تعریق بیشتر و تغییر بوی بدن از اتفاقات شایع پس از زایمان هستند که معمولاً با نوسانات هورمونی، شیردهی و تغییرات طبیعی بدن ارتباط دارند؛ با این حال، همراهی بوی نامطبوع با تب، لرز یا درد می‌تواند نشانه عفونت باشد و نیاز به بررسی پزشکی دارد.
به گزار سلامت نیوز به نقل از clevelandclinic، بعد از پشت سر گذاشتن تمام سختی‌ها، دردها و نگرانی‌های بارداری و زایمان، سرانجام نوزادتان را در آغوش می‌گیرید؛ اما ممکن است متوجه شوید که بیش از گذشته عرق می‌کنید و بوی بدنتان نیز تغییر کرده است.
این اتفاق بسیار شایع‌تر از چیزی است که تصور می‌کنید. تعریق و تغییر بوی بدن پس از زایمان موضوعاتی هستند که کمتر درباره آن‌ها صحبت می‌شود، در حالی که بخشی از تغییرات طبیعی بدن مادر در این دوره به شمار می‌روند.
کلر همپ، ماما و پرستار متخصص، در این‌باره می‌گوید: «در دوران بارداری و پس از زایمان، همه‌چیز در بدن شدت بیشتری پیدا می‌کند. احساس می‌کنید بیشتر عرق می‌کنید، بوی بدنتان قوی‌تر شده، بیشتر گرسنه یا دچار تهوع می‌شوید و خستگی بیشتری را تجربه می‌کنید.»
پس از زایمان، علاوه بر افزایش تعریق و تغییر بوی بدن، ممکن است با تغییرات دیگری نیز مواجه شوید؛ از جمله:
ترشحات واژینال، صرف‌نظر از اینکه زایمان طبیعی داشته‌اید یا سزارین شده‌اید
درد، خراشیدگی یا پارگی در ناحیه فرج و پرینه
درد و تورم پستان‌ها
نوسانات وزن
دشواری در دفع ادرار یا مدفوع
تغییر در بافت مو، پوست و ناخن‌ها و همچنین ریزش مو
بی‌اختیاری ادرار
تغییرات سریع خلق‌وخو
همپ می‌گوید تعریق و تغییر بوی بدن حتی در دوران بارداری نیز شایع است، اما معمولاً پس از زایمان شدت بیشتری پیدا می‌کند؛ موضوعی که دلایل زیستی و حتی شرایط جدید زندگی مادر در آن نقش دارند.
علت تعریق و بوی بدن پس از زایمان چیست؟
نمی‌توان افزایش تعریق و تغییر بوی بدن پس از زایمان را به یک عامل مشخص نسبت داد. در این دوره، تغییرات متعددی در بدن و زندگی مادر رخ می‌دهد که در کنار یکدیگر می‌توانند باعث احساس تعریق بیشتر و بوی قوی‌تر بدن شوند.
۱. تغییرات هورمونی
هورمون‌ها یکی از مهم‌ترین عوامل تغییر بوی بدن هستند. همان‌طور که در دوران بلوغ تغییرات هورمونی می‌توانند بر تعریق و بوی بدن تأثیر بگذارند، بارداری و دوره پس از زایمان نیز با نوسانات قابل‌توجه هورمونی همراه‌اند.
همپ توضیح می‌دهد: «در دوران بارداری و پس از زایمان، تغییرات هورمونی بزرگی اتفاق می‌افتد. این تغییرات بر میزان تعریق و همچنین نوع و شدت بوی بدن تأثیر می‌گذارند.»
در دوران بارداری، حجم مایعات بدن افزایش پیدا می‌کند. پس از زایمان نیز سطح هورمون‌های استروژن و پروژسترون به‌سرعت کاهش می‌یابد. دلیل دقیق این موضوع که چرا افت این هورمون‌ها باعث افزایش تعریق می‌شود، کاملاً مشخص نیست؛ اما تصور می‌شود این تغییرات به مغز پیام می‌دهند که بدن بیش از حد گرم شده است. در نتیجه، تعریق افزایش می‌یابد و ممکن است بوی بدن نیز قوی‌تر شود.
۲. شیردهی
مادرانی که نوزاد خود را با شیر مادر تغذیه می‌کنند، ممکن است نسبت به مادرانی که از شیرخشک استفاده می‌کنند، برای مدت طولانی‌تری تعریق بیشتری داشته باشند.
دلیل این موضوع به هورمون پرولاکتین مربوط است؛ هورمونی که تولید شیر را تحریک می‌کند و می‌تواند سطح استروژن را کاهش دهد.
صرف‌نظر از روش تغذیه نوزاد، بدن مادر پس از زایمان به زمان نیاز دارد تا با شرایط جدید سازگار شود.
همپ می‌گوید: «در این دوره بدن هنوز در حال تنظیم میزان شیری است که باید برای نوزاد تولید کند. به همین دلیل، ممکن است شیر بیشتری تولید شود و گاهی به‌طور ناخواسته از پستان‌ها نشت کند.»
