تبریز- در آستانه مهر، ویترین نوشتافزارفروشیهای تبریز رنگارنگ شده، اما خانوادهها میان تنوع کالا و توان خرید، بیشتر به دنبال اقلام ضروری هستند.
خبرگزاری مهر، گروه استانها: فقط یک روز تا بازگشایی رسمی مدارس باقی مانده، اما نشانههای آمدن مهر را میتوان در گوشهوکنار تبریز دید؛ از تردد بیشتر خانوادهها در مراکز خرید گرفته تا ویترین فروشگاههایی که حالا پر از دفترهای رنگی، مدادهای فانتزی، پاککنهای طرحدار، جامدادیهای متنوع و کولهپشتیهایی با رنگها و طرحهای مختلف شدهاند.
در خیابانهایی که سالهاست بخشی از بازار نوشتافزار تبریز در آنها شکل گرفته، حالوهوای روزهای پایانی تابستان با گذشته تفاوت چندانی ندارد؛ کودکان با شوق وارد مغازه میشوند، دفترها را ورق میزنند، مداد رنگیها را نگاه میکنند و گاهی برای انتخاب یک جامدادی یا دفتر خاص با والدین خود چانه میزنند.
اما این بار یک تفاوت بیش از هر چیز دیگری به چشم میآید؛ خرید برای بسیاری از خانوادهها دیگر تنها انتخاب بر اساس سلیقه کودک نیست.
قیمت، کیفیت، ضرورت و امکان استفاده از وسایل سال گذشته، چهار پرسشی است که پیش از قرار گرفتن هر کالا در سبد خرید خانواده مطرح میشود.
ویترینها شلوغتر شدهاند، اما خریدها حسابشدهتر است
وارد یکی از فروشگاههای نوشتافزار در محدوده بازار تبریز میشوم. قفسهها تقریباً پر هستند و رنگهای مختلف از پشت شیشه ویترین دیده میشود. چند دانشآموز دبستانی مشغول نگاه کردن به دفترها هستند و یکی از آنها دفتر طرحداری را در دست گرفته و از مادرش میخواهد همان را بخرد.
مادر ابتدا قیمت را میپرسد، بعد دفتر دیگری را از قفسه برمیدارد و درباره تفاوت قیمت آنها سؤال میکند.
فروشنده توضیح میدهد که تفاوت قیمت بعضی دفترها به نوع کاغذ، جلد، طراحی و برند آنها مربوط است.
همین گفتوگوی ساده، تصویری از وضعیت این روزهای بازار نوشتافزار تبریز ارائه میدهد؛ بازاری که تنوع کالا در آن کم نیست، اما انتخاب نهایی بسیاری از مشتریان به توان مالی خانواده گره خورده است.
حسین کریمی یکی از فروشندگان نوشتافزار در مرکز شهر تبریز در گفتوگو با خبرنگار مهر اظهار میکند: با نزدیک شدن به مهرماه تعداد مراجعهکنندگان بیشتر شده، اما مشتریان پیش از خرید معمولاً چند مدل را از نظر قیمت و کیفیت با یکدیگر مقایسه میکنند.
وی ادامه میدهد: خانوادهها ابتدا سراغ فهرست ضروریات مدرسه میروند و اگر بودجه اجازه بدهد، کالاهای جانبی را هم خریداری میکنند.
این فروشنده میگوید: در سالهای گذشته بعضی خانوادهها ترجیح میدادند برای شروع سال تحصیلی، مجموعه کاملی از وسایل جدید تهیه کنند، اما اکنون استفاده از وسایل سالم سال قبل بیشتر شده است.
«اول ضروریها را میخریم، بعد اگر پول ماند…»
در گوشه دیگری از فروشگاه، پدر یک دانشآموز دبیرستانی در حال بررسی چند مدل دفتر است.
مجید احمدی که برای خرید لوازم تحصیلی فرزندش به بازار آمده است، به خبرنگار مهر میگوید: امسال قبل از آمدن به بازار، فهرست وسایل مورد نیاز را مشخص کردیم تا خریدهای اضافی انجام ندهیم.
او ادامه میدهد: وقتی تعداد اقلام مورد نیاز را کنار هم میگذارید، متوجه میشوید که مجموع هزینه قابل توجه است؛ به همین دلیل اولویت ما کالاهایی است که دانشآموز واقعاً در مدرسه به آنها نیاز دارد.
این پدر تبریزی اضافه میکند: اگر بعضی وسایل سال گذشته سالم باشند، دلیلی نمیبینیم که حتماً آنها را عوض کنیم. مهم این است که وسیله کارایی داشته باشد.
این رفتار را میتوان در بسیاری از خانوادههایی مشاهده کرد که این روزها برای خرید راهی بازار شدهاند؛ خرید مرحلهای، مقایسه قیمت، استفاده مجدد از کالاهای سالم و حذف اقلام غیرضروری، بخشی از رفتار جدید مصرفکنندگان در بازار نوشتافزار است.
