نورآباد- در دلفان، فضاهای آموزشی تخریبی و کانکسی، ضرورت نوسازی مدارس را به یکی از مطالبه‌های جدی حوزه آموزش تبدیل کرده است؛ مسئله‌ای که با ایمنی دانش‌آموزان گره خورده است.
خبرگزاری مهر- گروه استان‌ها: صبح یک روز پاییزی در روستاهای دلفان، دانش‌آموزان کوله‌پشتی‌هایشان را برمی‌دارند و راه مدرسه را در پیش می‌گیرند؛ همان مسیری که باید به کلاس درس، تخته و نیمکت و فضایی آرام برای یادگیری ختم شود. برای بسیاری از خانواده‌ها، مدرسه بخشی از امید به آینده فرزندانشان است؛ جایی که قرار است فاصله میان شرایط امروز و فرصت‌های فردا را کمتر کند. اما در برخی نقاط این شهرستان، پیش از آنکه بحث کیفیت آموزش، امکانات هوشمند یا تجهیزات آزمایشگاهی مطرح شود، پرسشی ابتدایی‌تر وجود دارد: آیا فضای آموزشی دانش‌آموزان از ایمنی و استانداردهای لازم برخوردار است؟
وقتی زنگ مدرسه با نگرانی به صدا درمی‌آید
وجود مدارس تخریبی، ساختمان‌های فرسوده، کانکس‌های آموزشی و فضاهای فاقد محوطه ایمن، موضوعی است که همچنان در آمارهای آموزش‌وپرورش دلفان دیده می‌شود. این مسئله، صرفاً به ظاهر ساختمان یا قدیمی بودن دیوارهای یک مدرسه محدود نیست؛ کیفیت فضای فیزیکی، امکان حضور ایمن دانش‌آموزان و اطمینان خانواده‌ها از شرایط تحصیل، بخشی از واقعیت آموزش در مناطق شهری و روستایی است.
در سال‌های گذشته، طرح‌هایی برای جمع‌آوری مدارس کانکسی و جایگزینی آن‌ها با فضاهای آموزشی استاندارد مطرح شده و ساخت مدارس جدید نیز در برخی مناطق به بهبود شرایط کمک کرده است. با این حال، باقی ماندن فضاهای تخریبی و نیازمند بازسازی در آمارهای رسمی نشان می‌دهد که مسئله نوسازی مدارس را نمی‌توان با یک طرح یا چند افتتاح به پایان رساند. هر منطقه نیازهای خاص خود را دارد و گستردگی جغرافیایی دلفان، رسیدگی به این نیازها را به برنامه‌ریزی دقیق و پیگیری مستمر وابسته می‌کند.
بر اساس اطلاعات اعلام‌شده از سوی اداره آموزش‌وپرورش شهرستان دلفان، ۳۲ فضای آموزشی تخریبی، ۲۳ فضای نیازمند بازسازی، ۲۴ فضای کانکسی و پیش‌ساخته و ۸۱ مدرسه فاقد دیوار حصار در محدوده آماری این اداره گزارش شده است. در منطقه آموزشی کاکاوند و ایتیوند نیز آمار جداگانه‌ای از مدارس تخریبی، کانکسی و پیش‌ساخته و فضاهای نیازمند دیوارکشی وجود دارد.
در مقابل، سیدرضا سلامتی، فرماندار دلفان، از حذف مدارس کانکسی دارای بیش از ۲۰ دانش‌آموز و جایگزینی آن‌ها با مدارس نوساز خبر می‌دهد و افتتاح یک خوابگاه دخترانه و سه مدرسه خیرساز را از اقدامات انجام‌شده در ماه‌های اخیر برمی‌شمارد.
این دو روایت، دو سوی یک مسئله را نشان می‌دهند: از یک طرف اقداماتی که برای توسعه زیرساخت‌های آموزشی انجام شده و از طرف دیگر نیازهایی که همچنان در آمارها ثبت است. اکنون پرسش مهم این است که وضعیت مدارس باقی‌مانده چیست، کدام فضاها در اولویت نوسازی قرار دارند و چه برنامه‌ای برای تبدیل وعده عدالت آموزشی به نتیجه‌ای قابل مشاهده در زندگی دانش‌آموزان وجود دارد؟
دلفان؛ گستره‌ای که برنامه‌ریزی آموزشی را دشوارتر می‌کند
شهرستان دلفان با جمعیتی بیش از ۱۶۰ هزار نفر، ۵۳۶ روستا و مساحتی حدود ۲ هزار و ۷۴۰ کیلومتر مربع، از مناطق گسترده استان لرستان به شمار می‌رود. پراکندگی سکونتگاه‌ها و تفاوت شرایط جغرافیایی در بخش‌های مختلف شهرستان، تأمین زیرساخت‌های عمومی را به موضوعی نیازمند برنامه‌ریزی منطقه‌ای تبدیل کرده است.
