کرمانشاه- انار کرمانشاه با تکیه بر اقلیم مناسب و ظرفیت پاوه، می‌تواند از یک محصول باغی به زنجیره‌ای ارزش‌آفرین تبدیل شود؛ مشروط به توسعه صنایع تبدیلی، بازاررسانی و صادرات.
خبرگزاری مهر – گروه استان‌ها-کوثر یاوری: کرمانشاه از استان‌هایی است که تنوع اقلیمی آن امکان تولید طیف گسترده‌ای از محصولات کشاورزی را فراهم کرده و در این میان، انار به دلیل سازگاری با مناطق نیمه‌گرم، نیاز آبی نسبتاً پایین و برخورداری از کیفیت مناسب، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه باغداری دارد.
سطح زیر کشت انار در استان کرمانشاه به حدود یک هزار و ۳۱۵ هکتار رسیده و پیش‌بینی می‌شود امسال حدود ۲۰ هزار تن از این محصول در استان تولید شود. شهرستان پاوه با حدود یک هزار هکتار باغ انار، بیشترین سهم را از سطح زیر کشت استان در اختیار دارد و پس از آن جوانرود با ۱۳۶ هکتار و گیلانغرب با حدود ۵۰ هکتار قرار گرفته‌اند.
البته درباره سطح باغات انار پاوه، آمارهای محلی متفاوتی مطرح شده و یک برآورد تخصصی، سطح باغات انار این شهرستان را حدود ۶۰۰ هکتار اعلام می‌کند؛ موضوعی که ضرورت به‌روزرسانی و یکسان‌سازی آمارهای تولید و سطح زیر کشت را نشان می‌دهد.
انار پاوه به دلیل ویژگی‌های اقلیمی منطقه، ارتفاع مناسب، دسترسی به منابع آبی، تنوع اقلیمی و دیررس بودن بخش قابل توجهی از ارقام، از کیفیت قابل توجهی برخوردار است. آبدار بودن میوه و گوشتی‌تر بودن دانه‌ها از جمله ویژگی‌هایی است که برای انار این منطقه مطرح می‌شود و در کنار پیشینه محلی و هویت فرهنگی اورامانات، می‌تواند به یک مزیت رقابتی برای این محصول تبدیل شود.
در استان کرمانشاه ارقام مختلفی از جمله ملس ساوه، شیرین ساوه، شاروانی، قم، گلوباریک، مزله و ارقام محلی کشت می‌شود و ملس ساوه در پاوه از ارقام غالب به شمار می‌رود. توسعه ارقام پربازده، باکیفیت و مقاوم به شرایط اقلیمی، یکی از مسیرهای پیش‌رو برای افزایش تولید و کاهش آسیب‌پذیری باغ‌ها در برابر تغییرات آب‌وهوایی است.
در کنار ظرفیت تولید، انار کرمانشاه با چالش‌هایی نیز روبه‌رو است. تغییرات دمایی در ماه‌های حساس، کرم گلوگاه، ترکیدگی میوه، دشواری دسترسی به باغ‌های پراکنده و صعب‌العبور و هزینه حمل‌ونقل از جمله مشکلاتی هستند که می‌توانند سودآوری باغداران را تحت تأثیر قرار دهند.
از سوی دیگر، بخش مهمی از بازار انار استان همچنان در داخل کرمانشاه قرار دارد و بخشی از محصول نیز به سایر استان‌ها و عراق ارسال می‌شود. با این حال، نبود صنایع تبدیلی متناسب با حجم تولید باعث شده بخشی از انارهای درجه دو و غیرقابل عرضه به صورت تازه‌خوری، به شکل سنتی به رب انار تبدیل شود.
در حالی که ظرفیت فرآوری انار بسیار فراتر از تولید رب است؛ ناردان، سس انار، روغن دانه انار، پودر پوست انار و نوشیدنی‌های ترکیبی تنها بخشی از محصولاتی هستند که می‌توانند ارزش افزوده بیشتری برای این محصول ایجاد کنند.
همین ظرفیت‌ها سبب شده توسعه باغات انار، اصلاح الگوی کشت، استفاده از روش‌های نوین آبیاری، توسعه ارقام مقاوم، ایجاد صنایع تبدیلی و یافتن بازارهای جدید به عنوان حلقه‌های مکمل زنجیره انار کرمانشاه مطرح شود؛ زنجیره‌ای که در صورت تکمیل می‌تواند پاوه را از یک قطب تولید به یکی از کانون‌های شناخته‌شده انار و فرآورده‌های آن در غرب کشور تبدیل کند.
