افزایش قند خون پس از خوردن غذا لزوماً نشانه بیماری یا خطری برای سلامت نیست. متخصصان می‌گویند در افراد سالم، بالا رفتن موقت قند خون یک واکنش طبیعی بدن است و آنچه اهمیت بیشتری دارد، مدت زمان بالا ماندن قند خون و توانایی بدن برای بازگرداندن آن به سطح طبیعی است.
به گزارش سلامت نیوز به نقل از bbc،در سال‌های اخیر نگرانی درباره «افزایش ناگهانی قند خون» یا همان blood sugar spike بیشتر شده است؛ تا جایی که برخی افراد سالم نیز به‌طور مداوم قند خون خود را با دستگاه‌های پایش مداوم اندازه‌گیری می‌کنند و بعضی رژیم‌ها حذف کامل کربوهیدرات‌های تصفیه‌شده مانند نان سفید و پاستا را توصیه می‌کنند.
اما متخصصان می‌گویند هر افزایش قند خون پس از غذا نشانه بیماری یا خطری برای سلامت نیست. افزایش موقت قند خون بعد از خوردن غذا، در افراد سالم، بخشی طبیعی از عملکرد بدن است و آنچه اهمیت بیشتری دارد، مدت زمان بالا ماندن قند خون و توانایی بدن برای بازگرداندن آن به محدوده طبیعی است.
چرا قند خون افزایش پیدا می‌کند؟
وقتی غذاهای شیرین یا سرشار از کربوهیدرات مانند قند، میوه و غلات مصرف می‌کنیم، دستگاه گوارش کربوهیدرات‌ها و قندها را به گلوکز تجزیه می‌کند. گلوکز وارد جریان خون می‌شود و در نتیجه سطح قند خون برای مدتی افزایش پیدا می‌کند.
در واکنش به این افزایش، لوزالمعده هورمون انسولین ترشح می‌کند. انسولین به انتقال گلوکز از خون به سلول‌های بدن کمک می‌کند تا از آن برای تأمین انرژی استفاده شود.
البته فقط غذا باعث افزایش قند خون نمی‌شود. در جریان ورزش‌های شدید نیز هورمون‌هایی مانند آدرنالین به کبد پیام می‌دهند تا گلوکز بیشتری وارد جریان خون کند و سوخت مورد نیاز عضلات فعال را تأمین کند. بنابراین افزایش موقت قند خون هنگام فعالیت شدید نیز می‌تواند طبیعی باشد.
در افراد مبتلا به دیابت، بدن ممکن است انسولین کافی تولید نکند یا سلول‌ها پاسخ مناسبی به آن ندهند؛ وضعیتی که به مقاومت به انسولین معروف است. در چنین شرایطی، قند خون پس از غذا می‌تواند بیش از حد افزایش پیدا کند و کنترل دقیق تغذیه، فعالیت بدنی و قند خون اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. برخی افراد نیز به داروهایی مانند انسولین یا متفورمین نیاز دارند.
افزایش قند خون بعد از غذا طبیعی است
در افراد سالم، افزایش قند خون پس از غذا یک پاسخ طبیعی فیزیولوژیک است. آدریان براون، دانشیار تغذیه و رژیم‌شناسی در دانشگاه کالج لندن، می‌گوید یکی از بزرگ‌ترین تصورات اشتباه این است که هر افزایش قند خون را مضر بدانیم.
قند خون معمولاً حدود یک ساعت پس از غذا به اوج می‌رسد و سپس طی حدود دو ساعت بعد به سمت سطح پایه بازمی‌گردد. اگر این افزایش کوتاه‌مدت باشد و در فردی با متابولیسم طبیعی رخ دهد، لزوماً جای نگرانی ندارد.
آنچه بیشتر اهمیت دارد، بالا ماندن قند خون برای مدت طولانی‌تر از حد انتظار است. به گفته جنیفر شر، متخصص غدد کودکان در دانشکده پزشکی ییل، این وضعیت می‌تواند نشان دهد که بدن در تنظیم گلوکز عملکرد طبیعی ندارد و ممکن است با مقاومت به انسولین مرتبط باشد.
مقاومت به انسولین می‌تواند در نهایت خطر ابتلا به پیش‌دیابت و دیابت نوع ۲ را افزایش دهد. همچنین بالا ماندن مداوم قند خون در افراد مبتلا به دیابت می‌تواند خطر عوارضی مانند آسیب عصبی و چشمی، بیماری قلبی و سکته مغزی را افزایش دهد.
با این حال، برخی متخصصان معتقدند شواهد کافی برای اینکه بگوییم بالا بودن قند خون به‌طور مستقیم باعث مقاومت به انسولین می‌شود، وجود ندارد. به گفته نیکولا گس، متخصص تغذیه و پژوهشگر ارشد دانشگاه آکسفورد، یکی از توضیحات احتمالی این است که وقتی بیش از نیاز بدن کالری دریافت می‌کنیم، بخشی از این انرژی اضافی به چربی تبدیل می‌شود و افزایش وزن خود یکی از عوامل خطر دیابت نوع ۲ است.