در چنین جغرافیایی، ساخت و نگهداری مدرسه تنها به تأمین اعتبار و اجرای عملیات عمرانی محدود نمی‌شود. دستگاه‌های مسئول باید بدانند دانش‌آموزان در کدام روستاها متمرکز هستند، نزدیک‌ترین مدرسه استاندارد چه فاصله‌ای دارد، ساختمان‌های موجود از چه وضعیتی برخوردارند و کدام مناطق در سال‌های آینده به فضای آموزشی بیشتری نیاز خواهند داشت.
از این رو، مسئله مدارس تخریبی و کانکسی دلفان را باید در چارچوب گسترده‌تری از توسعه متوازن شهرستان دید؛ موضوعی که هم به وضعیت امروز دانش‌آموزان مربوط است و هم به کیفیت زیرساخت‌هایی که نسل‌های آینده به آن‌ها نیاز خواهند داشت.
آمار مدارس تخریبی؛ ۳۲ فضای آموزشی در انتظار تعیین تکلیف
بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی اداره آموزش‌وپرورش شهرستان دلفان، ۳۲ فضای آموزشی در محدوده تحت پوشش این اداره تخریبی گزارش شده است. از این تعداد، ۲۸ فضا در روستاها و چهار فضای آموزشی در شهر قرار دارند؛ آماری که سهم بالای مناطق روستایی را در میان فضاهای تخریبی نشان می‌دهد.
در کنار این فضاها، ۲۳ فضای آموزشی نیز نیازمند بازسازی اعلام شده‌اند.
در موضوع مدارس تخریبی، زمان اهمیت ویژه‌ای دارد. اگر یک فضای آموزشی از نظر کارشناسی برای استفاده ایمن تشخیص داده نشود، رسیدگی به آن نباید صرفاً در قالب برنامه‌های بلندمدت دنبال شود. در چنین شرایطی، تأمین فضای جایگزین و حفاظت از سلامت دانش‌آموزان باید در اولویت قرار گیرد.
کانکس‌های آموزشی؛ راه‌حل موقت یا وضعیتی ادامه‌دار؟
در بخشی از مناطق روستایی، کانکس و سازه پیش‌ساخته می‌تواند در شرایط اضطراری یا برای جلوگیری از وقفه در تحصیل مورد استفاده قرار گیرد. با این حال، استفاده از چنین فضایی زمانی قابل دفاع است که شرایط آن مناسب باشد و راهکاری روشن برای رفع نیاز موقت یا جایگزینی آن وجود داشته باشد.
طبق آمار اداره آموزش‌وپرورش شهرستان دلفان، ۲۴ فضای آموزشی کانکسی و پیش‌ساخته در محدوده این مجموعه گزارش شده است. در منطقه آموزشی کاکاوند و ایتیوند نیز ۲۰ مدرسه کانکسی و پیش‌ساخته اعلام شده است.
دیوارهای غایب؛ ایمنی مدرسه فقط به سقف و کلاس محدود نیست
یکی دیگر از مسائل مطرح‌شده در آمارهای آموزش‌وپرورش شهرستان دلفان، نبود دیوار حصار در ۸۱ مدرسه است. این مدارس برای ایجاد محوطه ایمن و انجام عملیات دیوارکشی به اقدامات عمرانی نیاز دارند؛ موضوعی که در کنار وضعیت ساختمان‌های تخریبی و کانکسی، بُعد دیگری از نیازهای زیرساختی مدارس شهرستان را آشکار می‌کند.
ایمنی مدرسه تنها به استحکام سازه، سقف و دیوارهای کلاس درس محدود نمی‌شود. محوطه مدرسه، مسیرهای رفت‌وآمد و مرزبندی فضای آموزشی نیز بخشی از محیطی هستند که دانش‌آموزان هر روز در آن حضور دارند. نبود حصار مناسب می‌تواند کنترل ورود و خروج و مدیریت فضای مدرسه را دشوارتر کند و ضرورت بررسی شرایط هر مرکز را افزایش دهد.
در منطقه آموزشی کاکاوند و ایتیوند نیز ۱۶ مدرسه نیازمند محوطه‌سازی و دیوارکشی اعلام شده‌اند.
کاکاوند و ایتیوند؛ نیازهای آموزشی در مناطق پراکنده
در منطقه آموزشی کاکاوند و ایتیوند، طبق آمار اعلام‌شده از سوی مجموعه آموزش‌وپرورش این منطقه، ۱۰ مدرسه تخریبی، ۲۰ مدرسه کانکسی و پیش‌ساخته و یک مدرسه سنگی وجود دارد. افزون بر این، ۱۶ مدرسه نیز برای محوطه‌سازی و دیوارکشی به اقدامات تکمیلی نیاز دارند.
این ارقام، تصویری جداگانه از وضعیت زیرساخت‌های آموزشی در این محدوده ارائه می‌کنند. با توجه به پراکندگی سکونتگاه‌ها و شرایط جغرافیایی منطقه، برنامه‌ریزی برای رفع مشکلات باید بر پایه نیازهای هر روستا و وضعیت واقعی مدرسه انجام شود.
