چرا DNA نئاندرتالها هنوز در بدن بسیاری از انسانها وجود دارد؟

پروفسور «دیوید رایک»، استاد دانشگاه هاروارد، ژنشناس و نسلشناس برجسته، در مقاله جدیدی از منشأ حضور ژن نئاندرتالها در انسان میگوید و علت نبود این ژن در جمعیتهای آفریقایی را توضیح میدهد.
راز ژنهای نئاندرتالها در بدن انسانهای امروزی چیست؟
تقریباً ۲ درصد از ژنوم انسانهای خارج از آفریقا از ژنوم نئاندرتالها نشأت گرفته؛ موضوعی که در دهههای اخیر ذهن بسیاری از پژوهشگران را به خود جلب کرده و آنها نسبت به علت و چگونگی این موضوع کنجکاو ساخته است. نئاندرتالها بیشتر در اروپا حضور داشتند؛ اما تعدادی از آنها در بخشهایی از خاورمیانه و آسیای مرکزی نیز پراکنده شده بودند. امروزه مشخص شده که انسانهای امروزی هنگام خروج از آفریقا و مهاجرت به نقاط خارج از این قاره، در خاورمیانه با نئاندرتالها برخورد داشتند و ژنهای آنها با هم ترکیب شده است.
البته خاورمیانه تنها نقطه تلاقی انسان مدرن با نئاندرتالها نبوده است؛ زیرا نسلهای حاصل از برخورد آنها در خاورمیانه، به اروپا مهاجرت کردند و دوباره با نئاندرتالهای ساکن قاره سبز مواجه شدند. با وجود محلهای مشخص تلاقی دو زیرگونه مورد بحث، که شامل غرب آسیا و تقریباً تمامی اروپا میشود، ژنوم نئاندرتالها در جوامع آسیای شرقی هم به همان میزان جوامع اروپایی وجود دارد.

پژوهشگران برای توضیح مسئله بالا، گمان دارند که انسان مدرن حدود ۵۰ هزار سال قبل از آفریقا و خاورمیانه به مناطقی جدید مهاجرت کرد که توسط نئاندرتالها اشغال نشده بودند. در ادامه نئاندرتالها و دنیسوواها (زیرگونه دیگری از انسانتباران) به آنها ملحق شدند و به تدریج جمعیتهای ابتدایی شرق آسیا، آمریکا و استرالیا را تشکیل دادند. امروزه ژنوم آنها در بومیان ایالات متحده و کانادا، ساکنین جنوب شرق آسیا و بومیان استرالیا مشاهده شده است. با توجه به مهاجرت اروپاییها در قرنهای اخیر به آمریکای شمالی و استرالیا، ساکنین جدید در کنار بومیانی قرار گرفتند که هر دوی آنها مقداری از ژن نئاندرتالها را با خود به همراه داشتند؛ اما از نظر ظاهری و رنگ پوست متفاوت بودند.
طبیعتاً میزان وجود ژنهای دارای منشأ نئاندرتال در انسانهای امروزی متفاوت است و تنوع ژنومی گستردهای نیز در میان آنها وجود دارد. برای مثال نوعی ژن خاص متعلق به نئاندرتالها که عامل خطر ابتلا به حالت شدید و کشنده کووید ۱۹ محسوب میشود، در جمعیتهای جنوب آسیا وجود دارد. البته نئاندرتالها تنها انسانتباران منقرض شده نیستند که روی ژنوم انسان مدرت تاثیر داشتند و ژنوم زیرگونههای دیگر مثل دنیسوواها هم در جمعیتهای گوناگون مانند تبتیها یا مالزیاییها دیده میشود. البته مشخص نیست که اختلاط ژنی با کدام یک از زیرگونهها زودتر از دیگری انجام شده است و نمیتوان ترتیب دقیق ورود توالیهای متعلق به زیرگونههای دیگر در ژنوم انسان امروزی را با قطعیت تأیید کرد.

از دیگر نکات مبهم درباره ترکیب ژنوم انسان امروزی با انسانتباران دیگر، نبود اطلاعات پیرامون اختیاری یا اجباری بودن این مسئله است. با این حال نشانههایی وجود دارد که در برخی موارد، انسانهای مدرن با نئاندرتالها بهشکل اختیاری، زادآوری داشتند. مثلا نمونهای در رومانی که به ۴۰ هزار سال قبل باز میگردد، شامل فردی میشود که حداقل یک نفر از شجرهنامه او بین چهار الی شش نسل قبل، نئاندرتال بوده است. همچنین بررسی نمونه یافت شده داخل قاری در سیبری مرکزی، نشان میدهد متعلق به دختری بوده که یکی از والدین او نئاندرتال و دیگری دنیسووا است.
شواهد یافت شده و بررسیهای ژنومی نشان میدهد که انسان امروزی معمولاً در هنگام مواجه شدن با انسانتباران منقرضشده، اقدام به زادآوری کرده و همین موضوع اختلاط ژنتیکی میان زیرگونهها را فراهم ساخته است. اگرچه در مناطقی مانند آفریقا، خبری از ژن نئاندرتالها در انسانهای امروزی نیست؛ اما ردپای سایر انسانتباران اولیه به چشم میخورد. مشاهدات مذکور، فرضیه پایداری و عدم تغییر ژنوم انسان خردمند در طول زمان را مردود میکند و نشان میدهد زیرگونه ما هم مانند دیگر جانداران، دادوستد ژنتیکی نسبتاً زیادی با زیرگونههای نزدیک به خود داشته است.







