مثل ترامپ نباشیم

یادداشت مهمان، کورش علیانی، فعال فرهنگی: دونالد ترامپ در هجدهم فروردین تهدید کرد که اگر ایران به خواسته‌هایش تن ندهد، همان شب تمدنی کامل از میان خواهد رفت. چند ساعت بعد، با آتش‌بسی دوهفته‌ای موافقت کرد. هنوز دو هفته نگذشته بود که گفت ایران با همه‌چیز موافقت کرده است. کمتر از چهل‌وهشت ساعت بعد دوباره تهدید کرد که اگر توافق امضا نشود، تمام کشور را بمباران خواهد کرد. کسی که اخبار ترامپ را دنبال می‌کند، گاهی به جای پرسیدن «چه گفت؟» باید بپرسد «چه ساعتی چه گفت؟»

می‌گویند تغییر موضع همیشه عیب نیست و آدم عاقل با دریافت اطلاعات تازه نظرش را اصلاح می‌کند. بله. اما مشکل زمانی آغاز می‌شود که حرف، نه نتیجه فکر و نه اعلام تصمیم، بلکه واکنشی گذرا به لحظه باشد. امروز تهدید، فردا توافق؛ امروز قطعیت، فردا انکار. بی‌آنکه گوینده ضرورتی ببیند نسبت حرف تازه‌اش را با حرف قبلی روشن کند.

رئیس‌جمهور آمریکا یک نمونه مضحک است، اما این بیماری فقط به او محدود نیست. در زندگی روزمره هم آدم‌هایی هستند که هر روز وعده‌ای می‌دهند و فردا چنان رفتار می‌کنند که انگار دیروز حرفی نگفته‌اند. گاهی می‌خواهند مخاطب را راضی کنند، گاهی توان خود را نمی‌شناسند، گاهی زیر فشار هیجان تصمیم می‌گیرند، و گاهی هم حاضر نیستند هزینه وفاداری به قولشان را بپردازند. نتیجه در همه این حالت‌ها یک چیز است؛ دیگران نمی‌توانند روی حرف آن‌ها حساب کنند.

بی‌ثباتی در گفتار فقط اعتماد دیگران را از میان نمی‌برد؛ اعتبار گوینده را هم نابود می‌کند. دیگر کسی این فرد را جدی نمی‌گیرد، بلکه می‌کوشند از موقعیت، و حال‌وهوای او حدس بزنند چه خواهد کرد. در چنین وضعی، حرف او وسیله انتقال فکر و اعلام تعهد نیست؛ ابزاری است ناکارآمد برای تأثیر گذاشتن بر رفتار دیگران. چنین کسی، حتی وقتی درست بگوید، نمی‌تواند انتظار داشته باشد حرفش را باور کنند.

برای آنکه مثل ترامپ نباشیم، نخست باید میان آرزو، حدس، تصمیم، و تعهد تفاوت بگذاریم. «دوست دارم چنین کنم» با «چنین می‌کنم» یکی نیست. لازم نیست هر فکر تازه‌ای را با صدای بلند اعلام کنیم یا برای هر پرسشی فوراً جوابی قطعی بسازیم.

دوم، پیش از قول دادن هزینه‌هایش را حساب کنیم. آیا وقتش را داریم؟ آیا حتی وقتی انجامش دشوار شد، پای حرفمان می‌مانیم؟ اگر پاسخ روشن نیست، بهتر است قول ندهیم. «نمی‌توانم» هر چند امروز کسی را ناراحت می‌کند، اما از بی‌اعتمادی فردایش هزینه کم‌تری دارد.

سوم، گفته‌های قبلی خود را جدی بگیریم. حافظه ما همیشه به سود حقیقت کار نمی‌کند؛ گاهی گذشته را طوری به یاد می‌آوریم که با خواسته امروزمان سازگار باشد. نوشتن تعهدهای مهممان و بازخوانی آن‌ها کار مفیدی است.

چهارم، اگر نظرمان عوض شد، پنهان نکنیم. بگوییم قبلاً چه فکر می‌کردیم، اکنون چه فکر می‌کنیم و چه چیزی تغییر کرده است. اگر اشتباه کرده‌ایم، اعتراف کنیم. تغییر دیدگاه جرم نیست؛ وانمود کردن این که هیچ تغییری رخ نداده، دشمن اعتماد است.

اعتبار فرد از درست درآمدن همه پیش‌بینی‌هایش نمی‌آید. از این می‌آید که دیگران بدانند ما در برابر حرفی که می‌زنیم مسئولیت می‌پذیریم. ترامپ نبودن از همین جا شروع می‌شود؛ پیش از آن که حرفی بزنیم، به فردایش هم فکر کنیم.