اصفهان-با وجود ظرفیت اقامتی موجود، پروژههای سرمایهگذاری و تنوع قابل توجه جاذبهها، گردشگری اصفهان همچنان برای افزایش تقاضای سفر به توسعه همزمان حملونقل، محصولات قابل عرضه و… نیاز دارد.
خبرگزاری مهر، گروه استانها – کوروش دیباج: گردشگری اصفهان در شرایطی به هفته گردشگری رسیده که فعالان این حوزه از نزدیک شدن تورهای ورودی و خروجی به توقف، دشواری فعالیت دفاتر خدمات مسافرتی و خطر خروج نیروهای متخصص از این صنعت سخن میگویند و همزمان مسئولان استان از تلاش برای تنوعبخشی به محصولات گردشگری، توسعه زیرساختها و جذب سرمایهگذاری خبر میدهند.
این وضعیت در حالی رقم میخورد که گردشگری اصفهان علاوه بر آثار تاریخی شناختهشده، با چالشهایی در حملونقل، پرواز، اقامت، آمار گردشگران خارجی و استفاده از ظرفیتهایی مانند گردشگری سلامت، روستایی، طبیعی و رویدادمحور روبهرو است؛ چالشهایی که فعالان و مدیران استان معتقدند عبور از آنها نیازمند همکاری همزمان بخش دولتی و خصوصی است.
در سوی دیگر، افزایش ظرفیت اقامتی و سرمایهگذاریهای جدید در بخش گردشگری، رشد ضریب اشغال برخی مراکز اقامتی و تعریف پروژههای جدید، تصویری متفاوت از بخشهایی از گردشگری استان ارائه میکند؛ تصویری که نشان میدهد مسئله فقط کمبود زیرساخت نیست و میان ظرفیت ایجادشده و امکان دسترسی گردشگر به مقصد نیز فاصلههایی وجود دارد.
در چنین شرایطی، پرسش اصلی برای گردشگری اصفهان این است که آیا میتوان با اتکا به توسعه محصول، رویدادها، زیرساخت حملونقل، گردشگری سلامت و توزیع سفر در سراسر استان، وابستگی مقصد به چند جاذبه شناختهشده را کاهش داد و زنجیرهای پایدارتر برای سفر ایجاد کرد؟
تورهای ورودی و خروجی در آستانه توقف
حسین نصر، فعال گردشگری و رئیس سابق انجمن آژانسهای گردشگری استان اصفهان در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به وضعیت دفاتر خدمات مسافرتی گفت: دفاتر خدمات مسافرتی پل ارتباطی میان گردشگر و جامعه مقصد هستند و خدماتی از صدور بلیت پروازهای داخلی و خارجی و خدمات ریلی تا تورگردانی و خدمات ویزا را ارائه میکنند.
وی با تقسیم تورها به سه گروه ورودی، خروجی و داخلی افزود: در شرایط فعلی، دو بخش تورهای ورودی و خروجی تقریبا متوقف شدهاند و گردشگری داخلی تنها بخش فعال باقیمانده است. به گفته نصر، در چنین وضعیتی لازم است مسئولان و فعالان گردشگری برای تقویت سفر داخلی تمهیداتی بیندیشند تا هم فعالان این صنعت بتوانند به فعالیت خود ادامه دهند و هم امکان سفر برای شهروندان حفظ شود.
نصر با تأکید بر دشواری وضعیت فعالان گردشگری اظهار کرد: هتلداران، راهنمایان گردشگری، فعالان بومگردی و دیگر فعالان این حوزه در شرایط فعلی به حمایت فوری نیاز دارند. وی با اشاره به تسهیلاتی که پس از جنگ اخیر با پیگیری مسئولان برای بخشی از فعالان فراهم شد، گفت این حمایتها باید به صورت جدیتر ادامه پیدا کند.
وی یکی از نگرانیهای اصلی را خروج نیروهای متخصص از صنعت گردشگری دانست و افزود: اگر قرار باشد با عادی شدن شرایط، گردشگری دوباره رونق بگیرد، این نیروهای باتجربه و متخصص هستند که باید موتور فعالیت صنعت را به حرکت درآورند و از دست دادن آنها میتواند به گردشگری اصفهان آسیب بزند.
اصفهان فقط نقش جهان نیست
رئیس سابق انجمن آژانسهای گردشگری استان اصفهان تنوعبخشی به محصول گردشگری را یکی از نیازهای جدی اصفهان دانست و گفت: همانگونه که اقتصاد تکمحصولی میتواند آسیبپذیری ایجاد کند، اتکا به چند جاذبه شاخص نیز گردشگری اصفهان را با محدودیت مواجه میکند.
وی با اشاره به آثار تاریخی دوره صفوی افزود: اصفهان نباید فقط به میدان نقش جهان و کاخها محدود شود و باید مسیرهای کمتر شناختهشده و محصولات دیگری مانند گردشگری روستایی مورد توجه قرار گیرد.