فرماندار دلفان: مدارس کانکسی بالای ۲۰ دانش‌آموز حذف شده‌اند
سیدرضا سلامتی، فرماندار شهرستان دلفان، در تشریح اقدامات انجام‌شده برای توسعه فضاهای آموزشی اعلام کرده است که در چارچوب طرح عدالت در فضاهای آموزشی و با تأکید دولت چهاردهم، تمامی مدارس کانکسی شهرستان با بیش از ۲۰ دانش‌آموز حذف شده و مدارس نوساز جایگزین آن‌ها شده‌اند.
این اظهارنظر نشان می‌دهد که در برنامه اعلام‌شده، تمرکز ویژه‌ای بر مدارسی قرار داشته که جمعیت دانش‌آموزی بیشتری را پوشش می‌داده‌اند. جایگزینی این فضاها با مدارس نوساز می‌تواند بخشی از نیازهای آموزشی را برطرف کند.
فرماندار دلفان همچنین از افتتاح یک خوابگاه دخترانه و سه مدرسه خیرساز در ماه‌های اخیر خبر داده و این اقدامات را مؤثر در بهبود زیرساخت‌های آموزشی و شرایط تحصیل دانش‌آموزان دانسته است.
سلامتی با اشاره به اقدامات دولت چهاردهم در زمینه توسعه فضاهای آموزشی، این روند را نشانه توجه به عدالت آموزشی و فراهم کردن فرصت‌های برابر برای دانش‌آموزان دانسته است. او در عین حال تأکید کرده که با توجه به وسعت جغرافیایی دلفان، پراکندگی روستاها و نیازهای موجود، نوسازی مدارس فرسوده، تکمیل طرح‌های نیمه‌تمام و ارتقای ایمنی فضاهای آموزشی باید همچنان با جدیت دنبال شود.
خیرین مدرسه‌ساز؛ مشارکتی مؤثر در کنار مسئولیت عمومی
افتتاح سه مدرسه خیرساز در دلفان، که فرماندار به آن اشاره کرده است، نشان‌دهنده نقش مشارکت مردمی در توسعه فضاهای آموزشی شهرستان است. خیرین مدرسه‌ساز در بسیاری از مناطق می‌توانند با تأمین منابع مالی یا مشارکت در ساخت و تجهیز مدارس، روند رفع کمبودها را تسریع کنند.
با این حال، برای استفاده مؤثر از این ظرفیت، لازم است نیازهای شهرستان به‌صورت شفاف معرفی شود. خیرین زمانی می‌توانند درباره محل و نوع مشارکت خود تصمیم دقیق‌تری بگیرند که بدانند کدام روستا با کمبود فضای آموزشی روبه‌روست، چه تعداد دانش‌آموز از پروژه بهره‌مند می‌شوند و چه اقداماتی برای رفع مشکل ضروری است.
اداره‌کل نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس لرستان و مجموعه‌های آموزش‌وپرورش می‌توانند با تهیه بسته‌های مشخص پروژه، زمینه مشارکت هدفمندتر خیرین را فراهم کنند. در این چارچوب، پروژه‌ها باید بر اساس اولویت‌های واقعی منطقه تعریف شوند و اطلاعات مربوط به نیاز، برآورد هزینه و وضعیت اجرایی آن‌ها در دسترس باشد.
عدالت آموزشی را باید در کلاس درس دید
دلفان برای بهبود وضعیت زیرساخت‌های آموزشی، هم به تداوم اقدامات انجام‌شده و هم به برنامه‌ای روشن برای رفع نیازهای باقی‌مانده نیاز دارد. آمارهای موجود از فضاهای تخریبی، مدارس نیازمند بازسازی، کانکس‌ها و سازه‌های پیش‌ساخته و مراکز فاقد دیوار حصار حکایت دارند؛ در مقابل، مسئولان نیز از حذف بخشی از مدارس کانکسی و افتتاح فضاهای آموزشی جدید خبر می‌دهند.
برای خانواده‌ها، معیار اصلی موفقیت نه تعداد نشست‌ها و وعده‌ها، بلکه وضعیت مدرسه‌ای است که فرزندشان هر روز به آن می‌رود. برای دانش‌آموز نیز عدالت آموزشی پیش از هر چیز در کلاس درسی معنا پیدا می‌کند که از نظر فنی ایمن باشد، امکانات پایه را داشته باشد و نگرانی درباره وضعیت ساختمان، جای خود را به تمرکز بر یادگیری بدهد.
دلفان امروز به هماهنگی دستگاه‌های اجرایی، تأمین اعتبارات هدفمند، مشارکت خیرین و پیگیری مستمر نیاز دارد؛ اما این اقدامات باید در قالب برنامه‌ای مشخص و قابل ارزیابی به نتیجه برسند. تعیین تکلیف مدارس تخریبی، جایگزینی سازه‌های نامناسب، ایمن‌سازی محوطه‌ها و انتشار گزارش پیشرفت پروژه‌ها می‌تواند مسیر دستیابی به این هدف را روشن‌تر کند.
