دانش و فناوری

ابداع دانشمندان: توسعه ریزربات‌هایی که می‌توانند لخته‌های خون را از بین ببرند

پژوهشگران مؤسسه فناوری فدرال زوریخ (ETH Zurich) ریزربات‌هایی ساخته‌اند که با هدایت میدان مغناطیسی در رگ‌های خونی حرکت می‌کنند و داروهای حل‌کننده لخته را به محل انسداد می‌رسانند. آزمایش‌های اولیه روی خوک‌ها نشان می‌دهد این فناوری می‌تواند جریان خون را در نواحی مسدودشده بهتر از مصرف داروی تنها بازیابی کند. بااین‌حال، پیش از آزمایش روی انسان، بررسی‌های ایمنی بیشتری لازم است.

این ریزربات‌ها برای حل مشکلی طراحی شده‌اند که هنگام درمان لخته‌های خونی رخ می‌دهد: داروهای حل‌کننده لخته، موسوم به ترومبولیتیک‌ها (Thrombolytics)، باید به محل انسداد برسند تا بتوانند آن را از بین ببرند؛ اما وقتی لخته مسیر جریان خون را مسدود می‌کند، رساندن دارو به مقصد دشوار می‌شود.

در چنین شرایطی، خون از مسیرهای جایگزین عبور می‌کند و دارو نیز نمی‌تواند به‌راحتی وارد ناحیه مسدودشده شود. پزشکان معمولاً با کاتتر دارو را تا نزدیکی لخته هدایت می‌کنند، اما در صورت انسداد جریان خون، انتقال دارو به محل موردنظر همچنان سخت است.

ریزربات‌های مغناطیسی برای لخته‌های خونی

هر ریزربات ساختاری کشیده و شبیه پیله دارد و از ژل زیست‌سازگار حاوی نانوذرات اکسید آهن ساخته شده است. طول این ذرات حدود ۸ میکرومتر است؛ اندازه‌ای نزدیک به گلبول‌های قرمز خون.

ریزربات‌ها (به رنگ سبز تیره) و ماده فعال دارویی (به رنگ سبز روشن) از طریق کاتتر به محل لخته خون منتقل می‌شوند.

نانوذرات اکسید آهن در امتداد محور طولی ریزربات‌ها قرار گرفته‌اند تا این ذرات در برابر میدان مغناطیسی واکنش جهت‌دار نشان دهند. هنگامی که میدان مغناطیسی چرخان به آن‌ها اعمال می‌شود، ریزربات‌ها شروع به چرخیدن می‌کنند و با حرکاتی شبیه پشتک‌زدن در امتداد دیواره رگ به جلو می‌روند.

این حرکت علاوه‌بر جابه‌جایی خود ریزربات‌ها، جریان‌های کوچکی در خون اطراف ایجاد می‌کند. پژوهشگران از این جریان‌ها برای هدایت داروی حل‌کننده لخته به محل انسداد استفاده می‌کنند. ساختار مغناطیسی ریزربات‌ها نیز به چرخش قابل‌پیش‌بینی آن‌ها کمک می‌کند و پوشش ژلی مانع چسبیدن ذرات به یکدیگر و تشکیل توده می‌شود.

حرکت ریزربات مغناطیسی در امتداد دیواره رگ خونی، تحت تأثیر میدان مغناطیسی چرخان، شبیه حرکت پشتک‌وار است.

پژوهشگران ابتدا این فناوری را در مدل سیلیکونی رگ‌های خونی آزمایش کردند که حاوی لخته‌های ساخته‌شده از خون خوک بود. طبق گزارش مؤسسه فناوری فدرال زوریخ، داروی حل‌کننده لخته با کمک ریزربات‌های متحرک توانست انسداد را شش برابر سریع‌تر از زمانی برطرف کند که دارو به‌تنهایی استفاده می‌شد.

در مرحله بعد، پژوهشگران با همکاری دانشمندان بیمارستان دانشگاهی شاریته در برلین، این فناوری را روی خوک‌های زنده آزمایش کردند. آن‌ها با ایجاد لخته در شریان‌های حیوانات، عملکرد ریزربات‌ها را در کنار داروی ترومبولیتیک بررسی کردند. پس از ۳۰ دقیقه، مساحت رگی که جریان خون در آن بازیابی شده بود، با استفاده از ریزربات‌ها به دو برابر حالت درمان با دارو به‌تنهایی رسید.

ریزربات‌های چرخان (به رنگ آبی) به‌سمت لخته خون (در بالای تصویر) حرکت می‌کنند.

تیم پژوهشی اکنون قصد دارد ایمنی این فناوری را در حیوانات بزرگ‌تر و طی دوره‌های طولانی‌تر بررسی کند. همچنین پیش از استفاده بالینی، باید عملکرد آن در مدل‌های مشخص بیماری، ازجمله مدل‌های حمله قلبی، ارزیابی شود.

آگهی
دکمه بازگشت به بالا