این فعال گردشگری، گردشگری رویدادمحور را یکی از مسیرهای تنوعبخشی دانست و گفت: در شرایطی که گردشگری ورودی و خروجی با محدودیت مواجه است، میتوان از رویدادهای داخلی و بینالمللی برای ایجاد سفر استفاده کرد. وی به برگزاری رویداد ورزشی پهلوان تختی با حضور ورزشکارانی از حدود ۱۶ کشور و همچنین اجلاس ایران و آفریقا با حضور بیش از ۲۰۰ تاجر آفریقایی در اصفهان اشاره کرد و این رویدادها را نمونهای از امکان پیوند رویداد با گردشگری دانست.
زیرساخت گردشگری؛ حلقهای فراتر از هتل
امیر کرمزاده، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به چالشهای چندلایه گردشگری اظهار کرد: مشکلات از دوره کرونا آغاز شد و در ادامه، شرایط جنگی نیز بر این صنعت اثر گذاشت، در حالی که به گفته وی بخشی از الزامات اقتصاد گردشگری از جمله حملونقل نیز کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
وی با اشاره به کمبود ناوگان حملونقل گردشگری افزود: حتی جابهجایی مسافران داخلی نیز در برخی موارد با محدودیت مواجه است. کرمزاده با اشاره به مشوقهای پیشبینیشده در قانون برنامه هفتم برای واردات خودروهای مورد استفاده در مجموعههای گردشگری، بر ضرورت تقویت مشوقهای سرمایهگذاری در این بخش تأکید کرد.
مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان همچنین از افزایش ظرفیت اقامتی خبر داد و گفت: در سه سال اخیر حجم قابل توجهی تسهیلات برای هتلها و مراکز اقامتی پرداخت شده و مراکز جدیدی در حال افتتاح است. وی تأکید کرد گردشگری فقط به ساخت هتل محدود نمیشود و حملونقل، اقامت، تجربه گردشگر و خدمات جانبی باید همزمان توسعه یابد.
کرمزاده درباره آمار گردشگران خارجی نیز گفت آمار دقیق ورود گردشگران به دلیل تفاوت میان دادههای مبادی ورودی و اقامتگاهها به سادگی قابل استخراج نیست.
وی اظهار کرد: در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۳۰ تا ۱۴۰ هزار اقامت گردشگر خارجی در آمار ثبت شده، اما بخشی از گردشگران، بهویژه گردشگران سلامت، در خانهها یا مراکزی خارج از نظام رسمی اقامت اسکان مییابند و در آمار اقامتگاهها ثبت نمیشوند.
مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان با اشاره به ظرفیت گردشگری سلامت در اصفهان افزود: بخشی از گردشگران از کشورهای مختلف برای دریافت خدمات درمانی وارد استان میشوند و زیرساختهایی برای این نوع گردشگری در اصفهان ایجاد شده است. کرمزاده در عین حال بر ضرورت توسعه محصولات دیگری مانند طبیعتگردی و گردشگری محیطزیستی تأکید کرد.
۲۲۵۰۰ تخت و مسئله توزیع سفر
کرمزاده ظرفیت اقامتی رسمی استان را حدود ۲۲ هزار و ۵۰۰ تخت اعلام کرد و گفت: با احتساب ظرفیتهایی مانند شهرداریها و مساجد، این ظرفیت میتواند به حدود ۱۵۰ هزار برسد، اما مسئله اصلی پر شدن ظرفیت رسمی اقامتی است.
وی افزود: زمانی که به اصفهان آمده، ضریب اشغال هتلها حدود ۱۵ تا ۲۵ درصد بوده اما با اقداماتی از جمله توسعه گردشگری رویدادمحور و معرفی مجدد اصفهان در بازارهای هدف، این ضریب در مقطعی به بالای ۹۰ درصد رسیده است.
مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان توزیع متوازن سفر در سطح استان را یکی دیگر از سیاستهای این مجموعه عنوان کرد و گفت: با استفاده از فناوری اطلاعات، فضای مجازی و ابزارهای هوش مصنوعی تلاش شده مقصدهای مختلف استان معرفی شوند. به گفته وی، در برخی مقصدها از جمله کویر مصر، روستای مصر، کاشان، خوانسار، گلپایگان و مناطق غربی استان، ظرفیتهای اقامتی و بومگردی مورد استقبال قرار گرفتهاند.
کرمزاده همچنین از تعریف حدود ۳۰۰ همت پروژه گردشگری در استان خبر داد و گفت: اصفهان در کنار پروژههای دارای نام، فرصتهای سرمایهگذاری متعددی نیز آماده کرده است. وی از لکهگذاری حدود ۶۰ مجتمع بینراهی با همکاری وزارت راه و شهرسازی و برنامهریزی برای جذب سرمایهگذار در این بخش خبر داد.
وی یکی از مطالبات اصلی استان را توسعه حملونقل دانست و گفت: قطار سریعالسیر و وضعیت فرودگاه و پروازها از مهمترین موضوعاتی هستند که بر گردشگری اصفهان اثر میگذارند.
کرمزاده یکی از پروژههای مهم تنوعبخشی به محصولات گردشگری را موزه منطقهای ریسباف عنوان کرد و گفت: مطالعات اولیه این پروژه حدود یک سال زمان برده و برای اجرای آن منابعی پیشبینی شده است.
