قم- مرجع تقلید شیعیان با اشاره به ایستادگی مردم در برابر آمریکا و اسرائیل، این مقاومت را جلوهای از عنایت الهی دانست.
به گزارش خبرنگار مهر، آیت الله عبدالله جوادی آملی پیش از ظهر شنبه در نخستین جلسه درس خارج فقه سال تحصیلی جدید، با ورود به مباحث حدود و دیات، نظام اسلامی را از منظر اجرای احکام الهی و ضرورت برقراری نظم اجتماعی تبیین کرد.
استاد برجسته حوزه علمیه قم با اشاره به مباحث مطرحشده در موضوع قضا و شهادت بیان کرد: هرگاه در حوزه حقوق اختلافی شکل بگیرد، مراجعه به محکمه برای مشخص شدن صاحب حق صورت میگیرد و اگر حق به صاحب آن بازگردد، موضوع پایان مییابد اما در صورتی که حقی پرداخت نشود یا حکمی از احکام الهی اجرا نشود، بحث حدود و تعزیرات، قصاص و دیات مطرح میشود.
وی افزود: حدود و تعزیرات، قصاص و دیات سه باب مستقل فقهی است که هر یک مباحث خاص خود را دارد اما وجه مشترک این سه بخش، مسئله نظم جامعه است.
جوادی آملی با طرح این پرسش که در نظام امامت و امت، اجرای احکام الهی و برقراری نظم اجتماعی بر عهده چه کسی قرار دارد، گفت: مسئله اساسی این است که مشخص شود در هر دوره چه کسی مسئول اجرای احکام الهی است.
ضرورت تعیین مسئول اجرای احکام در جامعه
وی ادامه داد: در عصر حضور، پیامبر اکرم(ص) و پس از ایشان ائمه معصومین(ع) مسئولیت اجرای این امور را بر عهده دارند و در این زمینه بحثی وجود ندارد اما در عصر غیبت باید روشن شود که این مسئولیت چگونه سامان پیدا میکند تا جامعه از نظم و حساب و کتاب برخوردار باشد.
استاد برجسته حوزه علمیه قم با اشاره به دیدگاهی که اجرای برخی امور در عصر غیبت را واجب کفایی و بر عهده مردم میداند، اظهار کرد: مسئله این است که آیا پیامبر اکرم(ص) و ائمه معصومین(ع) برای دوران غیبت افرادی را برای عهدهداری این امور مشخص کردهاند یا خیر.
وی افزود: اگر قرار باشد مردم به صورت مستقیم و بدون تعیین راهنما این امور را بر عهده بگیرند، خلأ در نظام اجتماعی ایجاد میشود و این وضعیت میتواند آغاز بینظمی و هرجومرج باشد.
آیت الله جوادی آملی در ادامه به جایگاه عقل در این بحث پرداخت و با استناد به آیه ۱۶۵ سوره مبارکه نساء گفت: عقل آنقدر قدرت دارد که میتواند در برابر خداوند احتجاج کند و خدای سبحان نیز در این آیه بیان میکند که پیامبران را فرستاد تا پس از آمدن رسولان، مردم حجتی علیه خداوند نداشته باشند.
وی با تأکید بر اهمیت این آیه از قرآن کریم خاطرنشان کرد: اگر پیامبر فرستاده نمیشد، انسان میتوانست در برابر خداوند احتجاج کند و بگوید تو که مرا آفریدی، چرا برای من راهنما نفرستادی.
مرجع تقلید شیعیان با اشاره به واژه بعد در آیه شریفه بیان کرد: این واژه در مقام تحدید است، یعنی پیش از آمدن پیامبران، عقل میتواند درباره ضرورت فرستادن پیامبر احتجاج کند اما پس از ارسال رسولان، این احتجاج از میان میرود زیرا حجت الهی بر مردم تمام شده است.
