دلایل تشدید تنش میان اتیوپی، اریتره و مصر/چشم‌انداز سیاسی و امنیتی شاخ آفریقا در کوتاه مدت
کارشناس مسائل آفریقا گفت: مصری‌ها در قضیه سد النهضه، با اتیوپی اختلاف دارند و ممکن است آنها بخواهند با انجام چنین اقدامی، به اتیوپی هشدار بدهند.
جعفر قنادباشی، کارشناس مسائل آفریقا با اشاره به منازعه دیپلماتیک اتیوپی، ارتیره و مصر در گفت‌وگو با ایلنا اظهار کرد: حدود دو روز پیش انفجاری در مقر ارتش اتیوپی در آدیس‌آبابا، پایتخت این کشور رخ داد و باید توجه داشت که این موضوع برای نخست‌وزیر این کشور موضوع بسیار مهمی است. این مسئله نشان می‌دهد که آنها متهم اصلی را «تیگرای»، استانی هم‌مرز با اریتره، می‌دانند و این در حالیست که چندین بار در این منطقه درگیری‌هایی رخ داده است و برخی‌ها معتقدند که اریتره، تیگرای را تحریک می‌کند و در تمام آن جنگ‌ها، رسانه‌ها هم تبلیغات زیادی انجام می‌دادند.
وی ادامه داد: در این راستا باید توجه داشت که بارها درگیری‌هایی در تیگرای رخ داده و به صورت کلی اگر خواسته‌های جدایی‌طلبانه هم مطرح باشد و از نظر قومیتی نیز تفاوت‌ها برجسته شوند، طبیعتاً می‌تواند منشأ تنش باشد. تیگرای بارها جنگیده و حتی تاکتیک‌هایشان پای آنها را تا نزدیکی پایتخت باز کرده بود و جنگ‌های دیگری مجدداً ادامه دارد و به‌اصطلاح زد و خوردها ادامه پیدا کرده و این انفجار هم می‌تواند در همین چارچوب ارزیابی شود. در این میان رسانه‌های دولتی اتیوپی، اریتره را متهم می‌کنند که این بمب‌گذاری و خرابکاری کار آنهاست و حتی یک احتمال دیگر هم این است که کار مصری‌ها باشد.
این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: مصری‌ها در قضیه سد النهضه با اتیوپی اختلاف دارند و ممکن است آنها بخواهند با انجام چنین اقدامی، به اتیوپی هشدار بدهند؛ به‌خصوص حالا که بحث آبگیری سد مطرح است. این سد را روی نیل آبی ساخته‌اند؛ رودخانه‌ای که هم به سودان و هم به مصر آب می‌رساند. بنابراین، نیل برای مصر بسیار اهمیت دارد و ممکن است حالا، با نزدیک شدن به فصل پاییز، هشدارهایی درباره آبگیری سد مطرح شود. از این جهت، دو طرف، یعنی اریتره و مصر، می‌توانند در مظان اتهام قرار بگیرند. اتیوپی هم ممکن است به دلیل اختلافاتش با مصر، از طریق سفارت یا اقدامات دیپلماتیک، واکنش نشان داده باشد؛ اما در حال حاضر، این دو را می‌توان از متهمان اصلی این انفجار دانست.
وی افزود: البته این مسئله فقط به انفجار محدود نمی‌شود و باید آن را از مسائل دیگر جدا کرد و این در حالیست که فعلاً اتیوپی به دریای سرخ دسترسی مستقیم ندارد. زمانی که اریتره از اتیوپی جدا شد، اتیوپی عملاً دسترسی خود به دریا را از دست داد و ناگزیر است یا از طریق جیبوتی به دریای سرخ دسترسی پیدا کند یا از مسیر سودان اقدام کند که دشوار است. در نتیجه، برای کشوری که به صادرات و واردات نیاز دارد و بخش مهمی از اقتصادش کشاورزی است، دسترسی به دریا بسیار ارزشمند است. بنابراین، عامل اصلی تنش و شروع این درگیری‌ها، همان مسئله‌ای است که از اینجا آغاز شده است.
