بجنورد- با آغاز برداشت چغندرقند در خراسان شمالی، کشاورزان در کنار امید به فروش محصول، با دغدغه افزایش هزینه‌های تولید، قیمت خرید و پرداخت مطالبات روبه‌رو هستند.
خبرگزاری مهر- گروه استان‌ها؛ فصل پاییز برای چغندرکاران خراسان شمالی فصل برداشت محصولی است که ماه‌ها برای به ثمر رسیدنش زحمت کشیده‌اند؛ محصولی که از نخستین روزهای آماده‌سازی زمین و کاشت بذر تا مراحل آبیاری، کوددهی و مراقبت، هزینه‌های زیادی روی دست کشاورزان گذاشته و حالا در روزهای برداشت، امید به فروش مناسب و بازگشت سرمایه را در دل بهره‌برداران زنده کرده است.
چغندرقند در خراسان شمالی تنها یک محصول کشاورزی نیست، بلکه بخشی از چرخه اقتصادی روستاها و تأمین‌کننده مواد اولیه صنایع قند به شمار می‌رود. ارتباط مزارع استان با کارخانه قند شیروان و سایر کارخانه‌های فعال در منطقه، اهمیت این محصول را دوچندان کرده است؛ با این حال، پشت آمارهای تولید و وعده‌های توسعه کشت، کشاورزانی قرار دارند که با افزایش هزینه‌های تولید، دشواری تأمین نهاده‌ها، هزینه‌های آبیاری و نگرانی از قیمت خرید و زمان پرداخت مطالبات دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
در واقع، برای چغندرکاران، پایان برداشت لزوماً به معنای پایان نگرانی‌ها نیست؛ چراکه آن‌ها باید مطمئن شوند درآمد حاصل از فروش محصول، پاسخگوی هزینه‌هایی است که در طول چند ماه برای تولید صرف کرده‌اند. از هزینه تهیه بذر و کود و سم گرفته تا دستمزد کارگران، ماشین‌آلات برداشت و کرایه حمل محصول، همگی در محاسبات اقتصادی کشاورزان نقش دارند و هرگونه ناهماهنگی میان هزینه‌ها و درآمد می‌تواند ادامه این فعالیت را با تردید مواجه کند.
از سوی دیگر، مسئولان جهاد کشاورزی خراسان شمالی از پیش‌بینی برداشت بیش از ۱۳۰ هزار تن چغندرقند در سال جاری خبر می‌دهند؛ آماری که نشان‌دهنده ظرفیت قابل توجه استان در تولید این محصول است، اما پرسش اصلی اینجاست که آیا افزایش تولید توانسته به بهبود وضعیت اقتصادی کشاورزان نیز منجر شود؟
هزینه‌های تولید؛ دغدغه همیشگی چغندرکاران
محمدی یکی از چغندرکاران استان با اشاره به افزایش هزینه‌های تولید، مهم‌ترین مشکل بهره‌برداران را فاصله میان هزینه‌های کاشت و درآمد حاصل از فروش محصول می‌داند.
این کشاورز با بیان اینکه تولید چغندرقند از همان ابتدای فصل نیازمند سرمایه‌گذاری قابل توجه است، می‌گوید: کشاورز برای آماده‌سازی زمین، خرید بذر، کود و سم هزینه می‌کند و در ادامه نیز باید هزینه آبیاری، کارگر و ماشین‌آلات را بپردازد. این هزینه‌ها در طول فصل روی هم جمع می‌شوند و زمانی که محصول به مرحله برداشت می‌رسد، بخش زیادی از درآمد احتمالی صرف جبران همین مخارج شده است.
وی ادامه می‌دهد: افزایش قیمت نهاده‌های کشاورزی باعث شده تولید برای بهره‌برداران دشوارتر شود و اگر قیمت خرید محصول متناسب با هزینه‌های واقعی تعیین نشود، کشاورز در پایان فصل سود چندانی به دست نمی‌آورد. انتظار ما این است که هنگام تعیین قیمت، شرایط واقعی تولید و هزینه‌هایی که کشاورز متحمل می‌شود نیز در نظر گرفته شود.
قیمت خرید و مطالبات؛ نگرانی پس از ماه‌ها تلاش
جمالی چغندرکار دیگری نیز معتقد است مسئله کشاورزان تنها تولید محصول نیست، بلکه نحوه خرید و پرداخت بهای آن نیز اهمیت زیادی دارد.