وی ادامه داد: چنین عقلی که قدرت احتجاج در برابر خداوند دارد، باید شناخته و گرامی داشته شود و به فتوای آن عمل شود زیرا عقل میفهمد که جامعه انسانی برای رفع اختلاف و جلوگیری از تعدی، به نظم و راهنما نیاز دارد.
آیت الله جوادی آملی با طرح این پرسش که آیا این احتجاج عقلی تنها به زمان حضور پیامبر یا امام معصوم اختصاص دارد، گفت: زمانی که پیامبر اکرم(ص) حضور دارد یا امام معصوم حاضر است، حجت وجود دارد اما اگر نه پیامبر حضور داشته باشد و نه امام معصوم و در عین حال فردی که از سوی آنان عهدهدار مسئولیت باشد وجود نداشته باشد، این احتجاج همچنان باقی است.
وی با اشاره به استدلال صاحب جواهر اظهار کرد: مردم توانایی بر عهده گرفتن تکتک این امور را ندارند و حق مردم است که در عصر غیبت بپرسند به چه کسی مراجعه کنند و این حق عبد بر مولا است.
مردم در عصر غیبت به راهنما نیاز دارند
استاد برجسته حوزه علمیه قم افزود: اگر در عصر غیبت هیچ تکلیفی از سوی دین برای اداره امور جامعه تعیین نشده باشد، عقل میتواند بپرسد که خداوند مردم را به چه کسی سپرده و آیا در این زمینه هیچ حساب و کتابی وجود ندارد.
وی ادامه داد: اصل استدلال این است که مردم در عصر حضور به معصوم نیاز دارند و اگر دسترسی به معصوم ممکن نباشد، در عصر غیبت به فرد غیرمعصومی نیاز است که به اذن معصوم عهدهدار امور باشد.
مرجع تقلید شیعیان تأکید کرد: اگر امور جامعه به حال خود رها شود، استدلال درباره ضرورت فرستادن راهنما و حجت نیز همچنان باقی خواهد ماند.
آیت الله جوادی آملی در ادامه درس خارج فقه خود با اشاره به مسئله ولایت فقیه و نیابت فقها در عصر غیبت، به توقیع شریف حضرت ولیعصر(عج) و دیدگاه صاحب جواهر درباره ضرورت سامان یافتن امور جامعه شیعیان پرداخت.
استاد برجسته حوزه علمیه قم با اشاره به مباحث مطرحشده در جلد بیستویکم جواهر الکلام بیان کرد: صاحب جواهر در بحث ولایت فقیه، ضرورت نظم امور شیعیان در عصر غیبت را مورد توجه قرار داده و برای این مسئله به مباحث فقهی مرتبط با حاکم، قاضی، حجت و خلیفه استناد کرده است.
وی با اشاره به عبارت صاحب جواهر درباره کسانی که در این مسئله تردید دارند، اظهار کرد: صاحب جواهر معتقد است تردید در ولایت فقیه با مبانی فقه سازگار نیست و این موضوع از مجموعه مباحث فقهی و روایات مربوط به حاکمیت و اداره امور جامعه قابل بررسی است.
جوادی آملی ادامه داد: اگر اداره جامعه در عصر غیبت به مردم واگذار شود و راهنما و مسئول مشخصی برای سامان دادن امور وجود نداشته باشد، پرسش درباره ضرورت راهنمایی و حجت الهی همچنان باقی میماند.
وی افزود: حدود ۴۰ سال پیش نیز همین عبارت صاحب جواهر را در یک کنفرانس برای کسانی که ولایت فقیه را انکار میکردند مطرح کردم و بر این نکته تأکید کردم که از نگاه صاحب جواهر، مسئله ولایت و اداره امور جامعه در عصر غیبت در متن مباحث فقهی مورد توجه قرار گرفته است.
استاد برجسته حوزه علمیه قم با بیان اینکه نظام امامت و امت باید بر فهم صحیح معارف اهلبیت(ع) استوار باشد، گفت: وظیفه حوزههای علمیه این است که سخن اهلبیت(ع) را درست بفهمد و آن را به شکل صحیح منتقل کند.
