ایلام – «هوره» کهن‌ترین آواز تک‌خوان و بی‌سازِ زاگرس، سال‌ها با صدای بی‌بدیلش در ایلام و مناطق کردنشین طنین‌انداز شده است و امروز خطر فراموشی آن را تهدید می‌کند.
خبرگزاری مهر – گروه استان ها: هوره تنها یک آواز نیست؛ بلکه نمادی از فرهنگ زنده و احساسات نیاکان مردم این دیار به شمار می‌رود که از دل کار، کوچ، شادی و اندوه آنان بیرون آمده و با سادگی خاص خود، به عنوان یکی از کهن‌ترین آواهای زاگرس جایگاه ویژه‌ای دارد.
پیشینه این آواز در ایلام به قرن‌ها پیش بازمی‌گردد و خوانندگان این دیار سال‌هاست دانش و تجربه خود را در اجرای آن به کار می‌گیرند و آن را بخشی از هویت فرهنگی خود می‌شناسند.
همین ویژگی‌های منحصربه‌فرد باعث شده این آواز سال‌ها پیش در فهرست میراث ناملموس ملی به ثبت برسد و امروز تلاش‌ها برای معرفی و انتقال آن به نسل جوان ادامه داشته باشد تا نسل‌های بعد نیز با این میراث آشنا شوند.
با این حال، این میراث شنیدنی در سال‌های اخیر با چالش جدی فراموشی مواجه شده؛ به گونه‌ای که تغییر سبک زندگی، آپارتمان‌نشینی، اجرای آن را در میان نسل جوان کمرنگ کرده و بسیاری از خوانندگان قدیمی آن دیگر در میان ما نیستند.
برای عبور از این شرایط، کارشناسان بر ضرورت حرکت به سمت آموزش و انتقال این آواز تأکید دارند و معتقدند برگزاری کلاس‌های آموزشی در مدارس و مراکز فرهنگی، حمایت از هنرمندان این حوزه و تقویت برنامه‌های معرفی این میراث ثبت‌شده می‌تواند ضمن حفظ هوره، انگیزه نسل جوان را برای یادگیری آن افزایش دهد.
حفظ هوره نه‌تنها به غنای فرهنگی و هنری استان کمک می‌کند؛ بلکه مانع از دست رفتن بخشی از میراث شفاهی و هویت منطقه‌ای ایلام خواهد شد و نسل‌های آینده نیز می‌توانند از این گنجینه ارزشمند بهره‌مند شوند.
۱۶ اثر ناملموس ایلام در مسیر ثبت جهانی قرار گرفت
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ایلام، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به جایگاه میراث ناملموس در معرفی هویت فرهنگی استان اظهار کرد: تاکنون ۸۲ اثر ناملموس ایلام در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده و اکنون ۱۶ پرونده دیگر در مسیر ثبت جهانی قرار گرفته است که می‌تواند شکوه و عظمت تمدن ایران اسلامی را در دنیا معرفی کند.
فرزاد شریفی با تشریح دسته‌بندی این میراث افزود: میراث ناملموس استان در شش بخش بنیادین شامل آیین‌ها و باورها، آواها و نواها، بازی‌های بومی و محلی، صنایع دستی، هنرهای بومی و مراسم عزاداری ساماندهی شده و هر یک از این بخش‌ها ظرفیت ثبت جهانی دارد.
مدیرکل میراث فرهنگی ایلام با اشاره به جایگاه هوره در میان این آثار تصریح کرد: آواز کهن هوره پیش‌تر در فهرست آثار ملی ثبت شده و اکنون پرونده آن برای ثبت جهانی در حال پیگیری است؛ این آواز باستانی روایتگر حماسه و عشق مردم این سرزمین در دل کوه‌های زاگرس است.
وی با اشاره به خطر فراموشی این میراث خاطرنشان کرد: اگر ثبت جهانی به سرانجام نرسد و حمایت‌های لازم انجام نشود، بخشی از این داشته‌های ارزشمند در سایه زندگی امروزی کمرنگ خواهد شد و نسل‌های آینده فرصت آشنایی با آن را از دست خواهند داد.
