مسدود شدن دامنه چند کسب‌وکار ایرانی، موجب نگرانی صاحبان دیگر سایت‌ها شده که نکند آنها هم با چنین اتفاقی روبه رو شوند. این نگرانی می‌تواند کسب‌وکارها را به پرداخت هزینه برای راهکارهایی سوق دهد که لزوماً مانع مسدود شدن دامنه‌شان نمی‌شود. پیشنهاد «انتقال دامنه به ثبت‌کننده آسیایی» با وعده مصونیت از تحریم، یکی از همین موارد است؛ وعده‌ای که تغییر شرکت ثبت‌کننده، به‌تنهایی تضمینی برای تحقق آن نیست.
به گزارش دیجیاتو، از ۱۶ آبان، مسدود شدن دامنه‌های بین‌المللی کسب‌وکارهایی مانند ورزش۳، تترلند و هوشا موجب شد تا آنها دامنه جایگزینی را به کاربرانشان معرفی کنند. در گزارش‌های منتشرشده، نام شرکت آمریکایی «گوددی» (GoDaddy) به‌عنوان ثبت‌کننده این کسب‌وکارها مطرح شده است. بااین‌حال، مبنای دقیق محدودیت هر دامنه را نمی‌توان صرفاً از نام ثبت‌کننده یا قطع دسترسی به سایت نتیجه گرفت.
شرکت ثبت‌کننده تنها مرجعی نیست که می‌تواند دسترسی به دامنه را محدود کند. بخشی از اختیار در دست نهادی است که پسوند .com را مدیریت می‌کند و با انتقال دامنه به شرکتی دیگر، تغییر نمی‌کند. بنابراین، پیش از پرداخت هزینه انتقال باید مشخص شود این جابه‌جایی کدام خطر را کاهش می‌دهد و چه محدودیت‌هایی همچنان باقی می‌ماند.
با انتقال دامنه، چه چیزی تغییر می‌کند؟
برای فهم محدودیت این وعده، باید دو نقش را از هم جدا کرد؛ شرکتی که دامنه را برای مشتری ثبت می‌کند و نهادی که مدیریت پسوند دامنه را بر عهده دارد.
«رجیسترار» همان شرکت ثبت‌کننده است که خدمات ثبت، تمدید و انتقال دامنه را ارائه می‌دهد. گوددی یکی از این شرکت‌هاست. اما «رجیستری»، مرجع مدیریت یک پسوند است. طبق اطلاعات رسمی آیانا، مدیریت پسوند .com بر عهده شرکت آمریکایی «وری‌ساین» (Verisign) قرار دارد.
بنابراین، انتقال یک دامنه .com از ثبت‌کننده آمریکایی به ثبت‌کننده آسیایی یا اروپایی، مرجع مدیریت پسوند آن را تغییر نمی‌دهد. مشتری با شرکت دیگری طرف می‌شود، اما دامنه همچنان در همان ساختار ثبت .com باقی می‌ماند. در نتیجه، اگر محدودیتی در سطح رجیستری اعمال شود، شرکت جدید نمی‌تواند صرفاً با پذیرش انتقال، آن را بی‌اثر کند.
تصمیم گوددی با محدودیت رجیستری یکی نیست
این تفاوت برای بررسی اتفاق‌های اخیر اهمیت دارد. مطابق توضیحات آیکن، وضعیت «clientHold» از سوی ثبت‌کننده اعمال می‌شود و باعث می‌شود دامنه در سامانه نام دامنه فعال نباشد؛ در مقابل، «serverHold» وضعیتی است که رجیستری اعمال می‌کند. هیچ‌یک از این برچسب‌ها به‌تنهایی دلیل حقوقی محدودیت را مشخص نمی‌کند.
گوددی نیز در شرایط حقوقی خدماتش، امکان تعلیق، محدودسازی یا خاتمه خدمات و قفل‌کردن دامنه‌ها را برای رعایت مقررات تحریمی پیش‌بینی کرده است. این شرایط عمومی، به‌خودی‌خود توضیح نمی‌دهد که چرا دامنه مشخصی از دسترس خارج شده است.
