سوادکوه- عسل مرغوب و گردوی باکیفیت سوادکوه، با وجود ظرفیت بالای تولید، همچنان برای دستیابی به بازارهای گسترده‌تر و فروش پایدار با چالش‌هایی روبه‌رو است.
خبرگزاری مهر؛ گروه استان‌ها – سمیه اسماعیل زاده: ظرف‌های عسل که آفتاب کوهستان از میانشان می‌گذرد، کیسه‌های کوچک و بزرگ گردو و همهمه مردم در اطراف غرفه‌ها؛ این تصویری است که در روستای سیمِت، هم‌زمان با برگزاری نخستین جشنواره عسل و گردوی سوادکوه با عنوان «اَغوزماز» دیده می‌شود.
باغداران و زنبوردارانی از نقاط مختلف شهرستان، محصولات خود را عرضه کرده‌اند تا دسترنج باغ‌ها و کندوهایشان را مستقیم به دست خریداران برسانند.
با ورود به محل جشنواره غرفه فروش عسل در مقابل چشم قرار می‌گیرد؛ غرفه‌ای که تنوع محصولات آن بیش از دیگر غرفه‌ها به چشم می‌آید. قاب‌های عسل همراه با موم، عطر شهد را در هوا پراکنده کرده و زنبورها را به اطراف غرفه کشانده است.
پشت این غرفه، یارعلی خادمی ایستاده است؛ زنبورداری با ۴۰ سال سابقه پرورش زنبور عسل که محصولاتش به عسل محدود نمی‌شود و در کنار آن، گرده گل، ژل رویال، موم و بره‌موم نیز عرضه می‌کند.
خادمی از سختی‌ها و ظرفیت‌های این حرفه می‌گوید: هر سال برای تولید عسل، سه کوچ داریم؛ نخست به باغ‌های بهارنارنج، سپس به مناطق جنگلی و در مرحله سوم به خارج از استان و دشت‌های یونجه می‌رویم.
این زنبوردار، سوادکوه را دارای ظرفیت مناسبی برای تولید عسل می‌داند و معتقد است: جوانان می‌توانند با سرمایه‌ای محدود وارد این حوزه شوند، اما حمایت نهادهای مسئول برای توسعه فعالیت‌ها ضروری است.
وی برگزاری جشنواره‌ها را فرصتی برای معرفی و فروش محصولات دانست و افزود: اطلاع‌رسانی گسترده‌تر می‌تواند خریداران بیشتری را جذب کند و انگیزه تولیدکنندگان برای حضور در چنین رویدادهایی را افزایش دهد.
عسل باکیفیت؛ پیوند تجربه زنبوردار با دانش آزمایشگاهی
برای آنکه حاصل ماه‌ها تلاش زنبورداران در بازار ارزش واقعی خود را پیدا کند، سنجش کیفیت و شناسایی ویژگی‌های عسل نیز اهمیت دارد. چند غرفه آن‌سوتر، میزی با ظرف‌های کوچک نمونه‌گیری و برچسب‌های مشخص به ارزیابی علمی محصولات اختصاص یافته است.
رضایی، مدیر نخستین آزمایشگاه تخصصی عسل در قائم‌شهر، از انجام ارزیابی علمی محصولات عرضه‌شده در این رویداد خبر داد و گفت: نمونه‌های عسل غرفه‌داران جمع‌آوری شده است تا با انجام آزمایش‌های رایگان در آزمایشگاه، ویژگی‌های کیفی هر نمونه مشخص شود.
وی با بیان اینکه کیفیت عسل تنها با میزان ساکارز سنجیده نمی‌شود، افزود: در این آزمایش‌ها، منشأ گیاهی و درجه کیفی عسل نیز مورد بررسی قرار می‌گیرد.
رضایی هدف از این اقدام را ترغیب زنبورداران به تولید محصول باکیفیت‌تر دانست و اظهار کرد: این ارزیابی‌ها می‌تواند به عرضه محصول سالم‌تر به مصرف‌کنندگان و ارزش‌گذاری متناسب با کیفیت و زحمت تولیدکنندگان کمک کند.
تغییر اقلیم؛ چالش تازه باغداران گردو
از غرفه‌های عسل که عبور کنیم، ردیف گردوها نمایان می‌شود؛ محصولی که برای افزایش کیفیت و اقتصادی‌تر شدن تولید آن، دانش و فناوری نقش مهمی ایفا می‌کنند.
اصغر سلیمانی، عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات علوم باغبانی کشور، با اشاره به چالش‌های تغییر اقلیم برای باغ‌های گردو در کشور می‌گوید: گرم شدن هوا در زمستان و وقوع سرمای بهاره می‌تواند به گل‌دهی زودهنگام درختان و سرمازدگی گل‌ها منجر شود. از سوی دیگر، افزایش شدید دما در تابستان نیز کیفیت و میزان تولید گردو را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
وی با اشاره به ظرفیت ارقام اصلاح‌شده گردو برای سازگاری بهتر با شرایط اقلیمی، اظهار کرد: استفاده از این ارقام می‌تواند ضمن کاهش مصرف آب در سطح زیر کشت فعلی، میزان برداشت را دو تا سه برابر افزایش دهد؛ موضوعی که در صورت مدیریت مناسب بازار، می‌تواند به بهبود درآمد باغداران و تأمین محصول با قیمت مناسب‌تر برای مصرف‌کنندگان کمک کند.
سلیمانی با اشاره به وجود حدود ۱۷۰ هزار هکتار باغ گردو در کشور و قرار گرفتن ایران در جایگاه سوم مشترک با ترکیه در تولید جهانی این محصول، خاطرنشان کرد: با وجود این ظرفیت تولید، گردوی ایران هنوز جایگاه متناسبی در بازارهای جهانی پیدا نکرده است.
