یاسوج- بیش از ۲ هزار پروژه عمرانی نیمهتمام کهگیلویه و بویراحمد نیازمند اعتبار است، اما ۴۸۹ میلیارد تومان از اعتبارات عمرانی استان در آستانه برگشت قرار دارد.
خبرگزاری مهر، گروه استانها: کلنگ پروژههای عمرانی در کهگیلویه و بویراحمد سالها است یکی پس از دیگری بر زمین میخورد، از جاده و بیمارستان و شبکههای آبرسانی گرفته تا سد، مدرسه، طرحهای کشاورزی، زیرساختهای شهری و پروژههای فرهنگی، طرحهایی که هر کدام قرار بوده بخشی از گرههای توسعهای استان را باز کنند، اما بخشی از آنها سالها بعد همچنان در فهرست پروژههای نیمهتمام باقی ماندهاند.
در استانی که کمبود زیرساخت در بخشهای مختلف همچنان یکی از مطالبات جدی مردم است، طولانی شدن عمر پروژههای عمرانی فقط به معنای باقی ماندن یک سازه نیمهکاره نیست، هر سال تأخیر، هزینه اجرای طرح را افزایش میدهد، بهرهبرداری از خدمات مورد نیاز مردم را عقب میاندازد و در نهایت فاصله میان اعتبار هزینهشده و نتیجهای که باید در زندگی مردم دیده شود را بیشتر میکند.
اکنون روایت عمران کهگیلویه و بویراحمد در نقطهای قابل تأمل ایستاده است، از یک سو بیش از ۲ هزار پروژه در چرخه عمرانی استان قرار دارند و بسیاری از آنها برای تکمیل به منابع جدید نیازمندند و از سوی دیگر، بخشی از اعتبارات موجود هنوز جذب نشده و ۴۸۹ میلیارد تومان اعتبار در معرض برگشت قرار گرفته است.
این تناقض، مسئله را از «کمبود اعتبار» فراتر میبرد و یک حلقه دیگر را نیز وارد معادله میکند، ظرفیت جذب، مدیریت پروژه و نحوه هدایت منابع.
بیش از ۲ هزار پروژه؛ فهرست بلند عمران ناتمام
آمار بیش از ۲ هزار پروژه عمرانی در کهگیلویه و بویراحمد، تصویری از حجم گسترده نیازهای عمرانی استان ارائه میکند؛ پروژههایی که در حوزههای مختلف پراکندهاند و هرکدام سهمی از منابع محدود عمرانی را مطالبه میکنند.
در این میان، برخی پروژهها مستقیماً با زندگی روزمره مردم ارتباط دارند، راهی که باید روستا را به شهر متصل کند، بیمارستانی که باید تخت درمانی به ظرفیت استان اضافه کند، شبکه آبرسانی که باید آب پایدار را به شهر و روستا برساند، شبکه آبیاری که باید کشاورزی را تقویت کند و مدرسهای که باید بخشی از کمبود فضای آموزشی را جبران کند.
برخی دیگر نیز پروژههای بزرگ و چندسالهای هستند که تکمیل آنها به اعتبارات سنگین نیاز دارد و توقف یا کندی آنها، سرمایهگذاری انجامشده را برای سالهای طولانی درگیر میکند.
از همین رو، مسئله فقط تعداد پروژهها نیست؛ مسئله این است که منابع محدود چگونه میان این حجم از طرحها توزیع میشود و کدام پروژهها باید زودتر به پایان برسند.
چرا پروژهها سالها نیمهتمام میمانند؟
پروژه عمرانی تنها با کلنگزنی آغاز نمیشود و با تخصیص اعتبار نیز الزاماً به پایان نمیرسد.
افزایش قیمت مصالح، تغییر هزینههای پیمان، کمبود منابع، مشکلات فنی، معارضات، مسائل حقوقی، طولانی شدن فرآیندهای اداری، ضعف توان اجرایی برخی پیمانکاران و پراکندگی منابع میان تعداد زیادی پروژه، از جمله عواملی است که میتواند روند اجرای طرحها را کند کند، اما در کنار همه این عوامل، یک موضوع نیز نیازمند توجه است.