انار کرمانشاه؛ ظرفیت ۲۰ هزار تنی روی میز توسعه
فرهاد شریفی، معاون تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: سطح زیر کشت انار در استان کرمانشاه یک هزار و ۳۱۵ هکتار است و پیش‌بینی می‌شود در سال جاری حدود ۲۰ هزار تن انار در استان تولید شود.
وی افزود: بیشترین سطح زیر کشت انار مربوط به شهرستان پاوه با حدود یک هزار هکتار است و شهرستان‌های جوانرود با ۱۳۶ هکتار و گیلانغرب با ۵۰ هکتار در رتبه‌های بعدی قرار دارند.
معاون تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه با اشاره به تنوع ارقام انار در استان گفت: ارقام ملس ساوه، شیرین ساوه، شاروانی، قم، گلوباریک، مزله و ارقام محلی در سطح استان کشت می‌شوند.
شریفی عنوان کرد: انار محصول مناطق نیمه‌گرم است و مناطق نیمه‌گرم شهرستان‌هایی مانند پاوه، جوانرود و گیلانغرب شرایط مناسبی برای پرورش این محصول دارند و انار تولیدی استان، به‌ویژه انار پاوه، از کیفیت مناسبی برخوردار است.
وی با اشاره به نیاز آبی پایین انار گفت: با توجه به این ویژگی، توسعه کشت انار، به‌ویژه استفاده از ارقام باکیفیت و پربازده، در دستور کار قرار دارد و تلاش می‌شود با انتخاب ارقام مقاوم و متحمل، آثار تغییرات اقلیمی و نوسانات دما بر باغات کاهش یابد.
صادرات انار در انتظار تکمیل زنجیره فرآوری
معاون تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه با اشاره به ظرفیت صادراتی انار استان گفت: با توجه به کیفیت مناسب محصول، امکان صادرات انار کرمانشاه وجود دارد و بخشی از انار تولیدی استان به عراق صادر می‌شود، هرچند بخش عمده محصول در بازار داخل استان مصرف شده و بخشی نیز به سایر استان‌ها و عراق ارسال می‌شود.
شریفی ادامه داد: انارهای درجه دو و محصولاتی که کیفیت لازم برای تازه‌خوری را ندارند، معمولاً به صورت سنتی فرآوری و به رب تبدیل می‌شوند.
وی تأکید کرد: احداث صنایع فرآوری می‌تواند روند تولید و ارزش‌آفرینی این محصول را تقویت کند، چراکه استان هم از نظر میزان تولید و هم از نظر کیفیت انار ظرفیت مناسبی دارد.
معاون تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه خاطرنشان کرد: با توجه به نیاز آبی پایین انار، سازگاری آن با شرایط اقلیمی و ظرفیت موجود، توسعه باغات انار در برنامه‌های بخش کشاورزی قرار دارد.
منیب لطفی، دانشجوی دکترای اصلاح و بیوتکنولوژی دانشگاه تهران و از اهالی پاوه، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: انار به دلیل وجود ارقام بومی و منابع آبی از گذشته مورد توجه مردم منطقه پاوه بوده و از نظر کیفیت نیز انار این منطقه ویژگی‌های قابل توجهی دارد.
وی افزود: انار پاوه نسبت به انار برخی مناطق دیگر آبدارتر بوده و دانه‌های آن گوشتی‌تر است و ارتفاع مناسب، آب کافی برای آبیاری، دیررس بودن ارقام منطقه و تنوع اقلیمی پاوه از عواملی هستند که به افزایش کیفیت این محصول کمک کرده‌اند.
این پژوهشگر با اشاره به ارقام موجود در پاوه گفت: ملس ساوه رقم غالب در منطقه است، هرچند ارقام متنوع دیگری نیز وجود دارد و با احداث ایستگاه‌های پمپاژ در شهرستان، روند توسعه سطح زیر کشت انار افزایش یافته است.
لطفی ادامه داد: یکی از چالش‌های اصلی باغداران، کرم گلوگاه انار و ترکیدگی میوه است و استفاده صحیح از روش‌های نوین آب‌رسانی و آبیاری می‌تواند در مدیریت مصرف آب و افزایش بهره‌وری باغات مؤثر باشد.
