با ثابت‌ماندن ظرفیت پذیرش پزشکی و دندانپزشکی در سال ۱۴۰۵، حالا تصمیم‌گیری درباره ظرفیت سال‌های آینده وارد مرحله تازه‌ای شده است.
به گزارش خبرگزاری مهر، روزنامه جام‌جم نوشت: با ثابت‌ماندن ظرفیت پذیرش پزشکی و دندانپزشکی در سال ۱۴۰۵، حالا تصمیم‌گیری درباره ظرفیت سال‌های آینده وارد مرحله تازه‌ای شده است؛ مرحله‌ای که در آن هم کمبود پزشک در برخی مناطق کشور و هم محدودیت زیرساخت‌های آموزشی مورد توجه قرار گرفته است. تازه‌ترین خبرها از تشکیل کمیته‌ای برای تعیین ظرفیت پزشکی ۱۴۰۶ و سال‌های بعد حکایت دارد در حالی که داده‌های جدید سازمان نظام پزشکی نشان می‌دهد تعداد پزشکان کشور در حال افزایش است اما توزیع آنها میان استان‌ها همچنان فاصله قابل توجهی‌دارد.
براساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، ظرفیت پذیرش پزشکی و دندانپزشکی در سال ۱۴۰۵ در سطح ظرفیت اعلام‌شده در دفترچه کنکور ۱۴۰۴ باقی‌مانده است. در این مصوبه، کمبود نیروی انسانی، زیرساخت‌های فیزیکی و تجهیزات دانشگاه‌های علوم پزشکی از جمله ملاحظات تعیین ظرفیت عنوان شده است. همچنین مقرر شده ۳۰ درصد پذیرفته‌شدگان مربوط به این ظرفیت، تحصیل خود را از مهرماه ۱۴۰۶ آغاز کنند اما این تصمیم به‌معنای پایان بحث افزایش ظرفیت پزشکی نیست. براساس همان مصوبه، کمیته‌ای زیر نظر دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی برای تعیین ظرفیت سال‌های بعد تشکیل شده و قرار است پیشنهاد خود را با در نظر گرفتن اسناد بالادستی، اهداف برنامه هفتم، زیرساخت‌های موجود و نیازهای کشور ارائه کند.
تازه‌ترین اظهارات علی جعفریان، جانشین وزیر بهداشت نیز از ورود این موضوع به مرحله اجرایی خبر می‌دهد. او به‌تازگی اعلام کرده که کمیته تعیین ظرفیت پذیرش پزشکی و دندانپزشکی برای سال ۱۴۰۶ و سال‌های بعد تشکیل شده است. به‌گفته جعفریان، پیشنهاد وزارت بهداشت نیز در این کمیته مطرح شده و موضوع ظرفیت سال‌های آینده در حال بررسی است. جعفریان همچنین توضیح داده است که ۳۰ درصد پذیرفته‌شدگان امسال، ورودی جدیدی برای افزایش ظرفیت سال ۱۴۰۶ محسوب نمی‌شوند، بلکه شروع تحصیل آنها به مهرماه سال آینده منتقل شده است.
چرا وزارت بهداشت نسبت به افزایش ظرفیت نگران است؟
یکی از محورهای اصلی این بحث، ظرفیت واقعی دانشگاه‌های علوم پزشکی است. آموزش پزشکی با افزایش تعداد صندلی‌های دانشگاهی به پایان نمی‌رسد و بخش مهمی از آن در بیمارستان‌ها و محیط‌های بالینی انجام می‌شود. کمبود استاد، تخت آموزشی، بیمارستان، تجهیزات و امکانات آموزشی می‌تواند توان دانشگاه‌ها برای پذیرش دانشجوی بیشتر را محدود کند. به‌همین دلیل، وزارت بهداشت تاکید دارد که ظرفیت پذیرش باید با توان آموزشی و زیرساختی دانشگاه‌ها متناسب باشد. خود شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز موضوع زیرساخت را نادیده نگرفته است. عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی پیشتر گفته بود افزایش ظرفیت پزشکی با درخواست وزارت بهداشت و با توجه به نیاز به نیروی متخصص انجام شده اما در اجرای مصوبه، بخشی از منابع و زیرساخت‌های پیش‌بینی‌شده تامین نشده است. او همچنین بر نیاز کشور به متخصصان بیشتر، به‌ویژه در مناطق محروم تاکید کرده بود.
