شهرکرد- سرپرست حوزه هنری چهارمحال و بختیاری ضمن تبیین رسالت هنر و هنرمندان در شرایط جنگی، به برخی مسائل فرهنگی جاری استان پرداخت.
خبرگزاری مهر- گروه استان‌ها؛ در ایامی که دشمن متخاصم آمریکایی صهیونی جنگی فراگیر و تمام‌عیار علیه ایران اسلامی راه انداخته و پس از هشت ماه مقاومت و پایداری ملت مبعوث ایران و ایثار و فداکاری نیروهای مسلح مقتدر کاری از پیش نبرده و هر روز سناریویی علیه کشورمان طرح می‌کند، هر یک از اقشار مردم مبعوث نقش خود را به خوبی ایفا کرده و میدان‌دار است. هنرمندان مبعوث، متعهد، انقلابی و ایران‌دوست کشورمان نیز در این مدت صحنه را خالی نگذاشتند بلکه نقشی تعیین کننده در ایجاد شور حماسی در میان ملت مبعوث داشتند و با هنر خود، ذهن‌ها و قلب‌ها را درگیر میدان کردند و به صحنه آوردند.
در این میان نقش حمایتی و تسهیل‌گرانه نهادهای فرهنگی هنری بسیار تعیین کننده است که با هدایت و راهبری صحیح و در نظر گرفتن حمایت‌های حداقلی، هنرمندان را در میدان کنش‌گری نگه دارند تا شاهد خلق آثار فاخر در قالب‌های مختلف ناظر به شرایط جنگی باشیم.
حوزه هنری انقلاب اسلامی یکی از این نهادها است که در هشت ماهه گذشته اقدامات خوبی داشت و انتظار می‌رود این رویکرد در دوره مدیریت جدید تداوم یابد و تقویت شود. همین موضوع بهانه گفتگوی ما با «محمدحسن سلیمی بنی» سرپرست جدید حوزه هنری چهارمحال و بختیاری بود که ضمن طرح دیدگاه‌ها، نکات و موضوعاتی همچون اعتبارات فرهنگی و هنری استان، نقشه مهندسی فرهنگی و نقش‌دهی به حوزه هنری، رسالت نهادهای فرهنگی در به میدان آوردن هنرمندان در این گفتگو به بحث گذاشته شد.
* در آغاز بگویید که نسبت نهادهای فرهنگی و هنری با رسانه را چگونه تعریف می‌کنید؟
همه ادارات و نهادهای فرهنگی هنری و البته تمامی مجموعه‌های اجرایی و خدمتگزار مردم باید تعامل بسیار نزدیک و سازنده با رسانه‌ها داشته باشند تا هم دیدگاه‌ها منتقل شود و ارتباط با مردم شکل بگیرد و هم گزارش فعالیت‌های در دست انجام به سمع و نظر مردم برسد؛ طبعاً این فعالیت‌ها اگر رو به جلو و درخشان باشد، باعث امیدآفرینی در مردم خواهد شد. لذا اختلال یا ضعف در این تعامل ضروری باعث بدبینی مردم و ناامیدی نسبت به عملکرد متولیان و مسئولان می‌شود.
رسانه‌ها همچنین رسالت مهم انتقال مفاهیم و مبانی را بر عهده دارند که خاصه در رسانه‌های با رویکرد فرهنگی همچون خبرگزاری مهر، این رسالت سنگین‌تر است.
* نگاه و تعریف شما درباره «فرهنگ» چیست؟
حتماً می‌دانید که ده‌ها تعریف از فرهنگ ارائه شده است که مشترکات و تفاوت‌هایی در این تعاریف وجود دارد اما حقیقتاً یک تعریف مشخص و واحد از فرهنگ نداریم. فرهنگ مجموعه‌ای از آداب و رسوم و اعتقادات، باورها و بینش‌ها، هنرها و نظیر اینهاست که از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود و رفته و رفته تکامل می‌یابد. فرهنگ به اقوام و ملل هویت شخصیتی می‌بخشد.
معتقدم «هنر» از جدی‌ترین و سازنده‌ترین شاخصه‌های فرهنگ محسوب می‌شود و اینجاست که وقتی سراغ شناخت یک فرهنگ و تمدن کهن می‌رویم، بررسی هنر معماری و تجلی ابعاد گوناگون معرفتی و زیستی آن یکی از مهم‌ترین مولفه‌های این شناخت است.