اگر دستگاهی اعتبار در اختیار داشته باشد اما نتواند آن را در مهلت قانونی جذب و تبدیل به عملیات اجرایی کند، صرف افزایش بودجه نمیتواند مشکل پروژههای نیمهتمام را حل کند و اینجا است که بحث ۴۸۹ میلیارد تومان اعتبار در آستانه برگشت اهمیت پیدا میکند.
۴۸۹ میلیارد تومان؛ اعتباری که میتوانست بخشی از گره پروژهها را باز کند
در روزهای پایانی سال مالی، اعلام باقی ماندن ۴۸۹ میلیارد تومان از اعتبارات تملک داراییهای سرمایهای، موضوعی نیست که بتوان به سادگی از کنار آن عبور کرد.
این رقم در برابر نیاز چندینهزار میلیارد تومانی پروژههای عمرانی استان شاید همه مشکلات را حل نکند، اما برای پروژهای که چند میلیارد تومان اعتبار برای رسیدن به مرحله بعدی اجرا نیاز دارد، میتواند تعیینکننده باشد.
اهمیت موضوع زمانی بیشتر میشود که استان همزمان با فهرست طولانی پروژههای نیمهتمام، با نیازهای جدید در حوزه راه، آب، درمان، آموزش، کشاورزی و زیرساختهای شهری نیز روبهرو است.
بنابراین مسئله فقط «برگشت یک اعتبار» نیست؛ مسئله این است که چرا منابعی که میتوانست وارد چرخه اجرا شود، تا روزهای پایانی سال مالی همچنان تعیین تکلیف نشده است.
البته باقی ماندن اعتبار الزاماً به معنای قصور یک دستگاه مشخص نیست و ممکن است مسائل فنی، حقوقی، پیمانکاری یا اداری در آن نقش داشته باشد؛ اما همین موضوع ضرورت شفاف شدن سهم دستگاهها و علت جذب نشدن منابع را بیشتر میکند.
سهمگین: فرصت جذب اعتبارات محدود است
رئیس سازمان مدیریت و برنامهریزی کهگیلویه و بویراحمد در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به وضعیت اعتبارات عمرانی استان، بر ضرورت تعیین تکلیف سریع منابع باقیمانده تأکید کرد.
انتظام سهمگین با اشاره به پایان سال مالی گفت: دستگاههای اجرایی باید در فرصت باقیمانده فرآیندهای قانونی جذب اعتبارات را با سرعت بیشتری دنبال کنند تا منابعی که برای اجرای پروژهها پیشبینی شده، به دلیل تأخیر در فرآیندهای اداری یا اجرایی از چرخه عمرانی استان خارج نشود.
وی بر ضرورت استفاده هدفمند از اعتبارات تأکید کرد و افزود: در شرایطی که تعداد پروژههای عمرانی استان بالا است، منابع محدود باید به سمت طرحهایی هدایت شود که اثرگذاری بیشتر و امکان پیشرفت و بهرهبرداری بالاتری دارند.
سهمگین در بخش دیگری از سخنان خود، نزدیک شدن فصل بارندگی را مورد توجه قرار داد و گفت ساماندهی جداول و آبراهههای شهری و شناسایی نقاط مستعد آبگرفتگی باید با جدیت دنبال شود تا دستگاههای اجرایی پیش از وقوع حوادث احتمالی آمادگی لازم را داشته باشند.
رئیس سازمان مدیریت و برنامهریزی استان همچنین فرسودگی برخی ساختمانهای دستگاههای اجرایی را از دیگر مسائل قابل توجه دانست و بر تعیین تکلیف ساختمانهایی که عمر مفید آنها به پایان رسیده و نیازمند مقاومسازی یا جایگزینی هستند، تأکید کرد.
وی افزایش ساختوسازهای غیرمجاز بهویژه در یاسوج و گچساران را نیز از دغدغههای عمرانی استان عنوان کرد و نسبت به آسیبپذیری سازههایی که بدون رعایت ضوابط فنی و مهندسی احداث میشوند، هشدار داد.