اگر مشکل از سیاست‌های یک ثبت‌کننده باشد، انتخاب شرکت دیگری که با رعایت مقررات قابل‌اعمال به مشتری ایرانی خدمات می‌دهد، ممکن است بخشی از ریسک قطع خدمات را کاهش دهد؛ البته به شرط آنکه انتقال دامنه امکان‌پذیر باشد. اما این اقدام با رفع محدودیت در سطح رجیستری یا برطرف‌شدن مانع حقوقی ناشی از تحریم یکسان نیست.
از سوی دیگر، نباید مسدود شدن یک دامنه را معادل قرارگرفتن صاحب آن در فهرست تحریم دانست. توضیحات رسمی وزارت خزانه‌داری آمریکا درباره مقررات خدمات ارتباطی، میان خدمات ثبت دامنه و میزبانی وب تفکیک قائل می‌شود و برای ثبت دامنه به نام یا از طرف دولت ایران و اشخاص مسدودشده، محدودیت مشخصی ذکر می‌کند. از این توضیحات نمی‌توان ممنوعیت یکسان ثبت دامنه برای تمام کسب‌وکارهای خصوصی ایرانی را نتیجه گرفت.
برچسب «آسیایی» برای انتخاب کافی نیست
محل استقرار ثبت‌کننده می‌تواند بر قوانین حاکم بر فعالیتش اثر بگذارد، اما برای سنجش تداوم خدمات کافی نیست. دو شرکت مستقر در یک قاره ممکن است سیاست‌های متفاوتی درباره مشتریان ایرانی، احراز هویت، تعلیق حساب و فرصت انتقال دامنه داشته باشند.
همچنین، خرید دامنه از یک شرکت ایرانی لزوماً به این معنا نیست که ثبت‌کننده اصلی دامنه، ایرانی است. فروشنده می‌تواند واسطه ارائه خدمات یک رجیسترار خارجی باشد.
کسب‌وکارها پیش از پرداخت هزینه انتقال، باید نام ثبت‌کننده اصلی، شرایط ارائه خدمات به مشتریان ایرانی و نحوه پیگیری محدودیت‌های احتمالی را از ارائه‌دهنده دریافت کنند. شرکتی هم که وعده «مصونیت از تحریم» می‌دهد، باید توضیح دهد تضمینش چه محدودیت‌هایی را پوشش می‌دهد و در صورت مسدود شدن دامنه از سوی رجیستری، چه اختیاری برای رفع آن دارد.
اگر ارائه‌دهنده درباره این موارد پاسخ روشنی ندهد، صرف آسیایی یا اروپایی بودن آن دلیل کافی برای انتقال دامنه نیست.
ریسلو؛ تجربه‌ای که پیش‌تر تکرار شده است
کسب‌وکارهای ایرانی پیش‌تر هم با توقف خدمات شرکت‌های ثبت دامنه روبه‌رو شده‌اند. در سال ۱۳۹۶، «ریسلو» (Resello) که هویت هلندی/هندی داشت و بسیاری از شرکت‌های ایرانی از خدماتش استفاده می‌کردند، با ارسال ایمیلی از محدودیت‌های تازه خبر داد. طبق گزارش دیجیاتو، این شرکت اعلام کرد از ۲۷ تیر ثبت دامنه برای مشتریان جدید را متوقف می‌کند، از ۲۷ مرداد هزینه خدمات مشتریان قبلی را افزایش می‌دهد و از ۲۷ شهریور امکان تمدید را نیز از ایرانی‌ها می‌گیرد؛ برنامه‌ای که به چهار سال فعالیت آن در بازار ایران پایان می‌داد.
دامنه این مشکل به‌اندازه‌ای بود که سازمان نظام صنفی رایانه‌ای تهران برای پیگیری آن کارگروهی متشکل از شرکت‌های خصوصی و متخصصان تشکیل داد.
تجربه ریسلو نشان می‌دهد سابقه همکاری با مشتریان ایرانی هم تضمین نمی‌کند که خدمات یک شرکت ادامه پیدا کند. به همین دلیل، هنگام انتخاب ثبت‌کننده باید روشن باشد که اگر سیاست شرکت تغییر کرد، مشتری چه فرصتی برای انتقال دامنه دارد و ارائه‌دهنده در این فرایند چه کمکی می‌کند.
بنابراین لازم است کسب‌وکارها نشانی جایگزین را از قبل راه‌اندازی و آزمایش کنند و راهی هم برای اطلاع‌رسانی به کاربران وجود داشته باشد که با مسدود شدن دامنه اصلی از کار نیفتد.
