جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۲۰۲۶ به «کارل دیسروث» (Karl Deisseroth)، «پیتر هگمن» (Peter Hegemann) و «گئورگ ناگل» (Georg Nagel) برای کشف کانال‌های یونی کنترل‌شونده با نور و توسعه اپتوژنتیک (Optogenetics) اهدا شد.
مجمع نوبل اعلام کرد این سه پژوهشگر به‌صورت مشترک برنده جایزه امسال شده‌اند. دیسروث از مؤسسه پزشکی هاوارد هیوز و دانشگاه استنفورد در آمریکا، هگمن از دانشگاه هومبولت برلین و ناگل از دانشگاه وورتسبورگ آلمان، این جایزه را برای «کشف‌هایشان درباره کانال‌های یونی کنترل‌شونده با نور و اپتوژنتیک» دریافت کردند.
اپتوژنتیک روشی است که به پژوهشگران اجازه می‌دهد فعالیت سلول‌های عصبی را با نور کنترل کنند و بررسی کنند نورون‌ها چگونه در مغز زنده بر حافظه، احساسات و رفتارها اثر می‌گذارند. کمیته نوبل می‌گوید کشف‌های این سه دانشمند پایه‌گذار دوره جدیدی در علوم اعصاب شده است.
جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۶
این مسیر با کنجکاوی پیتر هگمن درباره جلبک تک‌سلولی کلامیدوموناس (Chlamydomonas) آغاز شد. او می‌خواست بداند این جلبک چگونه می‌تواند به سمت منبع نور شنا کند.
هگمن و گئورگ ناگل در اوایل دهه ۲۰۰۰ پروتئینی به نام Channelrhodopsin را در این جلبک کشف کردند. این پروتئین در سطح سلول قرار دارد و ویژگی خاصی دارد: وقتی با نور آبی روشن می‌شود، کانالی در آن باز و یون‌های باردار وارد سلول می‌شوند و یک تکانه الکتریکی ایجاد می‌کنند. پژوهشگران دریافتند که با قراردادن این پروتئین در سلول‌های مختلف، آن سلول‌ها نیز به نور حساس می‌شوند.
کارل دیسروث از این ویژگی برای کنترل سلول‌های عصبی استفاده کرد. او ژن تولید کانال‌رودوپسین را وارد سلول‌های عصبی موش کرد و توانست با تاباندن نور آبی، در این سلول‌ها سیگنال عصبی ایجاد کند. دیسروث این دستاورد را در سال ۲۰۰۵ منتشر کرد و دو سال بعد توانست این روش را در مغز موش‌های زنده به کار بگیرد.
روشی که از نور برای کنترل سیگنال‌های عصبی استفاده می‌کند، اکنون اپتوژنتیک نامیده می‌شود و به‌سرعت در سراسر جهان مورد استفاده قرار گرفته است. پژوهشگران با کمک این روش توانسته‌اند مدارهای عصبی مرتبط با برخی خاطرات، احساسات و رفتارها را شناسایی کنند؛ مدارهایی که به اختلالات عصبی و روان‌پزشکی نیز مرتبط هستند.
در پزشکی بالینی نیز پژوهشگران در حال استفاده از اپتوژنتیک برای تلاش جهت بازگرداندن بینایی در افراد دارای اختلالات بینایی هستند.
پیش از ظهور این روش، دانشمندان در قرن بیستم تلاش کرده بودند مشخص کنند کدام بخش‌های مغز مسئول چه عملکردهایی هستند، اما روش‌های موجود امکان اثبات روابط علت و معلولی را به آن‌ها نمی‌داد. در نتیجه، تصویری که از مغز به دست آمده بود بیشتر شبیه نقشه‌ای ابتدایی با پرسش‌ها و ناشناخته‌های فراوان بود.
به گفته کمیته نوبل، اپتوژنتیک درک دانشمندان از مغز را به‌طور اساسی تغییر داده و به پژوهشگران امکان داده است فعالیت مدارهای عصبی را با دقت بیشتری بررسی کنند.
برندگان نوبل پزشکی ۲۰۲۶
کارل دیسروث متولد ۱۹۷۱ است و مدرک دکتری خود را در سال ۱۹۹۸ و مدرک پزشکی را در سال ۲۰۰۰ از دانشگاه استنفورد دریافت کرده است. او استاد مهندسی زیستی و روان‌پزشکی و علوم رفتاری در دانشگاه استنفورد و مؤسسه پزشکی هاوارد هیوز است.
پیتر هگمن، متولد ۱۹۵۴، در سال ۱۹۸۴ از مؤسسه ماکس پلانک برای بیوشیمی در آلمان مدرک دکتری گرفت و اکنون استاد ارشد علوم اعصاب در دانشگاه هومبولت برلین است. کشف‌هایی که جایزه نوبل برای آن‌ها اعطا شده، در مؤسسه ماکس پلانک برای بیوشیمی انجام شدند.
گئورگ ناگل، متولد ۱۹۵۳، در سال ۱۹۸۸ از دانشگاه فرانکفورت مدرک دکتری گرفت و اکنون استاد فیزیولوژی مولکولی گیاهان در دانشگاه وورتسبورگ آلمان است. کشف‌های مورد تقدیر نوبل در مؤسسه ماکس پلانک برای بیوفیزیک در فرانکفورت انجام شدند.
مبلغ جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۲۰۲۶، ۱۲ میلیون کرون سوئد است که به‌طور مساوی میان سه برنده تقسیم خواهد شد.