رحمانی: منابع باید به پروژههای اثرگذار برسد
استاندار کهگیلویه و بویراحمد نیز در گفتوگو با خبرنگار مهر، بر ضرورت جلوگیری از تأخیر در جذب اعتبارات و هدایت منابع به سمت پروژههای اولویتدار تأکید کرد.
یدالله رحمانی اظهار کرد: دستگاههای اجرایی باید اعتبارات خود را در چارچوب قانون و با بیشترین میزان اثرگذاری هزینه کنند و اجازه ندهند منابعی که میتواند برای توسعه استان مورد استفاده قرار گیرد، به دلیل تأخیر در فرآیند اجرا تعیین تکلیف نشده باقی بماند.
وی بر ضرورت اولویتبندی پروژهها تأکید کرد و افزود: با توجه به گستردگی طرحهای عمرانی استان، منابع باید به پروژههایی اختصاص یابد که نیاز واقعی مردم را پاسخ میدهند و امکان تکمیل و بهرهبرداری از آنها وجود دارد.
رحمانی همچنین از ابلاغ هزار و ۸۰۶ میلیارد و ۷۲۰ میلیون تومان اعتبار مصوب خبر داد و گفت مرحله دوم این اعتبارات در آبانماه ابلاغ خواهد شد.
استاندار کهگیلویه و بویراحمد در بخش دیگری بر توزیع عادلانه اعتبارات نوسازی مدارس تأکید کرد و گفت منابع این حوزه باید متناسب با نیاز مناطق و بر اساس شاخصهای عدالتمحور توزیع و در همان بخش هزینه شود.
مسئله فقط کمبود بودجه نیست
تصویر امروز عمران کهگیلویه و بویراحمد نشان میدهد که مشکل پروژههای نیمهتمام را نمیتوان فقط با یک گزاره ساده یعنی «اعتبار نداریم» توضیح داد.
استان برای تکمیل طرحهای نیمهتمام خود به منابع بیشتر نیاز دارد؛ این واقعیتی انکارناپذیر است، اما همزمان، وقتی بخشی از اعتبارات موجود جذب نمیشود، باید حلقه دیگری از زنجیره مدیریت عمرانی نیز مورد بررسی قرار گیرد.
اعتبار باید تخصیص پیدا کند، دستگاه باید بتواند آن را جذب کند، پیمانکار باید توان اجرای پروژه را داشته باشد؛ موانع فنی و حقوقی باید رفع شود و در نهایت اعتبار باید به پیشرفت فیزیکی واقعی تبدیل شود.
اگر یکی از این حلقهها دچار اختلال شود، منابع مالی به تنهایی نمیتواند پروژه را به بهرهبرداری برساند.
از همین منظر، ۴۸۹ میلیارد تومان اعتبار در آستانه برگشت، فقط یک عدد بودجهای نیست، این رقم میتواند نشانهای از وجود فاصله میان اعتبار، جذب و اجرا باشد؛ فاصلهای که باید برای هر دستگاه و هر پروژه به صورت دقیق مشخص شود.
پروژههای زیاد؛ منابعی که نباید قطرهای توزیع شوند
وقتی بیش از ۲ هزار پروژه در استان وجود دارد، توزیع منابع میان همه آنها به شکل قطرهای ممکن است باعث شود تعداد زیادی پروژه همزمان فعال باشند اما هیچکدام در زمان مناسب به بهرهبرداری نرسند.
در چنین شرایطی، پروژهای که ۷۰، ۸۰ یا ۹۰ درصد پیشرفت دارد و با یک تزریق اعتبار میتواند وارد مدار بهرهبرداری شود، باید از پروژهای که هنوز در ابتدای مسیر قرار دارد، وضعیت متفاوتی داشته باشد.
این به معنای کنار گذاشتن پروژههای جدید نیست؛ بلکه به معنای ایجاد نظم در اولویتهای عمرانی است.
