سرمایهگذاری در حوزه سینمای جنگ و تولید فیلم در سینمای بلند، واقعاً دشوار شده است/ به برخی فیلمها و فیلمسازان «رؤیافروشی» یا «توهمفروشی» میشود

سینماپرس: «امیرحسین مهماندوست» با انتقاد از سازوکارهای مدیریتی و سلیقهای در فضای سینمای کوتاه و تأکید بر نادیده گرفته شدن برخی فیلمسازان مستعد، گفت: گاهی اوقات در حق برخی فیلمها و فیلمسازان بیانصافی میشود. از طرف دیگر، به نظر من، اگر بخواهم صریح و صادقانه درباره این موضوع صحبت کنم، به برخی فیلمها و فیلمسازان رؤیافروشی یا توهمفروشی میشود. عدهای واقعاً کارهای خوبی انجام میدهند، زحمت میکشند و تلاش میکنند، اما به دلیل سلیقهها، سیاستهای مقطعی و تغییرات مدیریتی، هیچوقت دیده نمیشوند.
«امیرحسین مهماندوست» کارگردان فیلم کوتاه «شکارچی» به عنوان یکی از آثار حاضر در بخش «وطن به روایت من» چهل و سومین جشنواره بینالمللی فیلم کوتاه تهران، در گفتوگو با خبرنگار سینماپرس، با انتقاد از غلبه نگاه شعاری بر تولیدات سینمای جنگ و تأکید بر ضرورت فاصله گرفتن از روایتهای کلیشهای اظهار داشت: بزرگترین نقطهضعف فیلمهایی که درباره جنگ ساخته میشوند، شعاری بودن آنها است. ما توانایی ساخت چنین آثاری را داریم و همان پول و زمانی که صرف تولید فیلمهای فعلی میشود، میتواند در مسیر دیگری هزینه شود. به نظرم، این مسئله نوعی سادهانگاری است. چرا نمیتوانیم اثری مانند «۱۹۱۷» را در سینمای کوتاه یا بلند خودمان بسازیم! چرا با وجود اینکه توانایی انجام چنین کاری را داریم، بهسادگی از کنار آن میگذریم!
وی افزود: تولید فیلم در این روزها، فارغ از ژانر، بسیار گران شده است. وقتی به سراغ ژانر جنگ و قصههای جنگی میرویم، هزینهها به واسطه پروداکشن موردنیاز چندین برابر میشود. در شرایط فعلی، سرمایهگذاری در حوزه سینمای جنگ و تولید فیلم در سینمای بلند، چه برای ارگانها و چه برای افراد مستقل، واقعاً دشوار شده است. تنها بستری که در حال حاضر برای بیان حرفهای جدی در مدیوم سینما باقی مانده و امکان روایت قصههای کوچک اما تأثیرگذار با هزینهای قابلپرداخت را فراهم میکند، مدیوم فیلم کوتاه است.
مهماندوست با بیان این مطلب که البته ارزانتر بودن فیلم کوتاه در مقایسه با سینمای بلند، آسیبهایی هم به همراه دارد؛ تصریح نمود: منظورم این نیست که تولید فیلم کوتاه بهخودیخود بسیار ارزان است، بلکه این تفاوت هزینه در مقایسه با سینمای بلند باعث شده است که هر ارگانی به سمت تولید ۲۰ فیلم جنگی برود. این مسئله بر جشنوارهها هم تأثیر میگذارد. به نظر من، یکی از دلایلی که جشنواره فیلم کوتاه تهران امسال بخش «وطن به روایت من» را راهاندازی کرد و فیلمهای جنگی را در این بخش قرار داد، همین مسئله بود. اگر قرار بود جشنواره تعداد زیادی از فیلمهای جنگی را در بخش ملی داستانی بپذیرد، اعتراضها شروع میشد که چون جنگ اتفاق افتاده، جشنواره به جشنواره فیلمهای دفاع مقدس تبدیل شده و دیگر خبری از فیلمهای اجتماعی نیست. فکر میکنم برگزارکنندگان با این ایده، خلاقیت به خرج دادند و بخش «وطن به روایت من» را اضافه کردند؛ هرچند این تصمیم آسیبهای دیگری هم داشته است.
این کارگردان با اشاره به سطح کیفی آثار حاضر در بخش «وطن به روایت من» و مقایسه آنها با فیلمهای اجتماعی بیان کرد: به نظر من، کیفیت فیلمهای درام اجتماعی قابلقیاس با بسیاری از آثار این بخش نیست و فیلمهای اجتماعی ما بسیار قویتر هستند. البته این به آن معنا نیست که تمام فیلمهای بخش «وطن به روایت من» ضعیف هستند، اما من اینطور احساس میکنم که از میان ۱۸ فیلم حاضر در این بخش، شاید پنج یا شش فیلم میتوانستند در بخش داستانی حضور داشته باشند.
او ادامه داد: بزرگترین نقطهضعف فیلمهایی که درباره جنگ ساخته میشوند، شعاری بودن آنها است. من خودم درباره فیلمم ادعایی ندارم که چنین اتفاقی افتاده یا نیفتاده است. من سعی کردم تا جایی که میتوانم از این مسئله فاصله بگیرم. تحقیق کردم و تلاش کردم عین واقعیت اتفاقی را که رخ داده و چیزی را که در سراسر دنیا منتشر شده است، روایت کنم. نیامدم بگویم چون در ایران فیلم میسازیم و محصول ما ایرانی است، پس بیاییم خلبان را بزنیم یا او را دستگیر کنیم. در واقع، سعی نکردم ماجرا را سورئال کنم، بلکه تلاش کردم به واقعیت وفادار بمانم و یک فیلم ملی بسازم.