وی با اشاره به وابستگی برنامه کشت سال آینده به درآمد حاصل از فروش محصول اظهار می‌کند: بسیاری از کشاورزان برای تأمین هزینه‌های فصل بعد به پول چغندرقندی که تحویل کارخانه می‌دهند نیاز دارند. اگر پرداخت مطالبات با تأخیر انجام شود، تهیه بذر، کود و سایر نهاده‌ها دشوار خواهد شد و کشاورز برای شروع فصل جدید با مشکل مواجه می‌شود.
این بهره‌بردار می‌افزاید: انتظار داریم قیمت خرید به‌گونه‌ای باشد که هزینه‌های تولید را پوشش دهد و از طرف دیگر، پرداخت مطالبات نیز در زمان مشخص انجام شود. کشاورز نمی‌تواند چندین ماه برای تولید محصول هزینه کند و پس از تحویل آن هم مدت زیادی منتظر دریافت پول خود بماند. ادامه کشت زمانی برای ما امکان‌پذیر است که از بابت فروش محصول و دریافت مطالبات اطمینان داشته باشیم.
از برداشت تا تحویل؛ هزینه‌هایی که همچنان ادامه دارد
یکی دیگر از چغندرکاران استان نیز به مشکلات مرحله برداشت و انتقال محصول اشاره می‌کند و می‌گوید: برداشت چغندرقند به‌خودی‌خود هزینه‌بر است و پس از آن نیز باید محصول را با هزینه حمل‌ونقل به کارخانه منتقل کنیم. در این مرحله، هماهنگی برای انتقال محصول و تحویل به‌موقع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هرگونه معطلی می‌تواند برنامه کاری کشاورز را مختل کند.
وی با اشاره به اهمیت نحوه محاسبه عیار محصول ادامه می‌دهد: کیفیت چغندرقند و عیاری که برای آن در نظر گرفته می‌شود، در میزان دریافتی کشاورز تأثیر دارد. بنابراین لازم است نحوه محاسبه عیار، افت و ناخالصی محصول کاملاً شفاف باشد تا بهره‌بردار بداند محصول خود را با چه شرایطی تحویل می‌دهد و چه مبلغی دریافت خواهد کرد.
این کشاورز تأکید می‌کند: ما انتظار نداریم تمام مشکلات کشاورزی یک‌شبه برطرف شود، اما حداقل باید روند خرید، تحویل و پرداخت مطالبات مشخص باشد. چغندرکار باید بتواند با اطمینان برای سال آینده برنامه‌ریزی کند و بداند محصولی که با این میزان زحمت تولید می‌کند، بازار فروش مناسبی خواهد داشت.
برداشت بیش از ۱۳۰ هزار تن چغندرقند پیش‌بینی شد
در همین زمینه، اسماعیل محمودآبادی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان شمالی، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: امسال حدود ۲ هزار و ۶۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی استان به کشت چغندرقند بهاره اختصاص یافته و پیش‌بینی می‌شود بیش از ۱۳۰ هزار تن محصول از این سطح برداشت شود.
وی افزود: عملیات برداشت چغندرقند از ابتدای مهرماه آغاز شده و تا اواسط آذرماه ادامه دارد و تا دهم آبان‌ماه نیز ۱۷ هزار و ۱۶۱ تن محصول برداشت و به مراکز خرید و کارخانه‌های قند تحویل شده است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان شمالی با اشاره به نحوه خرید محصول تصریح کرد: براساس قرارداد منعقدشده میان کشاورزان و کارخانه قند شیروان، خرید چغندرقند با عیار ۱۶ درصد انجام می‌شود و بخش عمده محصول تولیدی استان به این کارخانه تحویل داده می‌شود.
خرید محصول تنها به کارخانه قند شیروان محدود نیست
محمودآبادی ادامه داد: علاوه بر بهای محصول، به ازای هر تن چغندرقند تحویلی، دو کیلوگرم قند و ۲۰ کیلوگرم تفاله خشک نیز به‌عنوان مزایای تحویل محصول به بهره‌برداران اختصاص می‌یابد.
وی با بیان اینکه خرید محصول تنها به کارخانه قند شیروان محدود نیست، گفت: کارخانه‌های قند مشهد، نیشابور، جوین و شاهرود نیز در خرید چغندرقند تولیدی کشاورزان استان مشارکت دارند.
توسعه کشت پاییزه در دستور کار جهاد کشاورزی
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان شمالی با اشاره به ظرفیت اقتصادی و صنعتی چغندرقند اظهار کرد: توسعه کشت این محصول می‌تواند در تأمین مواد اولیه کارخانه‌های قند و ایجاد درآمد پایدار برای بهره‌برداران نقش مؤثری داشته باشد.