وی میزان منابع پیشبینیشده از محل مولدسازی برای این پروژه را حدود هزار و ۴۰۰ میلیارد تومان اعلام کرد و افزود: تلاش میشود از ظرفیت شهرداری و مجموعههای دیگر نیز برای پیشبرد آن استفاده شود.
مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان همچنین از اعلام آمادگی برخی خیران برای مشارکت در این پروژه خبر داد و ریسباف را ظرفیتی برای ایجاد محصولی جدید در گردشگری اصفهان دانست.
کرمزاده درباره تغییر تصویر اصفهان در بازارهای گردشگری نیز اظهار کرد: تلاش شده تصویر مقصد از طریق حضور در نمایشگاههای داخلی و خارجی، تقویت صنایع دستی و صنایع خلاق و برگزاری رویدادها تغییر کند. وی همچنین از ایجاد داشبورد رویدادهای گردشگری به عنوان نخستین نمونه در کشور و بهرهگیری از فناوریهای هوش مصنوعی برای برنامهریزی سفر خبر داد.
بحران بیرونی، مطالبه زیرساختی اصفهان
مهدی جمالینژاد، استاندار اصفهان، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اثر بحرانهای امنیتی و اقتصادی بر گردشگری اظهار کرد: بخشی از چالشهای سالهای اخیر خارج از اختیار مدیران استانی بوده و جنگ ۱۲ روزه و مشکلات حملونقل و پروازها بر گردشگری اثر گذاشته است.
وی افزود: توقف یا اختلال پروازها و هشدارهای سفر به ایران از سوی برخی کشورها، گردشگری خارجی را تحت تأثیر قرار داد و از سوی دیگر، کاهش قدرت اقتصادی خانوارها نیز میتواند سهم سفر در سبد هزینه خانوار را کاهش دهد.
استاندار اصفهان گفت: با وجود این شرایط، تلاش شده برای هر یک از این چالشها راهکاری پیدا شود تا گردشگری داخلی و خارجی از شرایط گذشته فاصله زیادی نگیرد و فعالیت این صنعت متوقف نشود. وی با اشاره به وضعیت اشغال هتلها در شهریورماه، از شرایط مناسب برخی مراکز اقامتی در این مقطع خبر داد.
جمالینژاد همچنین با اشاره به اقدامات انجامشده در حوزه زیرساخت اظهار کرد: در مدت حدود یک سال و اندی، چندین هتل و مجموعه مرتبط با گردشگری افتتاح شده و یک هتل پنجستاره دیگر نیز در هفته گردشگری افتتاح میشود. وی تأکید کرد تکمیل چرخه گردشگری نیازمند حضور همزمان هتلداران، آژانسها، تورگردانان، فعالان صنایع دستی و سایر بخشهای این زنجیره است.
استاندار اصفهان مهمترین مطالبه استان از دولت در حوزه گردشگری را حل مسئله حملونقل عنوان کرد و گفت: مشکل پروازها یکی از مسائل اصلی بوده است. وی تکمیل قطار سریعالسیر تهران ـ قم ـ اصفهان را مطالبه مهم استان دانست و اظهار کرد ایجاد این مسیر میتواند دسترسی گردشگران داخلی و خارجی به اصفهان را تسهیل کند.
عبور از گردشگری شکننده با تکمیل زنجیره سفر
آنچه از اظهارات فعال گردشگری و دو مدیر ارشد استان برمیآید این است که مسئله گردشگری اصفهان تنها به تعداد جاذبهها یا تختهای اقامتی محدود نمیشود؛ زنجیرهای از حملونقل و دسترسی به مقصد تا اقامت، تورگردانی، رویداد، خدمات درمانی، صنایع دستی و تجربه گردشگر باید همزمان فعال باشد.
در این میان، افزایش ظرفیت اقامتی و سرمایهگذاریهای جدید، اگرچه بخشی از عقبماندگی زیرساختی را هدف گرفته است، اما بدون دسترسی مناسب گردشگر به مقصد و بدون حفظ شبکه فعالان حرفهای گردشگری نمیتواند به تنهایی پاسخگوی چالش موجود باشد.
از سوی دیگر، آمار گردشگری سلامت و تفاوت میان اقامت ثبتشده و ورود واقعی گردشگران نشان میدهد تصمیمگیری درباره آینده این صنعت به نظام آماری دقیقتر نیاز دارد؛ همانگونه که تنوعبخشی به محصولات نیز مستلزم آن است که مقصد اصفهان فراتر از چند جاذبه شناختهشده تعریف شود.
در چنین چارچوبی، رویدادها، گردشگری سلامت، روستاها، طبیعت، موزهها و ظرفیتهای تجاری و فرهنگی میتوانند در کنار میراث تاریخی، بخشی از سبد جدید سفر به اصفهان باشند؛ مشروط به اینکه حملونقل، سرمایهگذاری، اقامت و شبکه فعالان گردشگری نیز همزمان امکان ارائه این محصولات را فراهم کنند.