کمبود پزشک در شهرستان‌ها
اگرچه درباره تعداد پزشکان کشور اختلاف‌نظرهایی وجود دارد اما کمبود پزشک در برخی مناطق موضوعی است که مسئولان وزارت بهداشت نیز بر آن تاکید کرده‌اند. محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، خردادماه امسال اعلام کرد در بسیاری از شهرستان‌ها با کمبود پزشک مواجه هستیم. او این مساله را یکی از چالش‌های مهم نظام سلامت دانست. وزیر بهداشت در اظهار نظری دیگر تاکید کرده است که چندبرابرکردن ظرفیت پزشکی به‌تنهایی نمی‌تواند مشکل کمبود پزشک را حل کند و مساله مهم‌تر، توزیع عادلانه نیروی انسانی، ایجاد انگیزه برای حضور متخصصان در مناطق مورد نیاز و فراهم‌کردن شرایط مناسب خدمت است. او از برنامه وزارت بهداشت برای شناسایی مناطق دارای کمبود متخصص و پزشکانی که امکان خدمت در این مناطق را دارند نیز خبر داده است. این اظهارات نشان می‌دهد حتی در نگاه وزارت بهداشت نیز مساله کمبود پزشک در مناطق محروم واقعی است اما راه‌حل آن الزاما فقط افزایش ظرفیت پذیرش دانشگاه‌ها نیست.
اختلاف پنج‌برابری تهران و سیستان و بلوچستان
تهران با ۴۲.۳۷پزشک به‌ازای هر ۱۰ هزار نفر، بالاترین سرانه پزشک را در کشور دارد. در مقابل، این شاخص در سیستان‌وبلوچستان ۸.۳۸ پزشک است. به‌بیان ساده، فاصله سرانه پزشکان میان تهران و سیستان‌وبلوچستان حدود پنج برابر است. در این میان، یزد با ۲۹.۶۵، فارس با ۲۵.۴۷، مازندران با ۲۵.۱۸ و اصفهان با ۲۳.۶۳ پزشک به‌ازای هر ۱۰ هزار نفر در میان استان‌های دارای سرانه بالاتر قرار دارند.
در مقابل، آذربایجان غربی با ۱۱.۳۸، کردستان با ۱۲.۶۷، لرستان با۱۲.۸۱و زنجان با ۱۲.۶۶پزشک به‌ازای هر ۱۰ هزار نفر، در سطح پایین‌تری قرار دارند. این اختلاف نشان می‌دهد میانگین کشوری به‌تنهایی نمی‌تواند وضعیت دسترسی مردم به پزشک را توضیح دهد. البته طبائیان معتقد است مساله نظام سلامت را نمی‌توان صرفا در تعداد پزشکان خلاصه کرد. به‌گفته او، کشور از نظر تعداد پزشکان با کمبود مطلق مواجه نیست اما در برخی مناطق، به‌ویژه مناطق کم‌برخوردار، کمبود پزشک کاملا محسوس است. بخش مهمی از این وضعیت به توزیع نامتوازن پزشکان و ماندگار نشدن آنها در مناطق محروم بازمی‌گردد.
