معاون آموزش سازمان اورژانس کشور علائم مسمومیت با منوکسیدکربن را به علائم سرماخوردگی تشبیه کرد و گفت: علائم مسمومیت با منوکسید کربن، اول در کودکان و سالمندان نمایان میشود.
به گزارش سلامت نیوز به نقل از فارس، گروه سلامت: «قاتل خاموش» همچنان قربانی میگیرد. آمارهای تکاندهنده سازمان پزشکی قانونی در ابتدای سال ۱۴۰۵ نشان میدهد که تنها در سال گذشته، ۸۳۱ نفر از هموطنانمان به دلیل مسمومیت با گاز منوکسیدکربن جان خود را از دست دادهاند.این عدد، فراتر از یک آمار است؛ هشداری جدی برای تمام خانوادههایی که با سرد شدن هوا، به سراغ راهاندازی بخاریها و سیستمهای گرمایشی میروند. تجربههای تلخ سالیان گذشته نشان میدهد که سهلانگاری در نصب دودکشها، استفاده از وسایل غیرمجاز و مسدود کردن راههای تهویه هوا در محیطهای بسته، میتواند به فاجعهای غیرقابل جبران ختم شود.در همین راستا و برای بررسی دقیقتر ابعاد این بحران، با حسن نوری ساری، معاون آموزشی سازمان اورژانس کشور گفتوگو کردیم. وی در این گفتوگو ضمن واکاوی دلایل فنی و علائم بالینی مسمومیت با منوکسیدکربن، بر ضرورت افزایش آگاهی عمومی برای عبور ایمن از فصل سرما تأکید کرده و راهکارهای پیشگیرانهای را برای حفظ جان خانوادهها ارائه داده است.
گازی بیرنگ و بیبو اما کشنده
با توجه به نزدیک شدن فصل سرما و آغاز استفاده از وسایل گرمایشی، مهمترین نکات ایمنی برای پیشگیری از مسمومیت با مونوکسید کربن چیست؟نوری: در مورد مسمومیت با مونوکسید کربن باید گفت پیچیدگی این معضل در این است که بیماری بر اثر یک ماده سمی ایجاد میشود و مکانیزم تولید این ماده سمی با آن چیزی که معمولاً در ذهن ما وجود دارد، متفاوت است. ممکن است تصور نکنیم که در یک محیط مونوکسید کربن تولید خواهد شد، اما این گاز در حال تولید باشد.نکته دوم این است که هیچ وسیلهای برای تشخیص یا شناسایی مونوکسید کربن با حواس معمول وجود ندارد؛ این گاز نه رنگ دارد، نه بو و نه مزه.نکته خطرناکتر این است که علائمی که مونوکسید کربن ایجاد میکند، در ابتدا مبهم هستند. اگر بیماریای با یک علامت مشخص، مانند درد قفسه سینه، آغاز میشد، میتوانستیم بگوییم هر زمان چنین دردی ایجاد شد، باید به مسمومیت شک کرد؛ اما علائم مسمومیت با مونوکسید کربن بسیار خاموش و گیجکننده هستند و همراه با اختلال هوشیاری بروز میکنند.بیماری که دچار مسمومیت گازی شده از همان ابتدا علائمی شبیه به سرماخوردگی یا ضعف و بیحالی در او ایجاد میشود و بیمار ممکن است خیلی زود دچار گیجی شود. در چنین شرایطی، فرد نمیتواند بهدرستی تشخیص دهد که چه اتفاقی برای او افتاده است، مگر اینکه از ابتدا هوشیار باشد و به علائم توجه کند.