پروژهای که به مدرسه، بیمارستان، آب، راه یا شبکه آبیاری
در سالهای اخیر بارها بر افزایش اعتبارات عمرانی استان تأکید شده است، اما افزایش عدد بودجه زمانی ارزش واقعی خود را نشان میدهد که خروجی آن در کف جامعه دیده شود.
مردم، بودجه را در جدولهای اعتباری نمیبینند،نتیجه آن را در جادهای که ساخته میشود، آبی که به خانه میرسد، مدرسهای که افتتاح میشود، بیمارستانی که به بهرهبرداری میرسد و طرح کشاورزیای که امکان تولید را افزایش میدهد، لمس میکنند.
به همین دلیل، معیار نهایی عملکرد عمرانی استان نمیتواند فقط میزان اعتبار مصوب یا تعداد پروژههای افتتاحشده باشد، میزان تکمیل پروژههای قدیمی، سرعت خروج طرحها از فهرست نیمهتمامها و میزان تبدیل اعتبار به خدمت عمومی نیز باید در این ارزیابی دیده شود.
شفافیت در ۴۸۹ میلیارد تومان؛ مطالبهای برای پایان سال مالی
اکنون یکی از مهمترین مطالبات در روزهای پایانی سال مالی، روشن شدن وضعیت این ۴۸۹ میلیارد تومان است، مشخص شود چه میزان از این اعتبار در اختیار هر دستگاه قرار دارد، اعتبار برای کدام پروژهها پیشبینی شده، پروژه مورد نظر چه میزان پیشرفت دارد، مانع جذب منابع چیست و چه میزان از اعتبار تا پایان مهلت قانونی قابلیت جذب دارد.
این اطلاعات اگر به تفکیک دستگاه و پروژه منتشر شود، تصویر روشنی از عملکرد عمرانی استان ارائه خواهد کرد.
در آن صورت میتوان میان دستگاهی که اعتبار دارد اما با مانع فنی یا حقوقی مواجه است و دستگاهی که فرآیند جذب را به تأخیر انداخته، تفاوت قائل شد.
این شفافیت نه فقط برای ارزیابی عملکرد دستگاهها، بلکه برای تصمیمگیری درباره بودجه سال آینده نیز اهمیت دارد.
پایان پروژهها؛ معیار واقعی توسعه
کهگیلویه و بویراحمد برای جبران عقبماندگیهای زیرساختی خود به منابع بیشتر نیاز دارد؛ اما در کنار افزایش منابع، ظرفیت مدیریت و جذب اعتبار نیز باید افزایش پیدا کند.
نمیتوان از یک سو از هزاران پروژه و نیاز گسترده عمرانی سخن گفت و از سوی دیگر بخشی از منابع موجود را به دلیل تأخیر در فرآیندهای اجرایی از دست داد.
همزمان نمیتوان همه پروژهها را با یک نسخه واحد مدیریت کرد؛ برخی طرحها باید فوراً تکمیل شوند، برخی نیازمند بازنگری هستند و برخی نیز باید از نظر فنی، اقتصادی و میزان اثرگذاری دوباره بررسی شوند.
روایت عمران استان در نهایت نه با تعداد کلنگها، بلکه با تعداد پروژههایی نوشته میشود که از فهرست انتظار خارج شده و به زندگی مردم رسیدهاند، اکنون بیش از ۲ هزار پروژه در انتظار تعیین تکلیف و تکمیل هستند و ۴۸۹ میلیارد تومان اعتبار نیز در آخرین روزهای سال مالی در معرض برگشت قرار گرفته است.
در چنین شرایطی، مطالبه روشن است: اعتبارها باید به موقع جذب شوند، پروژهها باید اولویتبندی شوند، موانع اجرایی باید شناسایی و رفع شوند و هر دستگاه باید درباره منابعی که در اختیار داشته و نتیجهای که از آن حاصل شده است، پاسخ روشنی ارائه کند.
زیرا در استانی که سالها با فهرست بلند پروژههای نیمهتمام دستوپنجه نرم کرده است، هر اعتبار جذبنشده یک فرصت ازدسترفته و هر پروژهای که به بهرهبرداری میرسد، یک گام واقعی در مسیر توسعه است.