وی اضافه کرد: از آنجا که بیشتر ارقام منطقه دیررس هستند، معرفی ارقام زودرس با کیفیت مطلوب نیز می‌تواند ضمن حفظ کیفیت محصول، به کاهش مصرف آب کمک کند.
از رب انار تا بازارهای منطقه‌ای
این دانشجوی دکترای اصلاح و بیوتکنولوژی دانشگاه تهران، نبود سرمایه‌گذاری کافی در صنایع تبدیلی، پراکندگی باغات و صعب‌العبور بودن مسیر دسترسی به برخی باغ‌ها را از مشکلات مهم منطقه دانست و گفت: دشواری دسترسی به باغات، حمل‌ونقل محصول را با مشکل مواجه کرده و هزینه‌های تولید و عرضه را افزایش می‌دهد.
لطفی افزود: رب انار، دانه انار یا ناردان، سس انار، روغن دانه انار و نوشیدنی‌های ترکیبی بر پایه انار از جمله فرآورده‌هایی هستند که می‌توان از این محصول تولید کرد و ایجاد صنایع تبدیلی می‌تواند ارزش افزوده قابل توجهی برای منطقه به همراه داشته باشد.
وی با بیان اینکه انار پاوه از مزیت‌های مختلفی برخوردار است، عنوان کرد: پیشینه محلی، تنوع طعمی، هویت اورامانات، امکان عرضه ارقام بومی و شهرت رب انار سنتی از جمله مزیت‌هایی است که می‌تواند انار پاوه را در بازارهای کرمانشاه، تهران، کردستان و آذربایجان غربی و همچنین بازارهای مرتبط با محصولات بومی و گردشگری مطرح کند.
این پژوهشگر گفت: برای آغاز مسیر صادرات، فرآورده‌های ماندگار مانند رب استاندارد، ناردان و پودر پوست انار ممکن است نسبت به صادرات میوه تازه گزینه ساده‌تری باشند و بازار اقلیم کردستان عراق و کشورهای همسایه نیز می‌توانند از مقصدهای اولیه این محصولات باشند، البته پیش از هرگونه سرمایه‌گذاری باید مقررات صادراتی و هزینه حمل‌ونقل به صورت دقیق بررسی شود.
لطفی با اشاره به امکان تولید محصول سالم در منطقه پاوه افزود: با توجه به اینکه در تولید انار منطقه استفاده از سموم و کودهای شیمیایی کمتر است، می‌توان ظرفیت تولید محصول سالم و حتی در برخی نقاط محصول ارگانیک را مورد توجه قرار داد و از این ویژگی برای ورود به بازارهای با ارزش افزوده بالاتر استفاده کرد.
وی ادامه داد: ترویج و توسعه ارقام باکیفیت، تولید محصول سالم و ارگانیک و ایجاد بازار عرضه مناسب، در کنار توسعه زیرساخت‌های آبیاری می‌تواند آینده این محصول را در منطقه تقویت کند.
این دانشجوی دکترای اصلاح و بیوتکنولوژی دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: اجرای طرح سامانه سردسیری با استفاده از آب رودخانه سیروان می‌تواند سطح وسیعی از اراضی قابل کشت در مناطق مرتفع را وارد چرخه تولید کند و در صورت برنامه‌ریزی صحیح، ظرفیت توسعه باغات و تولید محصولات باغی منطقه افزایش خواهد یافت.
انار کرمانشاه امروز در نقطه‌ای قرار گرفته که فاصله میان «تولید» و «ثروت‌آفرینی» آن را می‌توان با تکمیل زنجیره ارزش پر کرد؛ از پاوه و باغ‌های انار اورامانات تا بازارهای داخلی و کشورهای همسایه، این محصول ظرفیت تبدیل شدن به یک برند منطقه‌ای را دارد و تحقق این هدف نیازمند مطالعات دقیق برای یکسان‌سازی آمار، اصلاح باغات، توسعه ارقام مقاوم، آموزش باغداران، سرمایه‌گذاری در صنایع تبدیلی و ایجاد شبکه منسجم بازاریابی و صادرات است؛ مطالبه مشخص در این مسیر، تدوین یک برنامه اجرایی برای زنجیره انار کرمانشاه با محوریت پاوه و مشارکت جهاد کشاورزی، بخش خصوصی و باغداران است تا انار به جای فروش خام، با فرآوری، بسته‌بندی و برندینگ، سهم بیشتری از اقتصاد استان را به خود اختصاص دهد و درآمد پایدارتر و امیدبخش‌تری برای باغداران منطقه ایجاد کند.