* ظرفیت‌های فرهنگی هنری استان چهارمحال و بختیاری را چگونه می‌بینید؟
این استان مهد پرورش سه قوم مجزای ترک‌زبان، فارسی‌زبان و بختیاری است که هر یک از این اقوام در مناطق مختلف استان به تیره‌هایی تقسیم‌بندی می‌شوند و هر یک فرهنگ‌ها، آداب و رسوم خاص زیست‌بوم خود را دارند.
برای نمونه درباره موسیقی محلی چهارمحال و بختیاری اگر تأمل کنیم به این تنوع پی خواهیم برد. موسیقی بختیاری برخاسته از سبک زندگی کوچ‌نشینی و سیال بودن و حرکت در طبیعت است و بنظرم در کنار روح حماسی و سلحشوری، حُزنی در این موسیقی وجود دارد که متعالی، پیش‌برنده و نشاط‌آور بوده و زندگی در آن جاری است. درباره موسیقی ترکی یا دهکردی و … هم همین فضای خاص ناظر به زیست‌بوم منطقه وجود دارد.
بنابراین آیین‌های ثبت شده و نشده بومی محلی در دیار چهارمحال و بختیاری از نوعی شهود اجتماعی و معرفتی خاصی برخوردارند که ظرفیت عظیمی از فرهنگ مردم بوده و کمتر به آن پرداخته شده است. باید در این فرهنگ، آثار فاخر تولید کنیم و بسترهای جدید برای جذب هنرمندان ایجاد شود.
* پرداختن به فرهنگ و هنر و تقویت آن از نگاه شما خاصه در شرایط کنونی چه اهمیتی دارد؟
ایران اسلامی دهه‌ها تحریم و تهدید و فشار دشمنان را پشت سر گذاشته و بعد بالغ بر هشت ماه از حملات جنایتکارانه دشمن متخاصم آمریکایی صهیونی علیه کشورمان همچنان راسخ و استوار به راهش ادامه می‌دهد. آنچه باعث شد این انقلاب و کشور از هم نپاشد و استوار و پابرجا بماند، فرهنگ ایثار و مقاومت بود که در لایه‌های عمیق باورها وجود دارد. حتی بخشی از مردم که شاید اعتقاد عمیق به انقلاب ندارند در این برهه برای حفظ کشور در مقابل بیگانگان متحد شدند و مقاومت کردند چرا که باور به وطن پرستی در عمق باور ایرانیان نهادینه شده است.
عموم ملت ایران باور دارند که ایرانی باخت نمی‌دهد و حتی اگر جانش را از دست دهد، تسلیم بیگانه متجاوز نمی‌شود و این روحیه ایثار و شهادت ریشه در فرهنگ ما دارد. این باور عمیق را با هیچ بودجه و ساخت عمرانی نمی‌توان ایجاد کرد بلکه یک مسئله فرهنگی است که ریشه در نگرش افراد دارد و سال‌های سال زمان لازم داشته تا نهادینه شود. جنگ‌های تحمیلی اخیر بار دیگر به ما یادآوری کرد که فرهنگ قابلیت آن را دارد که موجودیت کشور را حفظ کند و باید برای حفظ این روحیه ایثار و سلحشوری سرمایه‌گذاری کرد.
فرهنگ در همه ساحت‌ها موضوعیت دارد و در کنار سرمایه‌گذاری دقیق و جدی برای حفظ فرهنگ‌های پسندیده، باید برای اصلاح فرهنگ‌های غلط نیز برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری کرد. مثلاً فرهنگ مصرف که متأسفانه در کشور ما مورد غفلت واقع شده و ایرانیان را در زمره پرمصرف‌ترین‌ها قرار داده است. بخش عظیمی از منابع و سرمایه‌های کشور در سایه بی‌توجهی به فرهنگ مصرف و سبک زندگی مبتنی بر اسراف به هدر می‌رود در حالی که می‌توان با این منابع فقر را از بین برد و تاب‌آوری کشور را خاصه در شرایط ویژه و سرنوشت‌ساز کنونی ارتقا داد.
در زمینه بحران جمعیت نیز متأسفانه کار نکردیم و کارشناسان قائلند که بخش قابل توجهی از عدم تمایل جوانان به ازدواج و فرزندآوری، وابسته به مولفه‌های فرهنگی است و نه اقتصادی. کسانی که کمترین تمایل را به تشکیل زندگی و فرزندآوری دارند، از طبقه متمول و ثروتمند جامعه‌اند.
*درباره توزیع اعتبارات فرهنگی هنری در چهارمحال و بختیاری و بودجه حوزه هنری استان دیدگاه خودتان را بگویید.