براساس پژوهش سازمان نظام پزشکی، ۱۶ استان با کمبود پزشک ناشی از توزیع نامناسب شناسایی شده‌اند. این مطالعه عواملی مانند کمبود امکانات تشخیصی و درمانی و همچنین امکانات رفاهی پزشکان را از جمله موانع توزیع مناسب نیروی انسانی عنوان می‌کند. در چنین شرایطی، افزایش ظرفیت پذیرش می‌تواند تعداد پزشکان را در سال‌های آینده افزایش دهد اما پرسش مهم این است که این پزشکان در نهایت در کدام مناطق مستقر خواهند شد؟
افزایش ظرفیت در کدام مناطق؟
استدلال موافقان افزایش ظرفیت نیز از همین نقطه آغاز می‌شود. خسروپناه پیشتر یکی از دلایل افزایش ظرفیت پزشکی را نیاز به نیروی متخصص عنوان کرده و گفته بود کشور به متخصصان بیشتری، به‌ویژه در مناطق محروم، نیاز دارد. او همچنین نسبت به احتمال تشدید کمبود نیروی متخصص در سال‌های آینده هشدار داده بود. از این منظر، افزایش ظرفیت می‌تواند بخشی از پاسخ به نیازهای آینده نظام سلامت باشد؛ به‌ویژه اگر ظرفیت جدید به سمت رشته‌های مورد نیاز و مناطق کم‌برخوردار هدایت شود. در مقابل، معاون آموزشی سازمان نظام پزشکی معتقد است صرف افزایش تعداد پزشکان لزوما به‌معنای حضور آنها در مناطق محروم نیست چراکه اگر پزشک در منطقه‌ای با کمبود امکانات، درآمد پایین‌تر، شرایط کاری دشوار و امکانات رفاهی محدود حضور پیدا نکند، افزایش تعداد پزشکان در سطح ملی الزاماً دسترسی مردم آن منطقه را بهبودنمی‌دهد.
۱۷۶ هزار پزشک؛ سرانه کشور چقدر است؟
در همین نقطه، داده‌های جدید سازمان نظام پزشکی اهمیت پیدا می‌کند. براساس آخرین آمار این سازمان، ۱۷۶ هزار و ۶۴۳ پزشک در کشور در حال ارائه خدمت هستند. با جمعیت حدود ۸۶ میلیون و ۵۴۰ هزار نفری، سرانه پزشک در کشور حدود ۲۰ پزشک به‌ازای هر ۱۰ هزار نفر برآورد می‌شود اما علاوه بر این تعداد، حدود ۹۰ هزار دانشجوی پزشکی عمومی و دستیار تخصصی نیز در حال تحصیل هستند.
دکتر سیدامیر پاشا طبائیان، معاون آموزشی سازمان نظام پزشکی کشور، در گفت‌وگو با «جام‌جم» می‌گوید: اگر روند فعلی فارغ‌التحصیلی ادامه پیدا کند، تعداد پزشکان کشور تا سال ۱۴۰۷ می‌تواند به حدود ۲۶۶ هزار نفر برسد و سرانه پزشک نیز به حدود ۳۱ نفر به ازای هر ۱۰ هزار نفر افزایش پیدا کند. این ارقام نشان می‌دهد حتی بدون تصمیم جدید برای افزایش ظرفیت، جمعیت پزشکان کشور در سال‌های آینده رشد خواهد کرد.
داده‌های منتشرشده در پژوهش سازمان نظام پزشکی نیز تصویر قابل توجهی از وضعیت کشور ارائه می‌کند. براساس این تحلیل، سرانه پزشک ایران از حدود ۸.۷ نفر به‌ازای هر ۱۰ هزار نفر در سال ۲۰۰۴ به حدود ۱۸.۱ نفر در سال ۲۰۲۳ رسیده است. همچنین سرانه پزشک ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۰ نفر و میانگین جهانی حدود ۱۷ نفر به ازای هر ۱۰ هزار نفر عنوان شده است.
براساس همین بررسی، ۱۵ استان کشور سرانه‌ای بالاتر از میانگین جهانی دارند و پنج استان نیز به سطح ۲۳ پزشک به‌ازای هر ۱۰ هزار نفر، یعنی هدف تعیین‌شده برای سال ۱۴۰۷ در برنامه هفتم رسیده‌اند. بنابراین در نگاه ملی، تصویر الزاما تصویر یک کشور با کمبود مطلق پزشک نیست اما وقتی داده‌ها را از سطح ملی به استان‌ها ببریم، مساله شکل دیگری پیدا می‌کند.
