هنرمند اسپانیایی با یک سازه سیاه‌رنگ غول‌پیکر به نظارت دائمی بر شهروندان اعتراض کرد [تماشا کنید]

سازه‌ای هرمی‌شکل و سیاه با ارتفاع حدود ۲۰ متر و مجهز به دوربین‌های نظارتی در مرکز مادرید نصب شده است. این سازه که پان‌اپتیکون (Panopticon) نام دارد، اثر هنرمند اسپانیایی با نام مستعار SpY است و با هدف جلب توجه به گسترش فناوری‌های نظارتی در فضاهای عمومی ساخته شده است.

این سازه مثلثی‌شکل که هر ضلع آن حدود ۲۰ متر طول دارد، در مقابل کاخ سیبلس قرار گرفته است؛ این کاخ دولتی و باشکوه در سال ۱۹۱۹ افتتاح شد. رنگ سیاه و ابعاد بزرگ این اثر، آن را به عنصر غالب میدان عمومی مقابل کاخ تبدیل کرده است؛ به‌طوری‌که عابران برای عبور از میدان ناچارند از کنار آن بگذرند.

تماشای شهر از دریچه دوربین‌های نظارتی

درون این سازه چندین نمایشگر قرار دارد که تصاویر دوربین‌های مداربسته نصب‌شده در بخش بالایی آن را پخش می‌کنند. بازدیدکنندگان می‌توانند از طریق روزنه‌های کوچکی در سطح زمین، این تصاویر را تماشا کنند.

دوربین‌ها نماهایی از محیط اطراف، عابران پیاده، ساختمان‌ها و ترافیک را ثبت می‌کنند؛ تصاویری که از زاویه‌هایی غیرمعمول و بدون تمرکز بر تجربه انسانی از محیط، شهر را به نمایش می‌گذارند.

SpY در توضیح این اثر نوشته است:

«از طریق این تصاویر، معماری، عابران پیاده و ترافیک از زاویه‌هایی غیرمنتظره دوباره ظاهر می‌شوند و بخش‌هایی از چشم‌انداز را آشکار می‌کنند که خود سازه آن‌ها را پنهان کرده بود.»

این اثر با الهام از مفهوم پان‌اپتیکون یا سراسربین ساخته شده است؛ این مفهوم به سازوکاری برای نظارت دائمی اشاره دارد و بر این ایده استوار است که صرف احتمال زیر نظر بودن می‌تواند افراد را به کنترل رفتار خود وادار کند، حتی اگر ناظر قابل مشاهده‌ای حضور نداشته باشد.

این هنرمند در توضیح هدف اثر می‌گوید:

«این سازه تأملی درباره سازوکارهای نظارت در جامعه معاصر ایجاد می‌کند. مفهوم پان‌اپتیکون بررسی می‌کند که چگونه احتمال زیر نظر بودن می‌تواند باعث شود نظارت را درونی کنیم و حتی در غیاب ناظری قابل مشاهده، رفتار خود را تنظیم کنیم.»

SpY همچنین به نقش دوربین‌ها، نمایشگرها و ابزارهای دیجیتال در شکل‌گیری رابطه انسان با محیط اطراف اشاره می‌کند. به گفته او، مردم دائماً محیط اطراف خود را مشاهده و ضبط می‌کنند و به اشتراک می‌گذارند و با این کار، داوطلبانه در سیستم‌هایی مشارکت دارند که خودشان را نیز در معرض نگاه دیگران قرار می‌دهند.