شریفی تأکید کرد: تداوم ثبت جهانی میراث ناملموس، معرفی شکوه و عظمت تمدن ایران اسلامی در دنیا و انتقال آن به نسل‌های بعد، از مهم‌ترین اولویت‌های این اداره کل است که برای تحقق آن از هیچ تلاشی دریغ نخواهیم کرد.
۳۰ سال پژوهش، هوره را از دل تاریخ ایلام بیرون کشید
معاون میراث فرهنگی ایلام، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به پیشینه کهن هوره اظهار کرد: این آواز باستانی ریشه در تمدن حوری دارد و نوایی از باستان تا هزاره سوم محسوب می‌شود که روایتی از حماسه و عشق را در دل کوه‌های سر به فلک کشیده ایلام بازگو می‌کند.
رائد ناصری فر با اشاره به یافته‌های باستان‌شناسی افزود: در جریان پژوهش‌های میدانی، ۸۸ فلوت مختلف در تپه‌های پیش از تاریخ استان ایلام کشف شد که نشان می‌دهد این سرزمین از دیرباز خاستگاه موسیقی و آواهای آیینی بوده است.
معاون میراث فرهنگی ایلام تصریح کرد: ادبیات هوره در حالت‌ها و حس‌های گوناگونی مانند حماسی، شادی، غم و طبیعت تجلی پیدا می‌کند و در کنار نوای سوزناک دوله، ساز باستانی ایلامیان، شکوهی ویژه به میراث ناملموس این دیار بخشیده است.
وی با اشاره به آیین‌های مرتبط با این آوا خاطرنشان کرد: مراسم سنتی چمر و چوب‌بازی از جمله آیین‌هایی هستند که هوره را در دل خود جای داده‌اند و از گوشه‌گوشه سرزمین کهن ایلام، اصالت و تمدن را نسل به نسل منتقل کرده‌اند.
ناصری‌فر با هشدار درباره خطر فراموشی این میراث گفت: اگر پژوهش‌ها و ثبت این آواها ادامه پیدا نکند و نسل جوان با آن آشنا نشود، بخشی از این میراث شنیداری در سکوت از بین خواهد رفت و تنها نامی از آن باقی می‌ماند.
وی تأکید کرد: هوره تنها یک آواز نیست، بلکه حافظه تاریخی مردم این سرزمین است و باید با آموزش و معرفی درست، آن را برای نسل‌های آینده زنده نگه داشت.
فراموشی میراث ناملموس، فراموشی حافظه جمعی است
کارشناس میراث فرهنگی، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به خطر فراموشی میراث ناملموس اظهار کرد: میراث ناملموس تنها یک آواز، آیین یا مهارت نیست، حافظه جمعی یک جامعه است و اگر این حافظه از دست برود، نسل‌های بعد دیگر نمی‌دانند ریشه‌شان کجاست.
سجاد نظری با اشاره به پیامدهای این فراموشی افزود: میراث ناملموس برخلاف بناهای تاریخی، در سکوت از بین می‌رود؛ وقتی زبان محلی در خانه‌ها کمرنگ شود و استادان قدیمی بدون انتقال تجربه‌شان از دنیا بروند، بخشی از فرهنگ شفاهی برای همیشه ناپدید می‌شود.
این کارشناس میراث فرهنگی تصریح کرد: نخستین راهکار، مستندسازی صدا، تصویر و روایت راویان محلی پیش از آن است که فرصت از دست برود و جمع‌آوری آواها و مهارت‌های بومی در آرشیوهای دیجیتال می‌تواند این سرمایه را برای پژوهشگران و نسل جوان حفظ کند.
وی با تأکید بر نقش آموزش خاطرنشان کرد: برگزاری کارگاه‌های عملی با حضور استادان بومی در مدارس و دانشگاه‌ها و حمایت از هنرمندانی که این میراث را زنده نگه داشته‌اند، پیوند نسل جدید با فرهنگ بومی را تقویت می‌کند و باید برای این میراث، مخاطب و بازار تازه ایجاد شود.
نظری گفت: حفظ میراث ناملموس تنها وظیفه نهادهای فرهنگی نیست و خانواده، رسانه و جامعه محلی نیز در این مسیر نقش دارند؛ اگر مردم خود را صاحب این میراث بدانند، فراموشی رخ نمی‌دهد و این سرمایه می‌تواند به فرصتی برای گردشگری و اشتغال استان تبدیل شود.