مهماندوست با انتقاد از اتکای بیش از اندازه فیلمهای جنگی به دیالوگ و تأکید بر ضرورت روایت تصویری در سینما اظهار داشت: یکی از نکات منفی که باعث شعاری شدن فیلمهای اینچنینی میشود، این است که بیش از اندازه به دیالوگ متکی هستند. وقتی فیلم به دیالوگ متکی میشود، فیلمساز ناخواسته برای برجسته کردن اهداف خود مجبور میشود آنها را در دیالوگها بیان کند و همین مسئله باعث میشود فیلم شعاری شود. این یکی از آسیبهای جدی فیلمهایی است که در این حوزه ساخته میشوند.
این سینماگر با اشاره به ظرفیتهای سینمای ایران برای ساخت آثار جنگی در تراز جهانی بیان کرد: ما قهرمانان واقعی بسیاری در حوزه جنگ داریم که میتوانیم درباره آنها فیلم بسازیم، اما به نظرم فیلمهایی که در حال حاضر تولید میشوند، توانایی لازم را ندارند؛ چراکه بیش از اندازه شعاری هستند.
وی تأکید کرد: باز هم تأکید میکنم که درباره موفقیت فیلم خودم ادعایی ندارم، اما من سعی کردم فیلمی بسازم که اگر همین حالا در آفریقا هم اکران شود و زیرنویس نداشته باشد، مخاطب بتواند داستان آن را متوجه شود. «شکارچی» فیلمی جنگی درباره موقعیتی است که در سطح جهان مطرح شده است. من قهرمان فیلمم را بهگونهای طراحی و شخصیتپردازی کردم که خط داستانی از طریق تصویر روایت شود، نه دیالوگ؛ بهطوریکه اگر مخاطبی در آن سوی دنیا هم فیلم را ببیند، بتواند داستان را درک کند. اما بسیاری از فیلمهای جنگی امروز ما چنین ویژگیای ندارند.
کارگردان فیلم کوتاه «سوم شخص غاصب» با انتقاد از سازوکارهای مدیریتی و سلیقهای در فضای سینمای کوتاه و تأکید بر نادیده گرفته شدن برخی فیلمسازان مستعد خاطرنشان ساخت: گاهی اوقات در حق برخی فیلمها و فیلمسازان بیانصافی میشود. از طرف دیگر، به نظر من، اگر بخواهم صریح و صادقانه درباره این موضوع صحبت کنم، به برخی فیلمها و فیلمسازان رؤیافروشی یا توهمفروشی میشود. عدهای واقعاً کارهای خوبی انجام میدهند، زحمت میکشند و تلاش میکنند، اما به دلیل سلیقهها، سیاستهای مقطعی و تغییرات مدیریتی، هیچوقت دیده نمیشوند.
وی افزود: در مقابل، برخی فیلمسازان نیز هستند که ناگهان و بدون اینکه سابقه چندانی داشته باشند، برجسته میشوند. البته این موضوع را نقدی به خود آنها نمیدانم، بلکه انتقادم متوجه سیستم مدیریتی جشنوارهها، بهویژه جشنوارههای فیلم کوتاه، است. این اتفاق باعث میشود بسیاری از فیلمسازان ما دچار توهم شوند. بسیار دوست دارم به شکلی عمل شود که اصل انصاف در جشنوارههای داخلی فیلم کوتاه بهصورت جدی رعایت شود؛ فرقی هم نمیکند جشنوارهای با گرایش چپ باشد یا راست، در هر صورت باید آثار بهصورت منصفانه بررسی شوند.
مدیر دفتر البرز انجمن سینمای جوان با اشاره به پیامدهای انتخابهای ناعادلانه در جشنوارهها و تأثیر آن بر مسیر حرفهای فیلمسازان تصریح نمود: وقتی به فیلمهای پذیرفتهشده نگاه میکنید، میبینید که چه تعداد فیلم بهتر وجود داشتهاند که فرصت حضور پیدا نکردهاند. از طرفی، خوشحالم و به عزیزانی که در جشنواره حضور دارند تبریک میگویم، اما وقتی میبینید فیلم ضعیفی از یک فیلمساز تازهکار پذیرفته شده و او به دلیل حضور در جشنواره تهران تصور میکند به جایگاه ویژهای رسیده است، این مسئله میتواند به آینده او آسیب بزند؛ چراکه فکر میکند فیلم خوب یعنی همین اثری که ساخته و در جشنواره تهران پذیرفته شده است. در نتیجه، ممکن است همین اتفاق مانع پیشرفت او شود.
او ادامه داد: پذیرشهای نابجا و ناحق میتوانند به مسیر حرفهای فیلمسازان آسیب بزنند. همانطور که یک فیلمساز توانمند که اثر قدرتمندی ساخته است، با پذیرفته نشدن فیلماش سرخورده میشود، یک فیلمساز ضعیف نیز اگر اثر ضعیفش پذیرفته شود، ممکن است دچار توهم شود. به نظر من، این دو اتفاق به یک اندازه آسیبزا هستند.
«امیرحسین مهماندوست» در پایان این گفت و گو در واکنش به ادعای دبیر جشنواره مبنی بر با کیفیت بودن سطح آثار فیلم اولی ها در مقایسه با فیلمسازان با سابقه خاطرنشان ساخت: فکر میکنم بهتر است من و شما، بهعنوان رسانه، و من بهعنوان فیلمساز، قضاوت نهایی را به مخاطب بسپاریم؛ چراکه اکنون همه درباره همین موضوع و مواجهه جشنواره با فیلمهایی که میبینند، صحبت میکنند. صادقانه بگویم، سینماگران باسابقه ما از این حرف آقای شعیبی دلگیر هستند.