وی ادامه داد: گردانندگان جامعه باید مجتهد باشند، مسائل را مجتهدانه بفهمند، مجتهدانه عمل کنند و در رفتار و عملکرد خود عدالت را رعایت کنند و این مجموعه، همان نظم مورد نیاز جامعه است.
جوادی آملی خطاب به علما و فقهای حوزههای علمیه اظهار کرد: مسئولیت بزرگی بر عهده علما و فقها قرار دارد و آنان پرچم این مسیر را در دست دارند.
وی افزود: به راهنمایی علما و حوزههای علمیه، مردان و زنان ایران اسلامی دفاع و ایستادگی را آموختهاند و این روحیه را از حوزههای علمیه و علما فراگرفتهاند.
ایستادگی مردم جلوه عنایت الهی است
استاد برجسته حوزه علمیه قم در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ایستادگی مردم ایران در برابر قدرتهای متجاوز بیان کرد: دو ابرقدرت حمله کردند اما با ایستادگی فرزندان، برادران و خود مردم، عقبنشینی کردند و شکست خوردند.
وی این مقاومت را مورد توجه قرار داد و گفت: آیا این ایستادگی را نمیتوان عنایت الهی دانست و آیا معجزه فقط به این معناست که سنگ سخن بگوید.
جوادی آملی افزود: اگر امتی با دست خالی در برابر گروهی ایستادگی کند و مقاومت نشان دهد، این قدرت از کجا آمده است و آیا این را نمیتوان جلوهای از فرمان و عنایت الهی دانست.
وی با اشاره به قدرتی که به پیروان اهلبیت(ع) عطا میشود، خاطرنشان کرد: این قدرت از ذات اقدس الهی است که به پیروان اهلبیت(ع) عطا میکند.
آیت جوادی آملی از حادثه میناب یاد کرد
استاد برجسته حوزه علمیه قم در ادامه با اشاره به جنایات آمریکا و رژیم صهیونیستی، خاطرهای از حادثه میناب را مطرح کرد و گفت: مادری فرزند خود را به مدرسه فرستاده بود اما پس از حادثه، یک لنگه دمپایی را در دست گرفته و میگفت نمیداند فرزندش کجاست و اثری از او باقی نمانده است.
وی با بیان اینکه یادآوری این صحنه برای او بسیار دشوار است، اظهار کرد: آیا کسی نباید در برابر چنین حادثهای پاسخگو باشد و مسئول این وضعیت چه کسی است؟
آیت الله جوادی آملی با تأکید بر حقوق و مسئولیت مردم گفت: همه مردم هم حق دارند و هم وظیفه دارند اما جامعه به راهنما و رهبر نیاز دارد.
وی ادامه داد: این مسیر از پیامبر اکرم(ص) آغاز میشود، پس از ایشان به ائمه معصومین(ع) میرسد و در عصر غیبت نیز نواب آنان عهدهدار این مسئولیت هستند.
تأکید بر بر مسئولیت فقها در عصر غیبت
استاد برجسته حوزه علمیه قم در جمعبندی مباحث خود با اشاره دوباره به جایگاه عقل در مسئله هدایت جامعه بیان کرد: عقل میتواند درباره ضرورت وجود راهنما احتجاج کند و بگوید خداوندی که انسان را آفریده است، چرا برای او راهنما نفرستاده است.
وی افزود: خداوند پیامبران را فرستاد تا مردم پس از آمدن رسولان، حجتی علیه خداوند نداشته باشند و این مبنا نشان میدهد که مسئله هدایت و راهنمایی جامعه از جایگاه مهمی برخوردار است.
جوادی آملی تأکید کرد: در نظام امامت و امت باید سخنان اهلبیت(ع) به درستی فهمیده و صحیح منتقل شود و اداره جامعه نیز بر پایه اجتهاد، عدالت و نظم صورت گیرد.
