واکنش رئیس دانشگاه تهران به توجیه حمله به زیرساختهای آبی ایران

رئیس دانشگاه تهران به نیویورکتایمز درباره توجیه حمله به زیرساختهای آبی ایران نامه نوشت.
به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از دانشگاه تهران، در پی انتشار مطلبی در روزنامه نیویورک تایمز در توجیه حمله به زیرساخت های آبی کشور، رئیس دانشگاه تهران، طی دو نامه به «دبیرکل سازمان ملل متحد» و «سردبیر روزنامه نیویورک تایمز» به ادعاهای واهی رسانه های غربی که می توانند توجیه غیرانسانی برای حمله به زیرساخت های حیاتی کشور باشند، پاسخ داد. متن نامههای همین شرح است:
نامه مهم رئیس دانشگاه به دبیرکل سازمان ملل متحد
هشدار تهران درباره توجیهات رسانه های غرب برای حمله به زیرساخت های آبی کشور
۱۷ نوامبر ۲۰۲۶
جناب آقای آنتونیو گوترش
دبیرکل محترم سازمان ملل متحد
موضوع: هشدار نسبت به تلاشها برای توجیه عملکرد زیرساختهای حیاتی آب و انرژی ایران و خطر تداوم نقض حقوق بشردوستانه بینالمللی
جناب آقای دبیرکل، بدینوسیله مایلم توجه جنابعالی را به مقالهای که در تاریخ ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ به عنوان روزنامهای که در نیویورک منتشر شده است. ساخت آنها وجود نداشت، پاسخ دهد» منتشر شده است، جلب نظرم. این مقاله با مقایسه نقشههای مربوط به سدها و زیرساختهای انتقال آب ایران با مناطقی که هدف آن هدف قرار دادن هوایی است، این فرضیه را مطرح میکند که ممکن است برخی از این طرحهای زیرساختی آبی با هدف پشتیبانی از موشکهای توسعه یافته باشند. همان مقاله خود را نیز اذعان میکند، این فرضیه از شواهد مستقیم یا قطعی که نیست، باید بر همبستگیهای جغرافیایی و تفسیرهای تحلیلگران استوار باشد. بااینحال، همین همپوشانی جغرافیایی به همان اندازه با یک توضیح جایگزین و بهمراتب منطقیتر نیز سازگار است: ممکن است تأسیسات نظامی در مناطقی احداث شده باشند که از پیش دارای زیرساختهای آب، برق و راه بودهاند.
در این بحث، شناخت شناختهای جغرافیایی و اقلیمی ایران ضروری است. ایران سومین کشوری خشک و نیمهخشک است و میزان بارندگی سالانه آن حدود ۲۴۰ میلیمتر است، یعنی کمتر از یک میانگین جهانی، است. قابلتوجهی از کشور با محدودیتهای منابع شدید آب، خشکسالیهای مکر و پیامدهای فزاینده تغییر اقلیم بخش است. در چنین شرایطی، احداث سدها و توسعه زیرساختهای آبی با ذخیرهسازی و تنظیم آب، آب آشامیدنی، پاسخگویی به نیازهای کشاورزی و تولید برقآبی، بخشی از بیان کشور برای مقابله با چالشهای مشروع توسعهای و اقلیمی بوده است. این موضوع به معنای آن نیست که هر پروژه سدسازی الزاماً قابل توجیه است یا از بررسی و ارزیابی مستقل اقتصادی، فنی و زیستمحیطی معاف است. بااینحال، نیاز به ارزیابی انتقادی پروژههای زیرساختی بهصورت موردی را نباید با ادعاهای اثباتشده مبنی بر اینکه هدف اصلی ساخت آنها بود، خلط کرد.
نظرات اینجانب در سه طرح قابل توجه:
اول: حمایت از زیرساختهای اساسی و حیاتی غیرنظامی بر اساس حقوق بشردوستانه بینالمللی
خدمات آب آشامیدنی، شبکههای تولید آب و سامانههای آبیاری، برای بقا و امنیت جمعیت غیرنظامی ضروری هستند. قاعده ۵۴ حقوق بین الملل بشردوستانه عربی، حمله به اشیا برای بقای جمعیت غیرنظامی و نیز تخریب، از دست دادن یا کار انداختن آنها را ممنوع میکند. قاعده ۴۲ نیز برای مراقبتهای ویژه هنگام حمله به آسیبها و سازههای حاوی نیروهای مخرب است تا از آزاد شدن این نیروها و در پی آن، وارد آمدن خسارات و تلفات شدید به غیرنظامیان جلوگیری شود.
