قطعات داخلی موتور برای حرکت روان و جلوگیری از تماس مستقیم سطوح فلزی، به لایه‌ای نازک از روغن متکی هستند. هنگامی که سطح روغن به میزان بحرانی کاهش پیدا می‌کند یا فشار کافی برای گردش آن وجود ندارد، این لایه محافظ از بین می‌رود و آسیب به اجزای مختلف موتور آغاز می‌شود.
۱. خراشیدگی پیستون‌ها و دیواره سیلندر
پیستون‌های موتور هنگام کار، هزاران بار در دقیقه داخل سیلندرها بالا و پایین می‌روند. لایه روغن بین پیستون و دیواره سیلندر، اصطکاک را کاهش می‌دهد و مانع تماس مستقیم سطوح فلزی می‌شود.
در صورت کاهش شدید روغن، اصطکاک و دمای این قطعات افزایش پیدا می‌کند. ادامه کار موتور در چنین شرایطی ممکن است باعث خراشیدگی دیواره سیلندر، آسیب به پیستون‌ها و حتی گیر کردن آن‌ها شود. این آسیب‌ها معمولاً به تعمیرات اساسی موتور یا تعویض قطعات اصلی نیاز دارند.
۲. آسیب دیدن یاتاقان‌ها و میل‌لنگ
یاتاقان‌های موتور برای عملکرد صحیح به جریان مداوم روغن نیاز دارند. کاهش فشار روغن باعث می‌شود لایه روانکار میان سطوح متحرک از بین برود و تماس فلز با فلز اتفاق بیفتد.
در این وضعیت، یاتاقان‌ها به‌سرعت دچار سایش و افزایش دما می‌شوند. یکی از نشانه‌های این مشکل، شنیده شدن صدای ضربه‌های فلزی از داخل موتور است. در شرایط شدیدتر، یاتاقان ممکن است آسیب جدی ببیند یا میل‌لنگ گیر کند؛ اتفاقی که می‌تواند هزینه تعمیر موتور را به‌شدت افزایش دهد.
۳. افزایش بیش از حد دمای موتور
روغن موتور علاوه بر روانکاری، در انتقال گرما از قطعات داخلی نیز نقش دارد. وقتی مقدار روغن کاهش پیدا می‌کند یا گردش آن مختل می‌شود، بخشی از توانایی موتور برای دفع گرمای تولیدشده را از دست می‌دهد.
از طرف دیگر، افزایش اصطکاک میان قطعات متحرک نیز گرمای بیشتری تولید می‌کند. ترکیب این دو عامل می‌تواند تنش حرارتی شدیدی به اجزای موتور وارد کند و احتمال آسیب دیدن آن‌ها را افزایش دهد.
۴. شنیده شدن صداهای غیرعادی از موتور
یکی از نشانه‌های احتمالی اختلال در سیستم روغن‌کاری، شنیده شدن صداهای غیرمعمول مانند تق‌تق، کلیک کردن یا ضربه‌های فلزی است.
این صداها ممکن است به دلیل نرسیدن روغن کافی به یاتاقان‌ها یا قطعات سیستم سوپاپ ایجاد شوند. گاهی این صداها هنگام روشن کردن خودرو یا افزایش دور موتور بیشتر به گوش می‌رسند.
البته این نشانه‌ها به‌تنهایی کمبود روغن را اثبات نمی‌کنند، اما نباید نادیده گرفته شوند؛ زیرا ادامه کار موتور در صورت وجود مشکل روغن‌کاری می‌تواند خسارت بیشتری ایجاد کند.
۵. قفل شدن موتور و از کار افتادن کامل خودرو
در شدیدترین حالت، ادامه کار موتور بدون روانکاری کافی باعث افزایش شدید اصطکاک و دما می‌شود. در نتیجه، پیستون‌ها، یاتاقان‌ها یا سایر قطعات داخلی ممکن است گیر کنند و موتور دیگر نتواند به‌درستی بچرخد.
در چنین شرایطی، بسته به میزان آسیب، ممکن است موتور به تعمیر اساسی یا حتی تعویض کامل نیاز داشته باشد؛ هزینه‌ای که در بسیاری از خودروها بسیار سنگین است.
اگر چراغ روغن هنگام رانندگی روشن شد، چه باید کرد؟
روشن شدن چراغ هشدار روغن روی داشبورد یکی از علائمی است که باید جدی گرفته شود. این چراغ معمولاً نشان‌دهنده کاهش خطرناک فشار روغن است و لزوماً به معنای خالی بودن مخزن روغن نیست.
اگر هنگام رانندگی این چراغ روشن شد، اقدامات زیر ضروری است:
در اولین فرصت در مکانی امن توقف کنید: از ادامه رانندگی برای رسیدن به مقصد خودداری کنید.
موتور را فوراً خاموش کنید: حتی اگر خودرو همچنان عادی کار می‌کند، ادامه فعالیت موتور می‌تواند آسیب جدی ایجاد کند.
سطح روغن را بررسی کنید: پس از توقف خودرو و قرار گرفتن آن روی سطح صاف، چند دقیقه صبر کنید و سپس با استفاده از گیج روغن، سطح آن را اندازه بگیرید.
در صورت پایین بودن سطح روغن، روغن مناسب اضافه کنید: مشخصات روغن باید با توصیه سازنده خودرو مطابقت داشته باشد.
در صورت باقی ماندن چراغ هشدار، موتور را روشن نکنید: در این شرایط باید از امداد خودرو یا یدک‌کش برای انتقال خودرو به تعمیرگاه کمک بگیرید.
نکته مهم این است که پایین بودن سطح روغن با پایین بودن فشار روغن تفاوت دارد. ممکن است مقدار روغن داخل موتور کافی باشد، اما خرابی پمپ روغن، گرفتگی مجاری گردش روغن یا نقص در سایر اجزای سیستم روانکاری مانع رسیدن آن به قطعات حیاتی شود.
بنابراین، اضافه کردن روغن همیشه مشکل را برطرف نمی‌کند و در صورت روشن ماندن چراغ هشدار، بررسی تخصصی سیستم روغن‌کاری ضروری است.
در نهایت، بررسی منظم سطح روغن و توجه به چراغ هشدار داشبورد می‌تواند از یکی از پرهزینه‌ترین خرابی‌های خودرو جلوگیری کند. کمبود روغن مشکلی نیست که بتوان با ادامه رانندگی آن را نادیده گرفت؛ زیرا آسیب به موتور ممکن است بسیار سریع‌تر از آنچه تصور می‌کنید اتفاق بیفتد.