در نتیجه، شیر خشک‌شده روی پوست یا لباس می‌تواند به تغییر بوی بدن منجر شود.
۳. ترشحات پس از زایمان (لوشیا)
افزایش ترشحات واژینال بخشی طبیعی از تغییرات دوران بارداری و پس از زایمان است. در دوران بارداری، جریان خون به رحم افزایش می‌یابد تا شرایط لازم برای رشد و تکامل جنین فراهم شود. این تغییرات می‌توانند با افزایش ترشحات و تغییر بوی آن‌ها همراه باشند.
ترشحات پس از زایمان نیز ادامه پیدا می‌کنند. در شش هفته نخست پس از زایمان، مادر معمولاً سه مرحله از ترشحات موسوم به «لوشیا» را تجربه می‌کند. لوشیا ترکیبی از خون، مخاط، بافت‌های باقی‌مانده و مواد خارج‌شده از رحم پس از بارداری است.
بوی این ترشحات معمولاً شبیه بوی خون قاعدگی است، اما ممکن است کمی ترش، کهنه، کپک‌مانند یا فلزی نیز باشد.
همپ توضیح می‌دهد که میزان این ترشحات در روزهای نخست پس از زایمان می‌تواند زیاد باشد، اما به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند. این روند معمولاً حدود شش هفته طول می‌کشد.
۴. دشواری در رعایت بهداشت فردی
چه زایمان طبیعی داشته باشید و چه سزارین، بدن شما پس از یک تجربه جسمی دشوار در حال ترمیم است و این موضوع می‌تواند بر رعایت بهداشت فردی تأثیر بگذارد.
همپ می‌گوید: «بسیاری از مادران به دلیل پارگی‌ها، زخم‌ها یا تورم ناحیه تناسلی احساس ناراحتی می‌کنند. حتی ممکن است دفع ادرار یا مدفوع برایشان دردناک باشد.»
وقتی مادر تمام تمرکز خود را بر انجام کارهای ابتدایی مانند دفع بدون درد می‌گذارد، ممکن است فرصت کمتری برای رعایت روال معمول بهداشت فردی داشته باشد.
از سوی دیگر، برخی مادران به دلیل حساسیت و درد ناحیه پرینه، در شست‌وشوی این قسمت بیش از حد محتاط می‌شوند.
همپ تأکید می‌کند که استفاده از صابون در نواحی بیرونی بدن، در صورت نیاز، اشکالی ندارد و گاهی برای کاهش بوی بدن ضروری است.
۵. کاهش فرصت مراقبت از خود
هفته‌ها و ماه‌های پس از زایمان معمولاً دوره‌ای نیستند که مادر از نظر جسمی، روانی و عاطفی در بهترین شرایط خود قرار داشته باشد.
کم‌خوابی، خستگی، کاهش دفعات استحمام و نداشتن فرصت کافی برای رسیدگی به ظاهر و بهداشت فردی، همگی می‌توانند در این وضعیت نقش داشته باشند.
در چنین شرایطی، ممکن است مادر فرصت کمتری برای شست‌وشوی منظم لباس‌ها، تعویض لباس یا انجام مراقبت‌های معمول پوستی و شخصی داشته باشد.
البته حتی با رعایت همه این موارد نیز ممکن است مادر همچنان احساس کند بدنش بوی متفاوتی دارد یا بیشتر از گذشته عرق می‌کند. در چنین شرایطی، مهربانی با خود و پذیرفتن اینکه بدن برای بازگشت به شرایط قبلی به زمان نیاز دارد، اهمیت زیادی دارد.
چگونه تعریق و بوی بدن را کنترل کنیم؟
اولویت نخست پس از زایمان، اطمینان از عملکرد طبیعی مثانه و روده و کنترل خونریزی است. پس از اطمینان از این موارد، می‌توان برای مدیریت تعریق و بوی بدن اقدام کرد.
برای کاهش تعریق و بوی نامطبوع پس از زایمان، رعایت چند نکته می‌تواند کمک‌کننده باشد:
استفاده از ضدتعریق و دئودورانت: استفاده از محصولات ضدتعریق و خوشبوکننده بدن پس از زایمان بی‌خطر است. در صورت نیاز می‌توانید از همان محصولاتی استفاده کنید که پیش از بارداری مصرف می‌کردید یا محصول قوی‌تری انتخاب کنید. با این حال، بهتر است از عطرها و رایحه‌های تند و محرک پرهیز کنید.
از شست‌وشوی داخل واژن خودداری کنید: دوش واژینال و استفاده از صابون در داخل واژن می‌تواند تعادل طبیعی میکروبی و اسیدیته این ناحیه را برهم بزند و خطر عفونت را افزایش دهد.
پس از رفتن به دستشویی از بطری شست‌وشوی پرینه استفاده کنید: پس از دفع، ناحیه فرج و پرینه را با آب ولرم بشویید و به‌آرامی خشک کنید. این کار به‌ویژه در صورت وجود زخم یا تورم اهمیت دارد.
از مصرف صابون در نواحی بیرونی بدن نترسید: اگر بوی بدن بیشتر شده است، استفاده از صابون در قسمت‌های بیرونی و دارای مو، مانند ناحیه کشاله ران، اطراف باسن و چین‌های پوستی، می‌تواند مفید باشد.