قاعدتاً در شرایط جنگ همه‌جانبه نظامی و اقتصادی علیه کشورمان، برخی اقدامات و برنامه‌ها از اولویت خارج می‌شود اما در زمینه اعتبارات فرهنگی قائلم که باید دیدگاهمان را عوض کنیم به این معنی که چشم‌انداز انقلاب اسلامی که از نگاه رهبران انقلاب، تمدن‌سازی نوین اسلامی است بدون نگاه به فرهنگ که نرم‌افزار تمدن به‌شمار می‌رود تحقق نخواهد یافت.
سرمایه‌گذاری در فرهنگ بسیار بجاست و دستاوردهای بزرگی به همراه دارد لذا تا نگاه مصرفی به فرهنگ وجود داشته باشد، کار ما سخت خواهد بود.
فرهنگ بدون پول کاملاً عقیم است و فرهنگ‌سازی و ایجاد بینش در مردم با قالب‌ها و ابزارهای هنری صورت می‌گیرد که نیاز به پول دارد. چه بسیار هنرمندانی در کشور که چون درآمدی از این محل ندارند، هنر و تولید هنری را کنار می‌گذارند و برای ارتزاق، شغلی پیشه می‌کنند. جبهه مقابل اما مدام در حال سرمایه‌گذاری و پول خرج کردن است تا فرهنگ و هنر ما را از بین ببرد و ذهن نوجوانان و جوانان ما مسموم کند.
* چه حمایت‌هایی از هنرمندان استان چهارمحال و بختیاری وجود دارد؟
هنرمندان متعلق به این یا آن نهاد نیستند و هر مجموعه بتواند حمایتی کند، قطعاً کار می‌کنند. جامعه هنری خودشان را متعلق و منحصر به جایی نمی‌دانند و درهای حوزه هنری هم به روی همه هنرمندان باز است و هیچ محدودیتی وجود ندارد یعنی هر جا که بتوانیم از آثار فاخر و ارزشمند حمایت می‌کنیم. رسالت حوزه هنری حمایت از تولید آثار فاخر است که بتوانند ارزش‌های اخلاقی و اعتقادی و انقلابی را به خوبی منتقل کنند.
* درباره فعالیت‌های حوزه هنری ناظر به شرایط جنگی، سخنی دارید؟
البته بنده کمتر از یکماه است که در این مجموعه افتخار خدمت دارم اما پیش از آن حقیقتاً کارهای خوبی انجام گرفته و تولیدات درخور توجهی با موضوع جنگ و مقاومت در قالب‌های مختلف تولید و عرضه شده است. برای مثال چندین تئاتر خیابانی تهیه و تولید شد که غالباً در اجتماعات مردمی شبانه به نمایش عموم مردم در شهرستان‌های مختلف درآمد.
طراحی و تولید پلاکاردها و دست‌نوشته‌هایی که مردم در دل تجمعات در دست دارند حاصل هنر هنرمندان خلاق است که دین خود را در این شرایط ادا می‌کنند. جلوه‌های متنوع دیگری از هنرنمایی هنرمندان استان را در قالب راه‌اندازی غرفه‌ها، تولید پوستر و بنر، نمایش‌های خیابانی و … مشاهده کردیم که همچنان ادامه دارد. جلساتی هم ناظر به فضای فعلی و شرایط جنگ احتمالی با همکاران داشتیم تا افق فعالیت در ادامه مسیر را ترسیم کنیم و طرح‌هایی آماده است که در دستور کار قرار دارد.
باید گفت که در حال حاضر چتر حمایتی از هنرمندان نسبت به قبل ضعیف‌تر است که این سخن به معنی غُر زدن نیست بلکه با توجه به شرایط کشور کاملاً قابل درک است اما اگر دستمان باز بود، قاعدتاً آثار فاخر متنوع و متکثری می‌شد تولید کرد که تقویت کننده میدان باشد.
* در زمینه چاپ کتاب با موضوعات مرتبط به فضای کنونی چه تولیداتی در استان داشتیم؟
قریب به ۱۴ عنوان کتاب با موضوع جنگ و ایثار و شهادت مقاومت در استان تولید و چاپ شده و چند کتاب نیز در مرحله پژوهش و تدوین است.
البته در حوزه کتاب، صرفاً کمیت و تولید مهم نیست بلکه پیش از تولید باید مصادیق مصرف آن مشخص شده باشد. یک کتاب که ۵۰ هزار کتابخوان داشته باشد بهتر از ۵۰ کتابی است که خوانندگان اندکی آن را مطالعه کنند. در این راستا همکاری خوبی را با نهاد کتابخانه‌های عمومی برقرار کردیم که کتاب‌های تولیدی حوزه هنری را به جامعه مخاطب معرفی کنیم و در دسترس علاقه‌مندان قرار دهیم.