در این، مواد ۵۴ و ۵۶ پروتکل الحاقی اول به کنوانسیونهای ژنو نیز میتواند حقوق مهمی را برای حمایت از اشیا برای بقای غیرظامیان و مخاطرات مخاطرهآمیز میسازد. بهویژه، ماده ۵۶ حمایت ویژهای از سدها و بندها در برابر عملیاتی میدارد که ممکن است باعث آزاد شدن خطرناکتر شود و در نتیجه تلفات شدید غیرنظامی شود. حتی در مواردی که این مشکل، با رعایت شرایط لازم در آن ماده، ممکن است در زمره اهداف قرار گیرند.
دوم: خطر تبدیل فرضیههای اثباتشده به توجیهی برای انتشار و تکرار روایتهایی که بهطور کلی زیرساختهای آب و انرژی را به فعالیتهای حیاتی مرتبط میسازند، این خطر را همراهی میکنند که تمایز میان اموال غیرنظامی و اطلاعات عمومی در افکار عمومی مخدوش شود. به نظر میرسد که تنها مجاورت جغرافیایی یا وجود یک فرضیه تحلیلی بررسیشده، بهخودیخودیبهخودیخود حقوقی کافی برای هدف قرار دادن زیرساختهای غیرنظامی نمیشود. از نظر میزان مصرف آب، بیش از ۹۵ درصد از سدهای ایران در بخشهای کشاورزی و شهری مصرف میشود و کمتر از ۵ درصد آن به مصارف صنعتی اختصاص مییابد. از جمله اصول تفکیک، تناسب و رعایت احتیاطات را رعایت کند.
سوم: پیامهای انسانی و زیستمحیطی به زیرساختهای آب و آسیبهای ناشی از انرژی، سامانههای انتقال و تصفیه آب، فیلترهای برق دیدن و زیرساختهای مرتبط میتوانند پیامدهایی بهمراتب فراتر محلهای حمله داشته باشند و بالقوه زندگی میلیونها نفر را در معرض خطر قرار دهند. در کشوری که هماکنون با افزایش شدید آب و خشکسالیهای مکرر مواجه میشود، در دسترسی به آب آشامیدنی سالم و برق میتواند پیامهای فاجعهباری برای سلامت عمومی، امنیت امنیت، تولیدات کشاورزی و معیشت میلیونها نفر به دنبال داشته باشد. این پیامدها به محل مستقیم تخریب محدود نخواهند ماند، بلکه ممکن است خدمات عمومی را با آسیبدیدگی انسانی و جمعیت غیرنظامی در معرض بحرانها و زیستمحیطی طولانیمدت قرار دهند.
با توجه به این نگرانیهای جدی، انتظار میرود جنابعالی در موقعیت عالی خود و با توجه به مسئولیتهایی که بر اساس منشور ملل متحد بر روی وجود داشته باشد، به موضوع حفاظت از زیرساختهای حیاتی آب و انرژی ایران توجه میکند مبذول فرمائید و مقتضی را برای اطمینان از اینکه پیامهای انسانی دیگر به این عمل حمله میکنند، در سطوح بینالمللی مورد توجه قرار میگیرند. همچنین از سازمانهای ملل متحد درخواست میکنند پیامهای انسانی به زیرساختهای حیاتی آب و انرژی ایران را با بررسی و نظارت بینالمللتضی بر چنین حمایتی میکنند و از همه افراد و اختیارات خود برای کمک به جلوگیری از حقوق بشردوستانه بینالمللی استفاده میکنند.
حفاظت از جان غیرنظامیان و زیرساخت هایی که بقای آنها به آن وابسته است، باید از ملاحظات و مصلحت اندیشی های نظامی و توجیهات سیاسی باقی بماند. این امر، بنیادی بر اساس حقوق بشردوستانه بینالمللی و مسئولیتی است که جامعه جهانی نمیتواند از آن چشم پوشی کند.
با تقدیم عالی ترین احترامات،
محمدحسین امید
استاد سازه های آبی و رئیس دانشگاه تهران
۱۷ نوامبر ۲۰۲۶