در شست‌وشو زیاده‌روی نکنید: شست‌وشو با صابون و خشک‌کردن ملایم نواحی موردنظر، یک تا دو بار در روز کافی است.
لباس‌هایتان را مرتب عوض کنید: اگر تعریق زیادی دارید یا لباس‌ها بوی نامطبوع گرفته‌اند، تعویض لباس در طول روز و حتی شب می‌تواند کمک‌کننده باشد.
پستان‌ها و نوک آن‌ها را تمیز و خشک نگه دارید: در صورت نشت شیر، استفاده از چند سوتین شیردهی و تعویض آن‌ها در طول روز می‌تواند به حفظ بهداشت و کاهش بوی نامطبوع کمک کند.
ملحفه‌ها را مرتب عوض کنید: اگر دچار تعریق شبانه هستید، ملحفه‌ها را مرتب بشویید و تعویض کنید. همچنین می‌توانید یک حوله روی ملحفه قرار دهید تا رطوبت را جذب کند.
تعریق شبانه پس از زایمان
تعریق شبانه پس از زایمان بسیار شایع است و معمولاً به‌تنهایی نشانه‌ای از یک مشکل پزشکی محسوب نمی‌شود؛ مگر اینکه با علائم دیگری مانند لرز همراه باشد.
با این حال، تعریق شدید شبانه می‌تواند خواب مادر را مختل کند و خستگی و فشار روانی او را افزایش دهد.
نوسانات سطح استروژن و پروژسترون پس از زایمان یکی از دلایل اصلی این وضعیت است. این تغییرات هورمونی تا حدی شبیه نوساناتی هستند که زنان در دوران یائسگی تجربه می‌کنند.
تعریق شبانه معمولاً در چند هفته نخست پس از زایمان شدیدتر است. تغییرات هورمونی مرتبط با شیردهی نیز ممکن است باعث تداوم آن برای مدتی بیشتر شود.
با این حال، اگر بیش از یک ماه از زایمان گذشته و همچنان تعریق شبانه شدید دارید، بهتر است با پزشک یا ماما مشورت کنید.
چه زمانی تعریق و بوی بدن نگران‌کننده است؟
تعریق و تغییر بوی بدن پس از زایمان به‌ندرت نشانه یک مشکل پزشکی هستند، اما در برخی موارد باید جدی گرفته شوند.
همپ هشدار می‌دهد: «اگر بوی ترشحات بسیار بد و زننده باشد یا احساس کنید ناحیه‌ای از بدن دچار عفونت شده است، باید این موضوع را پیگیری کنید.»
اگر بوی نامطبوع با هر یک از علائم زیر همراه باشد، لازم است با متخصص زنان یا ماما تماس بگیرید:
درد یا تحریک و التهاب ناحیه تناسلی
تب یا لرز
بدن‌درد یا خستگی شدید
حتی اگر این علائم را ندارید، در صورت نگرانی درباره تغییرات بدن پس از زایمان می‌توانید با پزشک خود مشورت کنید.
همپ تأکید می‌کند: «همان‌طور که در دوران بارداری با پزشک خود تماس می‌گرفتید، پس از زایمان هم این کار را انجام دهید. هیچ پرسشی بی‌اهمیت یا خجالت‌آور نیست. ترجیح می‌دهم نگرانی شما را بررسی کنم تا اینکه نیمه‌شب به دلیل اضطراب و نگرانی خواب ارزشمندتان را از دست بدهید. اگر احتمال عفونت وجود داشته باشد، می‌توانیم آزمایش‌های لازم را انجام دهیم تا خیالتان راحت شود.»
این شرایط موقتی است
والدین تازه با نگرانی‌های زیادی روبه‌رو هستند، اما تغییر بوی بدن و تعریق بیشتر قرار نیست برای همیشه ادامه پیدا کند.
این مرحله معمولاً طی یک تا دو ماه، با چند هفته تفاوت در افراد مختلف، برطرف می‌شود و بدن به‌تدریج به وضعیت قبلی بازمی‌گردد.
همپ می‌گوید: «این وضعیت ممکن است عجیب و ناخوشایند باشد و برای برطرف شدن آن به زمان نیاز است، اما بدن شما به‌تدریج به شرایط پیشین بازمی‌گردد.»
از سوی دیگر، بوی بدن مادر برای نوزاد معنای متفاوتی دارد. نوزادان در بدو تولد توانایی محدودی برای دیدن اجسام دور دارند و برای تشخیص محیط امن و والدین خود بیشتر به حواس دیگر، از جمله بویایی، متکی هستند.
همپ توضیح می‌دهد که نوزادان از طریق بو و دیگر حواس خود می‌توانند حضور والدینشان را تشخیص دهند و احساس امنیت کنند.
بنابراین، حتی اگر مادر تصور کند بوی بدنش ناخوشایند شده است، برای نوزاد این بو می‌تواند بخشی از نشانه‌های آشنای حضور و امنیت مادر باشد.