کودکان هنوز دنبال رنگ و طرح هستند
اما اگر پای صحبت دانشآموزان بنشینیم، ماجرا کمی متفاوت است.
برای کودک، دفتر تنها چند برگ کاغذ نیست و جامدادی فقط محفظهای برای نگهداری مداد و پاککن نیست؛ رنگ، طرح، شخصیتهای محبوب و ظاهر محصول بخشی از جذابیت خرید است.
سارا محمدی دانشآموز دوره ابتدایی که همراه مادرش برای خرید آمده است، میگوید: دفترهایی را دوست دارم که رنگ و طرح قشنگ داشته باشند.
مادرش اما در میان صحبت او اضافه میکند: باید اول ببینیم چه چیزی لازم داریم و بعد از بین مدلهایی که قیمت مناسبتری دارند، انتخاب کنیم.
این گفتوگوی کوتاه، تضاد میان خواسته کودک و محاسبه اقتصادی خانواده را به خوبی نشان میدهد؛ کودک به دنبال تجربه شیرین خرید مهر است و والدین تلاش میکنند این تجربه را در چارچوب توان مالی خود حفظ کنند.
بازار فانتزی همچنان مشتری دارد
با وجود افزایش حساسیت خانوادهها نسبت به قیمت، کالاهای فانتزی همچنان بخشی از بازار نوشتافزار را تشکیل میدهند.
دفترهای طرحدار، خودکارهای رنگی، مدادهای فانتزی، جامدادیهای چندطبقه، کولهپشتیهای دارای طرحهای متنوع و انواع لوازم نقاشی همچنان در قفسه فروشگاهها جایگاه خود را دارند.
رضا نادری یکی دیگر از فروشندگان نوشتافزار تبریز میگوید: کالاهای فانتزی مشتری خودشان را دارند، بهخصوص در میان دانشآموزان مقطع ابتدایی، اما خانوادهها تلاش میکنند از میان مدلهای موجود، گزینهای را انتخاب کنند که قیمت مناسبتری داشته باشد.
وی میافزاید: فروشنده هم نمیتواند فقط یک نوع کالا عرضه کند. باید برای مشتریانی که دنبال محصول اقتصادی هستند تا کسانی که کیفیت یا طراحی برایشان اهمیت بیشتری دارد، گزینه داشته باشیم.
تفاوت قیمتها، انتخاب را دشوار کرده است
یکی از ویژگیهای بازار نوشتافزار، تنوع بالای قیمت در کالاهایی است که گاه کاربرد مشابهی دارند.
برای نمونه، یک دفتر ساده، یک دفتر دارای طراحی فانتزی و یک دفتر با برند یا ویژگیهای خاص، ممکن است با قیمتهای متفاوت عرضه شوند. همین مسئله موجب شده است مقایسه قیمت در هنگام خرید اهمیت بیشتری پیدا کند.
الهام حسینی یکی از مادران تبریزی که برای خرید لوازم مدرسه فرزندش به بازار آمده، میگوید: برای بعضی وسایل نمیشود فقط براساس قیمت تصمیم گرفت، چون اگر کیفیت پایین باشد ممکن است مجبور شویم دوباره همان کالا را بخریم.
او ادامه میدهد: سعی میکنم بین قیمت و کیفیت تعادل برقرار کنم. اگر قرار باشد یک وسیله تمام سال تحصیلی استفاده شود، ترجیح میدهم کمی بیشتر هزینه کنم و محصول مناسبتری بخرم.
این نگاه در میان بخشی از مشتریان نیز دیده میشود؛ بهخصوص درباره کولهپشتی، کیف، مداد و برخی لوازم پرمصرف که دوام آنها در طول سال تحصیلی اهمیت بیشتری دارد.
فروشندگان هم چشمانتظار رونق مهر هستند
برای صنف نوشتافزار، روزهای منتهی به مهرماه یکی از دورههای مهم فروش به شمار میرود.
یوسف مرادی از فعالان بازار نوشتافزار تبریز درباره وضعیت فروش میگوید: شهریورماه همیشه برای این صنف اهمیت داشته و بخش زیادی از خریدهای سالانه در همین دوره انجام میشود.
وی اضافه میکند: میزان فروش فقط به تعداد مراجعهکنندگان بستگی ندارد و قدرت خرید مشتریان نیز بسیار مهم است. ممکن است تعداد مراجعه زیاد باشد، اما مشتری فقط چند قلم ضروری خریداری کند.
مرادی ادامه میدهد: خانوادهها بیشتر از گذشته درباره قیمت سؤال میکنند و گاهی چند فروشگاه را برای یک کالا بررسی میکنند تا انتخاب اقتصادیتری داشته باشند.
به گفته این فروشنده، ثبات قیمت کالاها نیز برای فروشندگان اهمیت دارد؛ زیرا تغییرات قیمت میتواند برنامهریزی برای تأمین موجودی فروشگاه را دشوار کند.