معتقدم ارتقای آگاهی از طریق مطالعه بسیار مهم است و رشد و انسجام فرهنگی جامعه در پرتو کتابخوانی و مطالعه ارتقا می‌یابد.
* به عنوان یک کارشناس فرهنگی هنری، عملکرد جامعه هنری استان چهارمحال و بختیاری را در هشت ماه گذشته با توجه به فضای خاص کشور چگونه ارزیابی می‌کنید.
به نظرم اگرچه خوب و اثرگذار بود اما کافی نبود. باید فضایی ایجاد شود که غالب هنرمندان وارد میدان شوند و کاری کنند. لازم است تأکید کنم که درگیر ساختن هنرمندان با موضوعات و مسائل روز جامعه یک هنر است یعنی نهادهای متولی باید این هنر را داشته باشند که هنرمندان را در این برهه حساس که تمامیت ارضی کشورمان در خطر است، پای کار بیاورند و هنرشان را در این راستا به کار گیرند تا ذهن دامنه گسترده‌تری از جامعه را درگیر کنند.
جنگ موضوعی است که هر ایرانی وطن‌دوست به آن حس دارد و به راحتی از کنار آن رد نمی‌شود که این نقطه مشترک باید باعث پای کار آمدن همه ظرفیت‌ها از جمله هنر هنرمندان شود. هنرِ هنر همین است که اذهان و قلوب را در یک راستا متحد و درگیر می‌کند و انسان‌ها را به تأمل وا می‌دارد. به نظرم هنر قالب است و به خودی خود موضوعیت ندارد بلکه محتوایی که انتقال می‌دهد، موضوعیت دارد و هنر درواقع یک رسانه است لذا نباید در سطح این قالب بمانیم و از اصل مطلب یعنی محتوا غافل بمانیم.
دشمن ما از این قالب به خوبی استفاده کرده و حجم عظیمی از تولیدات در قالب‌های مختلف هنری برای آن است که به بمباران مفاهیم و ارزش‌های مورد نظرش بپردازد و ذهن‌ها و قلب‌ها را به نفع خودش و اهدافش تحت تأثیر قرار دهد.
کسانی که هنر خود را پای کار آوردند انصافاً اثرگذار بودند و کارهای فاخری داشتند و ما هم در قامت متولی و مسئول باید تلاشمان را بیشتر کنیم که تعداد بیشتری از هنرمندان را درگیر کنیم و به میدان بیاوریم.
* دیدگاهتان را درباره نقشه مهندسی فرهنگی استان و جایگاه حوزه هنری در این نقشه بگویید.
نقشه مهندسی فرهنگی استان در سال ۱۴۰۱ توسط شورای فرهنگ عمومی استان پس از گفتگوهای مفصل و جلسات کارشناسی تدوین و تصویب شد و جمع‌بندی آنها این بود که پنج موضوع در این استان شامل افزایش آسیب‌های اجتماعی، کاهش نشاط اجتماعی، سبک زندگی ایرانی اسلامی، موازی‌کاری نهادهای فرهنگی و ساماندهی فضای مجازی، در اولویت برنامه‌ها و اقدامات قرار بگیرد. البته با توجه به شرایط خاص کنونی، این نقشه شاید نیازمند بازنگری و به‌روزرسانی باشد.
به نظرم نقش‌های حوزه هنری در این نقشه خوب دیده نشده و کمرنگ است حال آنکه هنر یک مقوله بسیار مهم و اثرگذار است لذا در حال تدوین طرحی هستیم که نقش حوزه هنری را در این نقشه تقویت کنیم چرا که تمام فعالیت‌های فرهنگی هنری استان ذیل این نقشه تعریف می‌شود و اعتباراتی هم برای اجرای نقشه در نظر گرفتند که امیدواریم محقق شود.
* کلام پایانی شما در این گفتگو را می‌شنویم.
یکی از راه‌های حل موانع کار فرهنگی، هم‌افزایی نهادها است یعنی اگر ادارات و نهادهای متولی فرهنگ و هنر بتوانند در کنار هم کار کنند، طبیعتاً کارهای بیشتری می‌توان انجام داد و تحقق اعتبارات نیز بهتر پیش می‌رود. آقای شهیدمان قائل بودند «به سمت کارهای نشدنی بروید تا شدنی بشود» و امیدواریم بتوانیم نقش‌مان را در این برهه به خوبی ایفا کنیم. ناامید نیستیم و همواره امیدواریم با فتح و ظفر ایران اسلامی در این مقطع سرنوشت‌ساز، گشایش‌ها اتفاق بیفتد.
