بالاخره سریال «سرخ و سیاه» اصلاح شد یا نه!

صبح روز گذشته، دو پلتفرم نمایش خانگی از توقیف و اعمال اصلاحات روی دو سریال خود، «یل» و «سرخ و سیاه»، خبر دادند.
به گزارش خبرگزاری مهر، روزنامه فرهیختگان نوشت: صبح روز گذشته، دو پلتفرم نمایش خانگی از توقیف و اعمال اصلاحات روی دو سریال خود، «یل» و «سرخ و سیاه»، خبر دادند. چند روز پیش از آن هم خبر توقف انتشار برنامه جدید فیلیمو با عنوان «صحنه» منتشر شده بود تا در فاصلهای کوتاه، سه عنوان از محصولات شبکه نمایش خانگی با مسئله توقیف یا توقف انتشار مواجه شوند. اتفاقی که در نگاه اول شاید چند خبر جداگانه درباره چند محصول مشخص به نظر برسد، اما وقتی آنها را کنار هم قرار میدهیم، بار دیگر با چرخهای تکراری در شبکه نمایش خانگی مواجه میشویم؛ چرخهای که هرچندوقتیکبار تکرار میشود و هر بار پرسشهای مشابهی را درباره سازوکار نظارت، نحوه مواجهه با آثار و البته حقوق مخاطب پیش میکشد.
پس از انتشار خبرهای مربوط به توقف انتشار این دو سریال، ساترا در غروب جمعه بیانیهای منتشر کرد؛ بیانیهای که بدون اشاره مستقیم به نام هیچیک از پلتفرمها یا سریالهای مورد بحث، به موضوع انتشار ادعاهایی درباره اصلاحات اعلامی این سازمان پرداخت. در متن این بیانیه آمده است: در پی انتشار ادعاهایی از سوی یکی از سکوهای نمایش خانگی درباره اصلاحات اعلامی ساترا برای سریالی که قرار بود روز جمعه ۲۹ آبانماه منتشر شود، ساترا ضمن تکذیب صریح این ادعاها، تأکید میکند هرگونه اطلاعرسانی درباره فرایندهای نظارتی و مکاتبات رسمی این سازمان باید مستند، دقیق و منطبق با واقعیت باشد. انتساب مطالب خلاف واقع به ساترا و انتشار ادعاهای نادرست با هدف مخدوش کردن واقعیت اقدامات و تصمیمات نظارتی، اقدامی مغایر با صداقت و اخلاق حرفهای است.
نکته قابلتوجه اینجاست که ساترا در این بیانیه، برخلاف آنچه انتظار میرفت، نه نام پلتفرمی را مطرح کرد و نه مشخص کرد منظورش کدام سریال و کدام ادعاست. بهاینترتیب، درحالیکه پلتفرمها از توقف انتشار آثارشان خبر داده بودند، ساترا نیز بدون ورود مستقیم به جزئیات این اتفاق، ادعاهای مطرحشده درباره اصلاحات اعلامی خود را تکذیب کرد. نتیجه این شد که بهجای روشنتر شدن ماجرا، یک لایه دیگر به ابهامات اضافه شد.
حالا مخاطب با یک موقعیت عجیب روبهروست. ازیکطرف پلتفرم از توقیف، اصلاحات و موانع پیش روی انتشار اثرش خبر میدهد و از طرف دیگر، ساترا ادعاهای مطرحشده درباره اصلاحات اعلامی خود را تکذیب میکند و نسبت به نحوه اطلاعرسانی پلتفرم هشدار میدهد. در این میان، هیچ روایت روشنی از آنچه واقعاً اتفاق افتاده در اختیار مخاطب قرار نمیگیرد. نه دقیقاً میدانیم چه اصلاحاتی مطالبه شده، نه مشخص است کدام بخش از ادعاهای پلتفرم نادرست بوده و نه میدانیم تصمیم نهایی برای توقف انتشار آثار از سوی چه مرجعی و با چه استدلالی گرفته شده است.
