دانشمندان موفق شده‌اند یک سیستم پاکسازی پیش‌تر ناشناخته را در بخش پشتی چشم کشف کنند؛ مسیری پنهان که امکان خروج مایعات و ضایعات متابولیک را به درون سیستم لنفاوی بدن فراهم می‌سازد. این دستاورد علمی، فرضیه‌ها و باورهای قبلی را که بیش از یک قرن درباره سازوکار چشم وجود داشت، به چالش کشیده است و می‌تواند در نهایت به راهکارهای نوین درمانی برای بیماری‌های خطرناکی ختم شود که منجر به کوری می‌شوند.
بیماری‌هایی مانند آب‌سیاه یا گلوکوم، تباهی لکه زرد ناشی از سن یا دژنراسیون ماکولا و چند عامل عمده دیگر که باعث دست رفتن دائمی بینایی می‌شوند، همگی با تجمع مایعات، ضایعات متابولیک و مواد التهابی در بخش پشتی چشم در ارتباط هستند. تا به امروز، پژوهشگران نمی‌توانستند پاسخی دقیق برای این پرسش پیدا کنند که این ناحیه حساس و حیاتی دقیقاً چگونه پسماندها و مواد زائد را از بافت‌های خود پاکسازی می‌کند.
اکنون تیمی از دانشمندان دانشگاه بریتیش کلمبیا (UBC) و دانشگاه تورنتو یک مسیر خروجی ناشناخته به نام «جریان خروجی لنفاوی خلفی چشم» یا «مسیر POLO» را شناسایی کرده‌اند. به نظر می‌رسد این شبکه، مایعات و ضایعات را از بخش عقبی چشم به سمت شبکه لنفاوی هدایت می‌کند؛ شبکه‌ای گسترده در بدن که به حفظ تعادل مایعات، دفع مواد زائد و پشتیبانی از سازوکارهای دفاعی و ایمنی کمک می‌کند.
این کشف که آزمایش‌های آن روی موش‌ها انجام شده، افق‌های تازه‌ای برای بررسی نحوه محافظت چشم از بافت‌های حساس خود و همچنین اتفاقاتی که هنگام اختلال در روند پاکسازی رخ می‌دهد، پیش روی پژوهشگران می‌گذارد. دکتر «نیرو گوپتا»، استاد و رئیس بخش چشم‌پزشکی و علوم بینایی دانشگاه بریتیش کلمبیا، در این رابطه می‌گوید:
«شبکیه چشم یکی از فعال‌ترین بافت‌های بدن از نظر متابولیکی به شمار می‌رود و به‌طور پیوسته درحال تولید پسماندهایی است که باید دفع شوند. این کشف سازوکار تخلیه این پسماندها را آشکار می‌کند و نگرش ما را نسبت به نحوه درمان طیفی وسیع از بیماری‌های چشمی دگرگون خواهد کرد.»
کشف مسیر پولو در سیستم پاکسازی پنهان چشم و امیدهای جدید برای درمان بیماری‌ها
شبکیه چشم، یعنی همان لایه حساس به نور در پشت کره چشم، برای تبدیل نور به سیگنال‌های قابل درک برای مغز به انرژی بسیار زیادی نیاز دارد. این فعالیت مستمر بیولوژیکی باعث تولید پسماندهای متابولیکی می‌شود که خروج آنها برای حفظ سلامت بافت‌های پیرامونی کاملاً ضروری است.
جمع‌شدن مایعات و مواد زائد، بستر مناسب برای بیماری‌های آسیب‌زننده به چشم را ایجاد می‌کند. گلوکوم، تباهی لکه زرد و سایر اختلالات مربوط به شبکیه به صورت مستقیم با ناهماهنگی در تنظیم مایعات، تجمع ضایعات سلولی، فشار بافتی و بروز التهاب مرتبط هستند.
پژوهشگران برای ردیابی مسیر خروج مایع از پشت چشم، مجموعه‌ای از روش‌های تصویربرداری پیشرفته را روی مدل‌های موش پیاده کردند. آنها مولکول‌های ردیاب فلورسنت را در فضای باریک پشت چشم قرار دادند تا با رصد حرکت این مولکول‌ها، بتوانند جریان مسیر را بررسی کنند. یافته‌ها وجود عروق بسیار کوچک لنفاوی را در لایه مشیمیه (Choroid) نشان داده؛ لایه‌ای نازک و پر از رگ در زیر شبکیه که تغذیه بخش‌های خارجی شبکیه برعهده آن است اما پیش از این هیچ رگ لنفاوی در آن اثبات نشده بود. پژوهشگران متوجه شدند مایعات از عقب چشم به سمت بافت‌های حدقه پیرامون کره چشم جریان پیدا کرده و طی چند دقیقه به گره‌های لنفاوی مجاور می‌رسند؛ این یافته ثابت می‌کند مایعات از طریق یک سامانه تخلیه پویا خارج شده و درون چشم محبوس نمی‌مانند.
شناسایی مسیر POLO نشان می‌دهد که پشت چشم دارای یک سازوکار طبیعی و خودکار برای انتقال و دفع مواد ناخواسته از این ناحیه آسیب‌پذیر است. در صورتی که پژوهشگران سازوکار عملکرد دقیق آن را مشخص کنند و موفق به تقویت آن شوند، این سامانه می‌تواند هدف نوینی برای داروهای نگه‌دارنده بینایی باشد. به گفته دکتر گوپتا، اکنون سؤال اساسی محققان این است که چگونه می‌توان این سیستم پاکسازی را تقویت کرد یا از آن برای درمان و حتی پیشگیری از بیماری‌ها بهره برد.