خانوادههای چند دانشآموزی، هزینه بیشتری متحمل میشوند
اگر یک خانواده تنها یک دانشآموز داشته باشد، مدیریت هزینههای مهر تا حدودی سادهتر است، اما برای خانوادههایی که دو یا سه فرزند مدرسهای دارند، خرید همزمان لوازم تحصیلی چند دانشآموز میتواند فشار بیشتری ایجاد کند.
فاطمه رستمی مادر سه فرزند مدرسهای در تبریز میگوید: وقتی سه فرزند دارید، حتی اگر برای هرکدام فقط وسایل ضروری را تهیه کنید، مجموع خرید قابل توجه میشود.
او ادامه میدهد: برای همین بعضی وسایل را بین بچهها مدیریت میکنیم و اگر چیزی از سال قبل سالم مانده باشد، دوباره استفاده میکنیم.
این مادر تبریزی معتقد است که خرید لوازم مدرسه برای خانوادههای پرجمعیت نیازمند برنامهریزی بیشتری است و نمیتوان مانند گذشته بدون توجه به هزینهها اقدام به خرید کرد.
بازار نوشتافزار، آینهای از تغییر الگوی مصرف
آنچه در بازار این روزهای نوشتافزار تبریز دیده میشود، فقط داستان دفتر و مداد نیست؛ رفتار مشتریان نشان میدهد الگوی مصرف نیز در حال تغییر است.
خرید کالاهای ضروری، مقایسه قیمتها، استفاده از وسایل سالم سال گذشته، توجه به دوام کالا و کاهش خریدهای صرفاً تزئینی، از جمله رفتارهایی است که در میان برخی خانوادهها مشاهده میشود.
در عین حال، فروشندگان نیز خود را با این شرایط وفق دادهاند و تلاش میکنند محصولات را در دامنههای قیمتی مختلف عرضه کنند.
این وضعیت نشان میدهد بازار نوشتافزار، مانند بسیاری از بازارهای مصرفی، همزمان تحت تأثیر دو عامل قرار دارد؛ از یک سو تقاضای ثابت و اجتنابناپذیر خانوادهها برای تهیه لوازم تحصیلی و از سوی دیگر محدودیت بودجهای که انتخاب آنها را تعیین میکند.
ضرورت نظارت بر بازار در آستانه بازگشایی مدارس
با افزایش مراجعه خانوادهها در روزهای پایانی شهریور، موضوع نظارت بر بازار و شفافیت قیمتها نیز اهمیت بیشتری پیدا میکند.
خانوادهها انتظار دارند کالاها با قیمت مشخص عرضه شود و تفاوت قیمت میان فروشگاهها، برندها و کیفیت محصولات برای مصرفکننده قابل تشخیص باشد.
از سوی دیگر، فعالان صنفی نیز معتقدند نظارت مؤثر میتواند از شکلگیری بیاعتمادی در بازار جلوگیری کند و شرایط رقابت سالم میان فروشندگان را فراهم آورد.
در چنین شرایطی، اطلاعرسانی درباره قیمتهای متعارف، حمایت از تولیدکنندگان داخلی، کنترل عرضه کالاهای بیکیفیت و نظارت بر بازار در روزهای پرتراکنش میتواند به ساماندهی بهتر این بازار کمک کند.
مهر میآید، حتی اگر خریدها کوچکتر شده باشد
عصر شده است. فروشگاه همچنان شلوغ است و هر چند دقیقه یک خانواده وارد میشود. کودکی یک جامدادی را در دست گرفته و با اصرار از مادرش میخواهد همان را بخرد. پدر خانواده قیمت کولهپشتی را میپرسد و فروشنده چند مدل دیگر را هم نشان میدهد.
در نهایت، بخشی از خواستههای کودک در کیسه خرید قرار میگیرد و بخشی دیگر به قفسه فروشگاه برمیگردد.
این شاید تصویری ساده از بازار نوشتافزار تبریز در آستانه مهر باشد؛ بازاری که همچنان رنگارنگ و پر از شور و هیجان است، اما در پشت این رنگها، حسابوکتاب خانوادهها نیز پررنگتر از گذشته دیده میشود.
مهر برای دانشآموزان هنوز با دفتر نو، مداد تراشیده و بوی کاغذ تازه معنا میشود، اما برای والدین، آغاز سال تحصیلی با فهرستی از هزینهها همراه است که باید میان آنها اولویتبندی کنند.
بازار نوشتافزار تبریز در روزهای پایانی شهریور، روایت همین دو نگاه است؛ شوق کودک برای آغاز مدرسه و احتیاط خانواده برای مدیریت هزینهها. قفسهها پر از انتخاب است، اما انتخاب نهایی بیش از هر چیز به این بستگی دارد که هر خانواده چقدر میتواند برای آغاز یک سال تحصیلی تازه هزینه کند.