در چنین شرایطی، طبیعی است که مخاطب با چند پرسش اساسی مواجه شود: آیا پلتفرمها برای جلبتوجه بیشتر، موضوع اختلاف با نهاد نظارتی را به شکل دیگری روایت میکنند؟ آیا ساترا در جایگاه تنظیمگر، مسئولیت تصمیمها و مکاتبات خود را نمیپذیرد؟ آیا اساساً اختلافی بر سر اصل اصلاحات وجود دارد یا مسئله به نحوه اجرای آنها و زمانبندی انتشار آثار برمیگردد؟ پرسشهایی که پاسخ به آنها نیازمند شفافیت هر دو طرف است، نه انتشار چند خبر، تکذیبیه و واکنش رسانهای که در نهایت چیزی جز ابهام بیشتر برای مخاطب به همراه ندارد.
نکته اینجاست که حالا با دو روایت متفاوت از یک اتفاق مواجهیم؛ ازیکطرف فیلیمو میگوید سریال «سرخ و سیاه» به دلیل اصلاحات و ملاحظات اعلامشده امکان انتشار پیدا نکرده و از طرف دیگر، ساترا در بیانیه خود اصل این ادعاها درباره اصلاحات اعلامی این سازمان را تکذیب میکند و حتی اسم پلتفرم و سریال را نمیآورد! بهاینترتیب، ما با یک اختلاف آشکار میان تنظیمگر و پلتفرم مواجهیم، اما مسئله اینجاست که هیچکدام توضیح دقیقی درباره اصل ماجرا ارائه نمیکنند.
در این میان، یک رسانه مجازی هم مدعی شده صحنهای که مشمول اصلاحیه شده، مربوط به میزانسنی است که در آن مردی عریان در فاحشهخانه، در اتاق شخصی یک زن بدکاره، در حال گفتوگو با او نشان داده میشود. ادعایی که البته از سوی این رسانه مطرح شده و تا این لحظه توضیح رسمی و مستندی از سوی طرفین درباره صحت آن یا ارتباطش با اصلاحات مورد بحث منتشر نشده است؛ بنابراین مخاطب همچنان نمیداند دقیقاً چه صحنهای محل اختلاف بوده، چه اصلاحی درخواست شده و اساساً چرا این اختلاف به توقف انتشار اثر منجر شده است.
اینجا مسئله فقط این نیست که یک سریال منتشر نشده یا میان ساترا و پلتفرم اختلافی شکل گرفته است؛ مسئله این است که هر طرف بخشی از ماجرا را روایت میکند، اما هیچکدام تصویر کاملی در اختیار افکار عمومی قرار نمیدهند. پلتفرم از اصلاحات و توقف انتشار میگوید، ساترا این روایت را تکذیب میکند و در نهایت، اطلاعات مربوط به جزئیات ماجرا از مسیر رسانههای غیررسمی به مخاطب میرسد. در چنین شرایطی، مخاطب باید خودش میان روایتهای متناقض قضاوت کند؛ بیآنکه سندی در اختیار داشته باشد یا بداند کدام روایت به واقعیت نزدیکتر است.
در واقع، امروز پرسش اصلی دیگر فقط این نیست که چرا «سرخ و سیاه» و «یل» منتشر نشدند یا چه اصلاحیهای به آن وارد شده است؛ پرسش مهمتر این است که چرا در چنین پروندههایی هیچ مسیر شفافی برای اطلاعرسانی وجود ندارد؟ چرا پلتفرم بهجای انتشار مستندات قابلبررسی، به بیان کلیات بسنده میکند و چرا تنظیمگر هم بهجای توضیح دقیق درباره تصمیم و فرایند نظارتی خود، به تکذیب کلی ادعاها اکتفا میکند؟ در این میان، سهم مخاطب از اینهمه کشمکش چیست؟ جز انتظار، سردرگمی و مواجهه با روایتهایی که هر کدام بخشی از حقیقت را به خود نسبت میدهند؟
اینجا باید یک مسئله را از هم تفکیک کرد: هیچکس منکر ضرورت نظارت بر تولید و انتشار محتوا نیست. تنظیمگری در هر نظام رسانهای یک ضرورت است و پلتفرمها نیز نمیتوانند خود را از مسئولیت محتوایی که منتشر میکنند، کنار بکشند. اما مسئله اصلی این است که تنظیمگری باید بر اساس ضوابط مشخص، فرایندی قابلپیشبینی و تصمیمهایی مستند انجام شود. اگر اثری نیازمند اصلاح است، باید روشن باشد چه بخشهایی، بر اساس کدام ضابطه و با چه استدلالی باید اصلاح شوند. اگر هم قرار است انتشار آن متوقف شود، مخاطب و عوامل تولید حق دارند بدانند دلیل این تصمیم چیست.