شناسایی عوامل تولید مونوکسید کربن در منزل
برای پیشگیری از تولید مونوکسید کربن در محیط خانه چه اقداماتی باید انجام داد؟نوری: در مرحله اول باید مکانیزمهای تولید مونوکسید کربن را بشناسیم و هر وسیلهای را که ممکن است این گاز را تولید کند، از محیط زندگی خود دور کنیم یا بهصورت کاملاً ایمن از آن استفاده کنیم.بهعنوان مثال، هر جا که شرایط احتراق یا سوختن با اکسیژنِ کم داشته باشیم، مونوکسید کربن تولید میشود. ذاتاً زمانی که مادهای را میسوزانیم، کربن با اکسیژن ترکیب میشود و گاز تولید میکند؛ اما اگر اکسیژن موجود در محل کم باشد، به جای احتراق کامل، مونوکسید کربن تولید خواهد شد.مونوکسید کربن چند صد برابر سمیتر است. بنابراین اگر گاز حاصل از احتراق کامل تولید شود، به اندازه زمانی که مونوکسید کربن تولید میشود، دچار مسمومیت نخواهیم شد. ما باید یا وسایل احتراقی را که باعث سوختن ناقص میشوند از محیط زندگی خود حذف کنیم یا مطمئن شویم که احتراق بهدرستی انجام میشود.
شعله وسایل گرمایشی باید چه رنگی باشد؟
فارس: آیا رنگ شعله وسایل گرمایشی میتواند نشانهای از نحوه احتراق و احتمال تولید مونوکسید کربن باشد؟نوری: بله. یک شعله آبی معمولاً نشاندهنده احتراق کامل و وجود اکسیژن مناسب است؛ اما اگر شعله رنگهای دیگری مانند نارنجی یا قرمز داشته باشد، میتواند نشاندهنده این باشد که احتراق کامل انجام نمیشود.البته پیشنهاد من این است که درباره مسائل ایمنی مربوط به وسایل گرمایشی حتماً با همکاران ما در آتشنشانی نیز مشورت شود، زیرا آنها در این زمینه دقت و تخصص بالایی دارند.
خطر استفاده از وسایل گرمایشی بدون دودکش
یکی از مواردی که در فصل سرما میتواند خطرساز باشد، استفاده نادرست از وسایل گرمایشی بدون دودکش است. در این زمینه چه هشداری دارید؟نوری: اگر بخواهم به چند مورد از اتفاقاتی که بسیار شایعتر هستند و باعث آسیب میشوند اشاره کنم، باید به وسایل گرمایشی بدون دودکش توجه ویژهای داشته باشیم.بخاریهای بدون دودکش اساساً برای مکانهایی طراحی شدهاند که تردد در آنها زیاد است و جریان هوا بهصورت مستمر وجود دارد. این وسایل برای استفاده در محیطهایی که هوای آنها بهخوبی جریان ندارد، مناسب نیستند.به عنوان مثال در سالهای گذشته ما مأموریتی داشتیم که آن خانواده بخاری بدون دودکش را در اتاق خواب کودکانشان قرار داده بودند و متأسفانه هر دو پسر این خانواده در اثر مسمومیت دچار خفگی شده و فوت کردند. بنابراین باید به این موضوع بسیار دقت کنیم و حتماً دودکشها را بررسی کنیم.
علائم مسمومیت با مونوکسید کربن در اعضای خانواده
درباره علائم مسمومیت با مونوکسید کربن و نحوه تشخیص آن در اعضای خانواده نیز توضیح دهید.نوری: علائم مسمومیت با مونوکسید کربن مبهم و پیچیده است و بیمار نیز بهدلیل گیجی ممکن است متوجه وضعیت خود نشود، مگر اینکه از ابتدا هوشیار باشد و به علائم توجه کند.یک نکته بسیار مهم که میتواند به جلوگیری از مسمومیت کمک کند این است که گروههایی مانند کودکان، سالمندان و مادران باردار حساستر هستند و زودتر علامتدار میشوند.بنابراین، اگر در یکی از اعضای خانواده علائمی مشاهده کردیم، باید فوراً و با هوشیاری اقدام کنیم. برای مثال، اگر در منزل مشاهده کنیم که کودک دچار تهوع و استفراغ شده، گیج است و هوشیاری کاملی ندارد، باید احتمال دهیم که ممکن است کودک دچار مسمومیت با مونوکسید کربن شده باشد.