محمودآبادی از برنامه‌ریزی برای اجرای مزارع الگویی و آزمایشی کشت پاییزه چغندرقند خبر داد و افزود: با بررسی نتایج این مزارع و ارزیابی شرایط اقلیمی و فنی، زمینه توسعه این نوع کشت در سایر مناطق استان فراهم خواهد شد.
رونق تولید بدون رضایت کشاورز پایدار نمی‌ماند
آنچه از مجموع وضعیت چغندرکاری در خراسان شمالی برمی‌آید، نشان می‌دهد این محصول با وجود ظرفیت قابل توجه در بخش کشاورزی و صنایع تبدیلی، همچنان با مجموعه‌ای از دغدغه‌های اقتصادی و اجرایی روبه‌روست. پیش‌بینی برداشت بیش از ۱۳۰ هزار تن چغندرقند از سطحی حدود ۲ هزار و ۶۰۰ هکتار، از اهمیت این محصول در برنامه تولید استان حکایت دارد، اما افزایش تناژ برداشت به‌تنهایی نمی‌تواند معیار موفقیت این بخش باشد.
روایت چغندرکاران نشان می‌دهد هزینه‌های تولید، قیمت خرید، نحوه محاسبه عیار، هزینه حمل‌ونقل و زمان پرداخت مطالبات، موضوعاتی هستند که مستقیماً بر انگیزه کشاورزان برای ادامه فعالیت اثر می‌گذارند. بهره‌برداری که ماه‌ها برای تولید محصول هزینه کرده، در نهایت انتظار دارد درآمد حاصل از فروش بتواند هزینه‌های انجام‌شده را جبران کند و سرمایه لازم برای آغاز فصل زراعی بعد را در اختیارش قرار دهد.
از سوی دیگر، اظهارات رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان درباره مزایای تحویل محصول، مشارکت چند کارخانه قند در خرید چغندرقند و برنامه آزمایش کشت پاییزه نشان می‌دهد ظرفیت‌هایی برای حمایت از این بخش وجود دارد؛ ظرفیت‌هایی که در صورت برنامه‌ریزی دقیق و همراهی با نیازهای واقعی تولیدکنندگان می‌تواند به تقویت زنجیره تولید منجر شود.
در این میان، موضوع پرداخت به‌موقع مطالبات از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ چراکه سرمایه کشاورز در طول فصل زراعی درگیر تولید است و تأخیر در بازگشت این سرمایه می‌تواند تأمین نهاده‌ها و ادامه فعالیت را دشوار کند. همچنین شفافیت در محاسبه عیار و کسورات محصول و کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل می‌تواند بخشی از نگرانی‌های بهره‌برداران را برطرف کند.
موضوع دیگر، توسعه کشت پاییزه چغندرقند است. هرچند این برنامه می‌تواند زمینه افزایش تولید و استفاده بهتر از ظرفیت‌های کشاورزی استان را فراهم کند، اما اجرای آن باید با بررسی دقیق شرایط اقلیمی، منابع آب، میزان عملکرد و سودآوری همراه باشد. توسعه سطح زیر کشت زمانی موفق خواهد بود که کشاورز نیز از نظر اقتصادی انگیزه کافی برای ورود به این الگوی تولید داشته باشد.
منافع تولیدکننده و صنایع تبدیلی در کنار یکدیگر دیده شود
در نهایت، چغندرقند زمانی می‌تواند به یکی از پایه‌های پایدار اقتصاد کشاورزی خراسان شمالی تبدیل شود که منافع تولیدکننده و صنایع تبدیلی در کنار یکدیگر دیده شود. کارخانه‌ها برای تداوم فعالیت به محصول کشاورزان نیاز دارند و بهره‌برداران نیز برای ادامه کشت به بازار مطمئن، قیمت منصفانه و پرداخت به‌موقع مطالبات وابسته‌اند.
بنابراین، انتظار می‌رود در کنار برنامه‌های افزایش تولید و توسعه کشت، مطالبات چغندرکاران نیز با جدیت دنبال شود؛ زیرا پشت هر تن چغندرقند تحویلی به کارخانه، ماه‌ها تلاش، هزینه و سرمایه‌گذاری یک کشاورز قرار دارد. اگر قرار است آمار تولید در سال‌های آینده افزایش یابد، باید نتیجه این رشد پیش از هر چیز در بهبود درآمد و امنیت اقتصادی تولیدکنندگان نمایان شود؛ چراکه رونق واقعی کشاورزی نه فقط در میزان محصول برداشت‌شده، بلکه در رضایت کشاورزی مشخص می‌شود که با امید به بازگشت سرمایه، بار دیگر زمین خود را برای کشت آماده می‌کند.
