دانش و فناوری

اگر هیچ‌وقت حیاتی روی زمین شکل نمی‌گرفت، سیاره ما چگونه می‌شد؟

اگر هیچ‌وقت حیاتی روی زمین شکل نمی‌گرفت، سیاره ما امروز چه شکلی داشت؟ گروهی از دانشمندان برای پاسخ به این پرسش، مدلی کامپیوتری از زمین ساختند که در آن هیچ موجود زنده‌ای وجود ندارد. نتایج شبیه‌سازی نشان می‌دهد زمین حتی بدون حیات هم می‌توانست در بازه‌ای چند میلیارد ساله دمای سطحی مناسب و آب مایع داشته باشد؛ هرچند جو آن فاقد اکسیژن فراوانی بود که امروزه بخش مهمی از ترکیب جو زمین را تشکیل می‌دهد.

به گزارش ساینس‌آلرت، این پژوهش به بررسی یکی از پرسش‌های مرتبط با فرضیه گایا (Gaia hypothesis) می‌پردازد. این فرضیه مطرح می‌کند که موجودات زنده از طریق تعامل با محیط فیزیکی زمین، در حفظ شرایط مناسب برای ادامه حیات نقش دارند و به نوعی به پایداری سیاره کمک می‌کنند.

محققان دانشگاه واشینگتن بررسی کردند که زمین در صورت نبود حیات، طی میلیاردها سال چگونه تحول پیدا می‌کرد و آیا همچنان می‌توانست شرایط قابل‌سکونت خود را حفظ کند یا نه.

شبیه‌سازی پنج میلیارد سال تحول زمین بدون حیات

پژوهشگران برای پاسخ به این پرسش، مدلی از زمین ساختند که بخش‌های غیرزنده سیاره، ازجمله هسته، گوشته، پوسته، جو و اقیانوس‌ها را شامل می‌شد. این مدل همچنین انرژی دریافتی زمین از خورشید و چرخه جابه‌جایی مواد شیمیایی میان بخش‌های مختلف سیاره را محاسبه می‌کرد.

دانشمندان در مجموع ۱۹ ویژگی مهم سیاره مانند جریان گرما، ترکیب شیمیایی اقیانوس‌ها و دمای سطح را بررسی کردند. شبیه‌سازی آن‌ها روند تحول زمین را طی پنج میلیارد سال دنبال کرد؛ از حدود زمان شکل‌گیری سیاره تا تقریباً ۵۰۰ میلیون سال در آینده.

نتایج نشان داد نبود حیات لزوماً مانع حفظ شرایط قابل‌سکونت در زمین نمی‌شد. مهم‌ترین تفاوت در ترکیب جو دیده می‌شد: در غیاب موجودات فتوسنتزکننده، اکسیژن فراوانی در جو شکل نمی‌گرفت.

بااین‌حال، از دیدگاه اخترزیست‌شناسی، وجود اکسیژن شرط ضروری قابل‌سکونت بودن یک سیاره نیست. در این حوزه، یکی از معیارهای اصلی برای قابل‌سکونت دانستن یک جهان سنگی، توانایی آن در حفظ آب مایع روی سطح است. براساس شبیه‌سازی، زمینِ بدون حیات نیز می‌توانست از نظر وجود آب شرایطی مشابه زمین امروزی داشته باشد.

به گفته پژوهشگران، یکی از عوامل اصلی حفظ شرایط مناسب در زمینِ شبیه‌سازی‌شده، چرخه کربنات-سیلیکات بود. این چرخه از تعامل میان فرسایش سنگ‌های سیلیکاتی، انتشار گازهای آتشفشانی و شیمی اقیانوس‌ها شکل می‌گیرد و می‌تواند با ایجاد بازخورد منفی، میزان دی‌اکسیدکربن جو و دمای سطح زمین را در محدوده‌ای مناسب نگه دارد.

اهمیت این سازوکار از آن جهت است که در طول زمان، درخشندگی خورشید افزایش پیدا می‌کند و انرژی بیشتری به زمین می‌رسد. طبق محاسبات پژوهشگران، در بازه ۴.۵ میلیارد ساله مورد بررسی، درخشندگی خورشید حدود ۳۰ درصد افزایش یافته است؛ بااین‌حال، چرخه کربنات-سیلیکات می‌تواند در مدل آن‌ها از افزایش شدید دمای سطح جلوگیری کند.

پژوهشگران می‌گویند زمینِ سنگی می‌تواند بدون بازخوردهای زیستی و تنها با فرایندهای غیرزیستی، در طول دست‌کم ۴.۵ میلیارد سال دمای سطحی قابل‌سکونت خود را حفظ کند.

این شبیه‌سازی فقط درباره گذشته فرضی زمین نیست و می‌تواند به دانشمندان در تفسیر داده‌های سیارات فراخورشیدی نیز کمک کند. برخی سیارات فاقد حیات شاید از نظر ویژگی‌های جو و محیط سطحی، شباهت‌هایی به سیارات زنده داشته باشند. به همین دلیل، تشخیص نشانه‌های احتمالی حیات در جو سیارات دوردست به بررسی دقیق‌تر نیاز دارد.

البته نتایج این پژوهش فرضیه گایا را رد نمی‌کند. دانشمندان نمی‌توانند احتمال نقش حیات در تقویت پایداری اقلیم زمین را کنار بگذارند. آن‌ها همچنین تأکید می‌کنند که مدلشان محدودیت‌هایی دارد و برخی فرایندها، از جمله تکتونیک صفحه‌ای، شیمی جو و سازوکارهای تنظیم اقلیم، در آن با ساده‌سازی‌هایی در نظر گرفته شده‌اند.

با وجود این محدودیت‌ها، یافته‌ها نشان می‌دهد که وجود حیات الزاماً شرط سکونت‌پذیری یک سیاره سنگی نیست. به بیان دیگر، شاید قابلیت سکونت یک سیاره و وجود موجودات زنده روی آن، بیش از آنچه تصور می‌شد، از یکدیگر مستقل باشند.

یافته‌های این پژوهش در The Planetary Science Journal منتشر شده است.

آگهی
دکمه بازگشت به بالا