و حفظ این جایگاه، بیش از هر زمان دیگری به تصمیم‌های عملی، حمایت هدفمند و برنامه‌ریزی هماهنگ نیاز دارد؛ چراکه پشت چهره انارهای سرخ و باغ‌های پربار، نگرانی‌هایی درباره آینده منابع آب، توان اقتصادی تولیدکنندگان و سرنوشت بازار این محصول خودنمایی می‌کند.
براساس آنچه در این گزارش گفته شد، توسعه سامانه‌های نوین آبیاری همراه با تأمین تسهیلات متناسب با توان باغداران، آموزش شیوه‌های مدیریت مصرف و نظارت بر برداشت آب، تسریع در تعیین تکلیف طرح‌های تأمین آب، از جمله انتقال آب از سد کوچری و استفاده از پساب استاندارد، مقابله با آفات، کاهش خسارت آفتاب‌سوختگی، دسترسی به نهاده‌های استاندارد، نیازمند رویکردی علمی و مستمر است. تقویت ارتباط میان مراکز تحقیقاتی، کارشناسان جهاد کشاورزی و باغداران، سامان‌دهی زنجیره توزیع، توسعه بازارهای عرضه مستقیم، تقویت روستابازارها با مشارکت شهرداری‌ها و ایجاد سازوکارهای شفاف برای خرید، درجه‌بندی و عرضه محصول، تعیین تکلیف و پیگیری عملی ایجاد پایانه صادراتی انار و محصولات کشاورزی ساوه، همراه با توسعه صنایع تبدیلی و فرآوری، کاهش فاصله قیمت باغ تا بازار و افزایش سهم تولیدکننده از ارزش نهایی محصول، مجموعه اقداماتی است که در صورت پیگیری هماهنگ و مستمر و منسجم می‌تواند به حفاظت موفق از این برند بین‌المللی منجر شود.
در واقع، همکاری جهاد کشاورزی، دستگاه‌های متولی آب، نهادهای محلی، شهرداری، بخش خصوصی و تشکل‌های صنفی می‌تواند این مطالبات را از سطح دغدغه‌های تکرارشونده به برنامه‌هایی دارای زمان‌بندی، مسئول مشخص و نتیجه قابل ارزیابی تبدیل کند. صیانت از برند انار ساوه در کنار توسعه بازار داخلی و خارجی این محصول تضمین‌کننده بخش مهمی از اقتصاد شهرستان و استان خواهد بود. دنبال شود. پشت هر انار، باغداری ایستاده که برای حفظ درختانش به آب، برای ادامه تولید به صرفه اقتصادی و برای فروش محصولش به بازاری منصفانه و قابل اتکا نیاز دارد. اگر قرار است ساوه همچنان با انار شناخته شود، حفظ این میراث کشاورزی باید از یک عنوان پرافتخار فراتر برود و به اولویتی عملی در سیاست‌گذاری، سرمایه‌گذاری و حمایت از تولیدکنندگان تبدیل شود.