به گفته این متخصص، یکی از دلایل این مسئله، شیوه سنتی تولید در ابتدای زنجیره است؛ زیرا خریداران بازارهای جهانی به دنبال گردویی یکدست، دارای مغز سفید، با جداسازی آسان و قیمت مناسب هستند، در حالی که بخش زیادی از باغ‌های کشور از درختان بذری تشکیل شده‌اند و تفاوت‌های ژنتیکی درختان، محصولی ناهمگون ایجاد می‌کند.
وی یکی از راهکارهای اصلاح این وضعیت را سرشاخه‌کاری دانست و توضیح داد: در این روش، با قطع بخش اصلی تاج درخت و پیوند ارقام سازگار با شرایط کشور، می‌توان به‌تدریج کیفیت و یکنواختی محصول را افزایش داد.
سلیمانی ابراز امیدواری کرد با تداوم این اقدامات، گردوی ایران در سال‌های آینده بتواند در بازارهای داخلی و جهانی جایگاه بهتری به دست آورد؛ هدفی که به هماهنگی میان پژوهشگران، مجریان و باغداران نیاز دارد.
وی با تأکید بر فراهم بودن بخشی از زیرساخت‌های لازم برای گذار از باغداری سنتی به مدرن افزود: پذیرش روش‌های جدید برای برخی باغداران، به‌ویژه افراد مسن‌تر، دشوار است و رسانه‌ها می‌توانند با اطلاع‌رسانی و آگاهی‌بخشی، به تسهیل این تغییر کمک کنند.
این متخصص گردو در پایان صحبت‌های خود به سمت غرفه یازدهم رفت، مشتی از گردوهای درشت و یکدست روی پیشخوان را برداشت و آن‌ها را نمونه‌ای از گردوی استاندارد معرفی کرد.
تجربه باغدارانی که به کشت ارقام اصلاح‌شده روی آورده‌اند
پشت این پیشخوان، حمیدرضا خالقی، باغدار روستای بایع‌کلا، ایستاده است؛ باغداری که هشت سال پیش روش‌های سنتی را کنار گذاشت و به استفاده از ارقام اصلاح‌شده روی آورد.
خالقی با اشاره به باردهی مناسب درختانش در سال جاری گفت: امسال میزان باردهی درختان بسیار خوب بوده و از فروش محصول نیز رضایت دارم.
وی گردوی این منطقه را پرروغن و خوش‌طعم توصیف کرد و افزود: زمانی که محصول از نظر اندازه و کیفیت یکدست باشد، خریداران با اطمینان بیشتری آن را انتخاب می‌کنند.
این باغدار همچنین بر اهمیت ارتباط مستقیم تولیدکننده و مصرف‌کننده تأکید کرد و گفت: برگزاری چنین رویدادهایی برای فروش مستقیم محصولات بسیار مفید است و اگر در طول سال چند بار تکرار شود، دغدغه باغداران برای فروش محصول کاهش می‌یابد.
ظرفیت تولید عسل و گردو در سوادکوه
ایجاد ارتباط مستقیم میان تولیدکننده و خریدار، یکی از اهداف برگزاری این رویداد است؛ موضوعی که عباسعلی پورمند، سرپرست جهاد کشاورزی سوادکوه، نیز بر آن تأکید دارد.
پورمند معرفی ظرفیت‌های تولیدی شهرستان و فراهم کردن زمینه فروش مستقیم محصولات را از اهداف این برنامه برشمرد و گفت: سوادکوه ۷۷۰ هکتار باغ گردو دارد که امسال بیش از یک‌هزار تن محصول از این باغ‌ها برداشت شده است.
وی در حوزه زنبورداری نیز به ظرفیت‌های اقلیمی منطقه اشاره کرد و گفت: سوادکوه از معدود رویشگاه‌های درخت «نم‌دار» در کشور است و شرایط این منطقه برای تولید عسل باکیفیت ظرفیت مناسبی دارد.
به گفته سرپرست جهاد کشاورزی سوادکوه، این شهرستان با برخورداری از ۳۴ هزار کلنی زنبور عسل و ۴۷۱ بهره‌بردار، ظرفیت قابل توجهی در این حوزه دارد و میزان تولید عسل آن در سال جاری به حدود ۳۰۰ تن رسیده است.
ضرورت تداوم حمایت از تولیدکنندگان
نخستین جشنواره عسل و گردوی سوادکوه در روستای سیمِت با تجلیل از ۱۵ زنبوردار و ۱۵ باغدار نمونه شهرستان به کار خود پایان داد؛ رویدادی که مسئولان جهاد کشاورزی آن را فرصتی برای تشویق تولیدکنندگان به حفظ و ارتقای کیفیت محصولات می‌دانند.
با این حال، سخنان باغداران و زنبورداران نشان می‌دهد که افزایش تولید و بهبود کیفیت، تنها بخشی از مسیر توسعه این فعالیت‌هاست. دسترسی به بازارهای فروش، معرفی بهتر محصولات، حمایت از تولیدکنندگان و ایجاد ارتباط پایدار میان عرضه‌کننده و خریدار نیز در رونق اقتصادی این بخش نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.
تکرار منظم رویدادهای عرضه مستقیم، توسعه روش‌های نوین تولید و تقویت زیرساخت‌های بازاریابی می‌تواند به کاهش دغدغه فروش باغداران و زنبورداران کمک کند؛ مسیری که در نهایت، ارزش دسترنج تولیدکنندگان سوادکوه را افزایش می‌دهد و زمینه بهره‌گیری بیشتر از ظرفیت‌های بومی شهرستان را فراهم می‌سازد.