اولین اقدام هنگام مشاهده علائم
اگر فردی در منزل دچار علائم مشکوک به مسمومیت با مونوکسید کربن شد، اولین اقدام چه باید باشد؟نوری: اولین اقدام این است که اگر میتوانیم فرد دیگری را صدا کنیم و خودمان نیز بهسرعت از محل خارج شویم، این کار را انجام دهیم؛ زیرا ممکن است ظرف چند دقیقه آینده خود ما نیز همان علائم را پیدا کنیم و دیگر نتوانیم از منزل خارج شویم.اگر علائم مسمومیت را در یک یا دو نفر از اعضای خانواده مشاهده کردیم، باید توجه داشته باشیم که نخستین اقدام، خروج از محل است.اینکه تصور کنیم ابتدا پنجرهها را باز میکنیم، یک خطای بسیار بزرگ است؛ زیرا باز کردن پنجره نمیتواند با این سرعت مونوکسید کربن را از محیط خارج کند.
مونوکسید کربن چگونه باعث مسمومیت میشود؟
دلیل خطرناک بودن مونوکسید کربن و اینکه چرا باز کردن پنجره بهتنهایی کافی نیست چیست؟نوری: مونوکسید کربن به هموگلوبین انسان متصل میشود و جای اکسیژن را میگیرد و قدرت اتصال آن نیز حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ برابر بیشتر از اکسیژن است.تصور کنید هموگلوبین وظیفه انتقال اکسیژن را دارد و محلهایی که باید اکسیژن به آنها متصل شود، توسط مونوکسید کربن اشغال شده است. بنابراین با باز کردن پنجره، مونوکسید کربن بهسرعت از بدن خارج نمیشود، زیرا به هموگلوبین چسبیده است و بهتدریج علائم مسمومیت شدید ایجاد خواهد شد.جدا شدن مونوکسید کربن از هموگلوبین یک فرآیند زمانبر است و نیاز به این دارد که بیمار اکسیژن بسیار غلیظ دریافت کند. بنابراین، با باز کردن پنجره اتفاق بسیار مهمی برای درمان مسمومیت رخ نمیدهد و فرد باید در سریعترین زمان ممکن از منزل خارج شود.
تماس فوری با اورژانس ۱۱۵ و آتشنشانی
پس از خروج از منزل، چه اقداماتی باید انجام شود؟نوری: باید در سریعترین زمان ممکن از منزل خارج شوم و ابتدا همسایهها را صدا بزنم. وقتی فرد دیگری برای کمک آمد، باید شیر گاز را ببندم؛ یعنی هر عاملی را که میتوانسته باعث ایجاد شعله و در نتیجه تولید مونوکسید کربن شود، متوقف کنم.سپس باید فرد مسموم، بهویژه کودک، را از محل آلوده خارج کنم و همزمان با اورژانس ۱۱۵ تماس گرفته شود.ما موارد زیادی داریم که هموطنان عزیز با اورژانس تماس میگیرند و گزارش میدهند که برای مثال همسر، پدر یا در بسیاری از موارد کودک آنها دچار علائمی مانند گیجی، تلوتلو خوردن، زمین خوردن، تهوع و بیحالی شده است.در چنین شرایطی، اولین چیزی که از فرد تماسگیرنده میخواهیم این است که سریعاً از خانه خارج شود و آدرس را اعلام کند.
متأسفانه در برخی موارد فرد آدرس را اعلام میکند، اما بهدلیل گیجی توانایی خارج شدن از منزل را ندارد یا حتی ممکن است آدرس را اشتباه اعلام کند. در چنین شرایطی، نیروهای امدادی به محل میرسند اما نمیتوانند فرد را پیدا کنند.در این موارد ممکن است فرآیند پیچیدهای ایجاد شود و آتشنشانی و پلیس نیز برای پیدا کردن فرد وارد عمل شوند و حتی مجبور شوند درِ خانه را بشکنند و وارد شوند. این وضعیت میتواند بسیار خطرناک باشد، زیرا ممکن است فرد بهدلیل اعلام آدرس اشتباه پیدا نشود و متأسفانه در تماسهای بعدی نیز دیگر اثری از او پیدا نشود.
بنابراین بسیار مهم است که اگر در یکی از اعضای خانواده علائم مسمومیت مشاهده کردیم، این علائم را جدی بگیریم و در سریعترین زمان ممکن برای خروج از منزل اقدام کنیم، فرد دیگری را صدا بزنیم و با اورژانس تماس بگیریم. همچنین در منزل حتماً باید باز باشد تا نیروهای اورژانس و آتشنشانی هنگام رسیدن بتوانند بهراحتی وارد شوند.