افراد سالم به دستگاه پایش مداوم قند خون نیاز دارند؟
افراد مبتلا به دیابت ممکن است برای مدیریت بیماری خود به‌طور منظم قند خونشان را اندازه‌گیری کنند. یکی از روش‌های این کار استفاده از دستگاه‌های پایش مداوم قند خون (CGM) است که سطح گلوکز را در طول شبانه‌روز بررسی می‌کنند.
اما در سال‌های اخیر بازار تجاری این دستگاه‌ها برای افراد سالم نیز رشد کرده است. برخی متخصصان معتقدند افرادی که دیابت ندارند، معمولاً نیازی به استفاده مداوم از این دستگاه‌ها ندارند.
در یک مطالعه روی افراد بدون دیابت، سطح قند خون شرکت‌کنندگان در ۹۶ درصد مواقع در محدوده سالم قرار داشت.
برخی کارشناسان همچنین هشدار داده‌اند که استفاده غیرضروری از این دستگاه‌ها ممکن است افراد را به تغییرات غذایی افراطی سوق دهد یا تصور آنها از وضعیت سلامتشان را مخدوش کند؛ به‌ویژه اینکه این دستگاه‌ها در برخی شرایط ممکن است سطح قند خون را بیشتر از مقدار واقعی نشان دهند.
در یک مرور پژوهشی نیز محققان اعلام کردند که شواهد باکیفیت و یکدستی وجود ندارد که نشان دهد استفاده از دستگاه‌های پایش مداوم قند خون در افراد بدون دیابت، پیامدهای سلامتی آنها را بهبود می‌بخشد.
البته ممکن است افرادی که در معرض خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ قرار دارند، در آینده از چنین فناوری‌هایی سود ببرند؛ اما برای مشخص شدن میزان اثربخشی این روش در این گروه نیز به تحقیقات بیشتری نیاز است.
حفظ تعادل در رژیم غذایی همچنان اهمیت دارد
طبیعی بودن افزایش قند خون به این معنا نیست که کیفیت رژیم غذایی اهمیتی ندارد. کمک به حفظ ثبات بیشتر قند خون می‌تواند مزایایی داشته باشد.
برای مثال، افت سریع قند خون پس از غذا ممکن است احساس گرسنگی را افزایش دهد و در نهایت باعث دریافت کالری بیشتر شود.
نوع وعده غذایی نیز بر میزان تغییر قند خون تأثیر می‌گذارد. غذاهایی که باعث افزایش تدریجی‌تر قند خون می‌شوند، می‌توانند برای مدت طولانی‌تری احساس سیری ایجاد کنند. غلات کامل و مواد غذایی سرشار از پروتئین از جمله گزینه‌هایی هستند که می‌توانند به این هدف کمک کنند.
در مقابل، کربوهیدرات‌های ساده مانند نان سفید و برنج سفید سریع‌تر جذب جریان خون می‌شوند.
ترتیب خوردن غذاها نیز ممکن است اهمیت داشته باشد. برخی مطالعات نشان داده‌اند که مصرف پروتئین و سبزیجات پیش از کربوهیدرات‌ها می‌تواند افزایش بعدی قند خون را که معمولاً پس از یک وعده سرشار از کربوهیدرات رخ می‌دهد، کاهش دهد.
یکی دیگر از توصیه‌ها، مصرف وعده‌های غذایی متعادل حاوی پروتئین، مواد غذایی گیاهی سرشار از فیبر و چربی‌های سالم است. چنین ترکیبی می‌تواند هضم را آهسته‌تر کند، انرژی را به شکل پایدارتر در اختیار بدن قرار دهد و به حفظ وزن سالم کمک کند.
واکنش بدن افراد به غذا یکسان نیست
بدن همه افراد به یک غذا واکنش یکسانی نشان نمی‌دهد. حتی ممکن است یک فرد در روزهای مختلف، پس از خوردن یک غذای مشابه، واکنش متفاوتی داشته باشد.
به گفته براون، عواملی مانند خواب، استرس، میزان فعالیت بدنی و نوع وعده غذایی می‌توانند بر پاسخ قند خون تأثیر بگذارند.
از سوی دیگر، حذف کامل کربوهیدرات‌ها نیز لزوماً راهکار مناسبی نیست. به گفته گس، پس از یک دوره محدودیت شدید کربوهیدرات، مصرف یک وعده غذایی سرشار از کربوهیدرات ممکن است حتی افزایش بیشتری در قند خون ایجاد کند.
مهم‌تر اینکه کربوهیدرات‌ها بخشی ضروری از یک رژیم غذایی متعادل هستند و محدود کردن گروه‌های غذایی می‌تواند باعث شود فرد بدون دلیل، برخی غذاهای مفید را نیز از رژیم خود حذف کند.
در نهایت، اگرچه هنوز درباره مزایای استفاده از دستگاه‌های پایش مداوم قند خون در افراد سالم بحث وجود دارد، یک اقدام ساده‌تر همچنان اهمیت زیادی دارد: کاهش مصرف قندهای افزوده.
بسیاری از افراد بیش از مقدار توصیه‌شده قند افزوده مصرف می‌کنند و کاهش این نوع قند در رژیم غذایی، می‌تواند هدفی منطقی‌تر از تلاش برای جلوگیری از هر افزایش طبیعی قند خون باشد.
