رزمندگان مدافع طبیعت

یادداشت مهمان، کورش علیانی، فعال فرهنگی: قدرت‌های سلطه‌جو که اقلیتی زورگو هستند و خود را جامعۀ جهانی می‌نامند، سال‌ها است برای ایران کیفرخواست می‌نویسند. ما را جنگ‌طلب می‌خوانند، به تهدید امنیت جهان متهم می‌کنند، از حمایت ایران از تروریزم حرف می‌زنند و درباره ما چنان دروغ می‌بافند که انگار آن‌ها نگهبانان صلح و تمدن و زندگی هستند.

مسئله فقط دروغ بودن این اتهام‌ها نیست. مسئله این است که اتهام، بخشی از سازوکار سلطه است؛ نخست دیگری را خطر معرفی می‌کنند و سپس حمله به او را دفاع از جهان می‌نامند. حقیقت این اتهام‌ها را نمی‌شود از روی بیانیه‌ها فهمید. باید دید همان‌هایی که خود را داور جهان می‌دانند، هنگام استفاده از قدرتشان چه می‌کنند.

جنگ این نمایش را به هم می‌زند. در روزهای صلح می‌توان با بیانیه و قطعنامه و سخنرانی، واقعیت را پشت کلمات پنهان کرد. در جنگ، انتخاب هدف حرف می‌زند. بمبی که فرود می‌آید، معلوم می‌کند چه چیزی ارزش حفاظت دارد و چه چیزی را می‌توان نابود کرد. آن‌وقت می‌شود دید کسانی که پیوسته از مسئولیت‌پذیری حرف می‌زنند، در برابر جان انسان‌ها، شهرها، و طبیعت چه مسئولیتی برای خود قائل هستند.

محیط زیست، نمونه‌ای روشن از این وارونگی است. همین قدرت‌ها سالی چند بار گرد هم می‌آیند، برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای تعهد می‌دهند، و عکس یادگاری می‌گیرند. تعهدها روی کاغذ می‌مانند و زمین گرم‌تر می‌شود. اما در جنگ ماجرا فقط عمل نکردن به وعده‌ها نیست. اهدافی انتخاب می‌کنند که آلودگی گسترده، نتیجۀ آشکار و پیش‌بینی‌پذیر حمله به آن‌ها است. مخازن سوخت تهران را بمباران کردند. آسمان شهر از دود پوشیده شد. آلودگی حاصل از آتش‌سوزی دیگر احتمالی دور نبود؛ به تنفس و زندگی روزمرۀ مردم رسید. هر ساختار انسانی‌ای دربارۀ خطر دود سمی چنین آتش‌سوزی‌هایی هشدار می‌دهد.

نمی‌توان پذیرفت که کسی که مخزن نفتی را هدف می‌گیرد، از پیامد حمله بی‌خبر بوده است. وقتی می‌دانند و می‌زنند، تخریب طبیعت را در محاسبۀ نظامی خود نه تنها پذیرفته‌اند، که اصلا هدف گرفته اند؛ آن‌ها درپی ویرانی زیست‌محیطی ایران نیز هستند. این همان جایی است که سخن گفتن از ریاکاری، از شمردن وعده‌های انجام‌نشده مهم‌تر می‌شود.

پاسخ ما به این وضع چیست؟ اگر جنگ را فقط مسابقه‌ای برای وارد کردن آسیب بیشتر بدانیم، تفاوت در شعارها باقی می‌ماند. اما اگر برای حفظ ایران می‌جنگیم، باید بدانیم ایران فقط خاکی درون خطوط مرزی نیست. آب و هوا و گیاه و جانور، از نقشه‌ها فرمان نمی‌برند. دود از مرز می‌گذرد؛ رودخانه از مرز می‌گذرد؛ پیامد آلودگی در مرز متوقف نمی‌شود. نمی‌توان از حفاظت از محیط زیست ایران گفت و ویرانی طبیعت دیگران را پیروزی شمرد.

از اینجا می‌توان به تعریفی متفاوت از هدف جنگ رسید؛ حفاظت از محیط زیست در ایران و در سراسر جهان، جزو اهداف نظامی ما است. این نه تعارف است و نه بندی تزئینی در حاشیۀ جنگ. معیاری است برای این که بدانیم می‌خواهیم چه چیزی را حفظ کنیم. این تفاوت باید در انتخاب هدف، سنجش پیامد حمله و خودداری از تخریبی دیده شود که هیچ دستاورد نظامی‌ای نمی‌تواند خسارت آن را جبران کند. قرار نیست برای شکست دادن زورگویان، جهان را به شیوۀ آنان ویران کنیم.