ازسویدیگر، پلتفرمها هم نمیتوانند صرفاً با انتشار خبر توقیف یا نسبتدادن همه موانع به نهاد نظارتی، از مسئولیت اطلاعرسانی دقیق و پاسخگویی درباره عملکرد خود عبور کنند. اگر ادعایی درباره درخواست اصلاحات یا ممانعت از انتشار مطرح میشود، باید مستندات آن در حدی که امکان انتشار عمومی دارد، ارائه شود. شفافیت یک مطالبه یکطرفه نیست؛ هم تنظیمگر و هم رسانه باید در برابر افکار عمومی پاسخگو باشند.
مسئله مهمتر، تکرار همین چرخه است. هرچندوقتیکبار یک یا چند اثر با مسئله توقیف مواجه میشوند؛ پلتفرمها روایت خود را منتشر میکنند، نهاد نظارتی واکنش نشان میدهد، رسانههای رسمی وارد ماجرا میشوند، هنرمندان اعتراض میکنند و در نهایت، بعد از چند روز یا چند هفته، موضوع به حاشیه میرود. اما هیچگاه به نظر نمیرسد مسئله اصلی حل شده باشد. مدتی بعد، با اثری دیگر و نامی تازه، همین داستان دوباره تکرار میشود. این بار هم شاید پس از «یل»، «سرخ و سیاه» و «صحنه»، مدتی همه چیز آرام شود؛ اما تا زمانی که سازوکار روشنی برای تعامل میان تنظیمگر و پلتفرم وجود نداشته باشد، نمیتوان انتظار داشت این اتفاق برای آخرین بار رخ داده باشد.
در نهایت، آنچه از تکرار این اتفاقها به چشم میآید، شکلگیری نوعی جدال دائمی میان تنظیمگر و رسانه است؛ جدالی که هر بار با یک پرونده تازه از سر گرفته میشود و در میانه آن، بیش از هر چیز امنیت روانی جامعه آسیب میبیند. این مسئله بهخصوص در شرایط جنگی اهمیت دوچندانی پیدا میکند؛ شرایطی که جامعه بیش از هر زمان دیگری به آرامش، ثبات و اطمینان خاطر نیاز دارد و انتظار میرود هر دو سوی این ماجرا، یعنی هم نهاد تنظیمگر و هم رسانه و پلتفرم، خود را در قبال حفظ این امنیت روانی مسئول بدانند و در نهایت، بعد از تمام این خبرها، بیانیهها، تکذیبیهها و واکنشها و بعد هم در لحظات نگارش این گزارش سریال «سرخوسیاه» منتشر شد و هنوز هم دقیقاً نمیدانیم چه اتفاقی افتاده است؛ نه مشخص شد واقعاً چه اصلاحیهای به سریال وارد شده، نه معلوم شد روایت کدام طرف به واقعیت نزدیکتر است و نه کسی توضیح داد چرا مخاطب باید از تماشای اثری که منتظرش بوده محروم بماند. خلاصه اینکه همه حرف زدند، همه موضع گرفتند، اما در پایان باز هم مخاطب ماند و یک سؤال ساده: بالاخره چه شد؟