قنادباشی گفت: این نشانه دو نوع تنش است که اتیوپی با دیگر کشورها دارد. از یک طرف، مسئله آب و سد مطرح است و از طرف دیگر، مسئله اریتره و دسترسی به دریا. باید توجه داشت که اتیوپی ساحل مستقیم در دریای سرخ ندارد و از طرف دیگر، قدرت‌های مختلف نیز علاقه‌مندند که از این سواحل استفاده کنند؛ به‌خصوص اینکه دریای سرخ بعد از قضایای باب‌المندب و اتفاقات مربوط به آن، به یک منطقه بحرانی تبدیل شده است. از سوی دیگر باید توجه داشت که ارتش مصر همواره یک نقش طبیعی و مهم در منطقه برای خودش قائل بوده و می‌خواهد به‌عنوان یک قدرت بزرگ منطقه‌ای مطرح باشد.
وی افزود: در اینجا قدرت‌های منطقه‌ای و بیرونی می‌توانند عامل اصلی تشدید تنش باشند؛ به عبارتی دیگر آنها باعث شده‌اند اتیوپی احساس کند منافعش در خطر است. بنابراین، به نظرم مصر در اینجا می‌تواند یکی از عوامل شروع‌کننده یا تشدیدکننده باشد، نه اینکه صرفاً قربانی قضیه باشد. به‌طور کلی سیاست مصر همسو با عربستان است. بعد از اینکه عبدالفتاح السیسی سر کار آمد، روابط مصر و عربستان به گونه‌ای پیش رفت که مصری‌ها عملاً به هیچ‌وجه در مخالفت با عربستان حرکت نمی‌کنند.
این تحلیلگر مسائل منطقه گفت: مسئله دوم این است که یمن در حال قدرتمند شدن بوده و می‌تواند در دریای سرخ و باب‌المندب نقش داشته باشد و این موضوع برای مصر اهمیت دارد. سوم اینکه مصری‌ها از نظر منافع اقتصادی نیز، به درآمد ترانزیتی وابسته‌اند؛ یکی از اصلی‌ترین درآمدهای مصر از رفت‌وآمد کشتی‌ها و کانال سوئز است. به نظر می‌رسد که مصری‌ها وارد نوعی سیاست شده‌اند که در آن منافع عربستان و به‌طور کلی کشتیرانی غربی مورد توجه قرار می‌گیرد. از این جهت ممکن است همکاری‌هایی با اسرائیلی‌ها نیز داشته باشند؛ هرچند فکر نمی‌کنم در این راستا اقدامی مستقیم انجام داده باشند.
وی اضافه کرد: به‌طور کلی، بحث اصلی این است که مصری‌ها تلاش می‌کنند اولاً منافع ملی خودشان را حفظ کنند، ثانیاً مسائل مرزی‌شان را مدیریت کنند و ثالثاً یک وجه تهاجمی و قدرتمند نیز داشته باشند. برای مردم مصر، اینکه کشورشان در عرصه خارجی بتواند قدرت داشته باشد و در دریای سرخ نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کند، یک نکته مثبت است و باعث می‌شود مصر به‌عنوان یک قدرت منطقه‌ای شناخته شود. این موضوع همواره بخشی از سیاست نظامیان مصر بوده که عملکرد خود را به مردم نشان دهند و خودشان را قدرتمند جلوه دهند.
قنادباشی گفت: به هر ترتیب به نظر می‌رسد که فعلا تنش‌های طرفین، در حد یک تقابل دیپلماتیک است، اما باید توجه شود که شاخ آفریقا در مجموع منطقه ضعیفی است و کشورهای آن نیز ضعیف هستند. نه از اریتره نیروی نظامی قابل‌توجهی سراغ داریم و نه توانمندی دیگری که بتواند نقش تعیین‌کننده‌ای در منطقه داشته باشد. بنابراین باید دید شرایط چگونه پیش می‌رود و اینکه دولت‌های منطقه‌ای قرار است چه نقشی را در این منطقه و سواحل پیرامون آن بازی کنند.
انتهای پیام/
