سینمای ایران و جهان

تلاش برای بکر بودن اجرا؛ سکوتی که انسان مدرن را اذیت می‌کند!

کارگردان نمایش «داستان خرس‌های پاندا» با اشاره به تاثیر نپذیرفتن از اجراهای پیشین این متن، عنوان کرد که بهره‌گیری از سکوت برای انسان دنیای مدرن ممکن است آزاردهنده باشد.

به گزارش خبرنگار مهر، مریم امینی کارگردان نمایش «داستان خرس‌های پاندا» که این شب‌ها در سالن مده‌آ تماشاخانه طهران روی صحنه است، درباره این اثر، رویکرد کارگردانی خود، فرایند طراحی صحنه، ویژگی‌های متنی و دیگر موارد اجرا توضیح داد.

امینی درباره رویکرد خود در مواجهه با متن و تفاوت نگاهش به اجرای این اثر گفت: واقعیت این است که چون همیشه در ذهنم این بود که این متن را به صحنه ببرم، هیچ‌وقت تعمداً اجرایی از آن ندیدم. می‌دانم فیلم بعضی از اجراها وجود دارد، اما هیچ‌وقت سراغ تماشای آنها نرفتم چون نمی‌خواستم بر ذهنیت و تصوری که از این متن داشتم تأثیر بگذارند. دلم می‌خواست همان چیزی را که خودم از متن دیده و دریافت کرده‌ام، روی صحنه ببرم. به همین دلیل نمی‌دانم اجرای من واقعاً چه تفاوتی با کارهای دیگران دارد، اما از همان ابتدا که خواندن متن برای اجرا و تمرین‌ها را شروع کردم، همیشه این دغدغه را داشتم که هیچ‌کدام از لایه‌های متن از بین نرود. دوست داشتم هر مخاطبی با توجه به زیست، نگاه و تجربه شخصی خودش، برداشت مستقلی از نمایش داشته باشد. به همین دلیل تلاش کردم فضایی مینیمالیستی در اجرا ایجاد کنم و محتوا را در لایه‌های مختلف به مخاطب ارائه دهم تا امکان شکل‌گیری نگاه شخصی او فراهم باشد.

ارتباط میان بازیگران؛ مهم‌ترین مؤلفه اجرای نمایش

وی با اشاره به اهمیت انتخاب بازیگران و شکل‌گیری ارتباط میان آنها در این نمایش بیان کرد: فکر می‌کنم یکی از مهم‌ترین مسائل در اجرای این اثر، بازیگران هستند. به همین دلیل وسواس خاصی در انتخاب آنها داشتم؛ چون احساس می‌کردم ارتباط میان این ۲ نفر باید به‌درستی شکل بگیرد و ادراک و احساس آنها از متن نیز اهمیت زیادی دارد. در واقع، ما حدود یک ساعت تا یک ساعت و ربع با ۲ پرسوناژ همراه هستیم و تنها گاهی صداهای دیگری می‌شنویم. به همین دلیل در تمرین‌ها تلاش کردیم زیاد با هم گفتگو کنیم. درباره احساسی که از هر دیالوگ دریافت می‌کردیم، فکر و برداشتمان از متن و جزئیات کار صحبت می‌کردیم. ابتدا سعی کردیم این فضا را برای خودمان ملموس کنیم و به درک مشترکی از احساسات و موقعیت‌ها برسیم. به‌تدریج در جریان تمرین‌ها این ارتباط شکل گرفت و آن چیزی که مدنظر من بود اتفاق افتاد.

امینی با اشاره به تعدد صحنه‌ها و ضرورت انتقال سریع حس و مفهوم هر موقعیت به مخاطب افزود: یکی از ویژگی‌های این کار این است که در طول ۹ شب و ۲ صبح، تعویض صحنه‌های زیادی داریم. از طرفی، چون صحنه‌ها کوتاه هستند، باید بتوانیم در زمان محدودی مفهوم، حس و آن چیزی را که می‌خواهیم به مخاطب منتقل کنیم، ارائه دهیم. همچنین، تغییر صحنه‌ها نباید برای مخاطب آزاردهنده باشد. تلاش کردیم با تمهیداتی این اتفاق بیفتد و امیدوارم مخاطب هنگام تماشای نمایش، آن حس خوب و رضایت را تجربه کند.

طراحی صحنه؛ از فضای آپارتمان تا جهان استعاری نمایش

کارگردان «داستان خرس‌های پاندا» درباره همکاری با گروه طراحی و شکل‌گیری فضای بصری نمایش توضیح داد: من در کار قبلی‌ام هم با آقای تهرانچی و خضرایی همکاری کرده بودم و این عزیزان تا حد زیادی با نگاه و فضای ذهنی من آشنا بودند اما این متن کاملاً با کار قبلی متفاوت بود. از همان ابتدا تأکیدم در طراحی صحنه این بود که در نگاه نخست، فضای یک آپارتمان را ببینیم و به‌تدریج، هرچه نمایش پیش می‌رود، به این درک برسیم که شاید اینجا یک آپارتمان واقعی نباشد و بتواند فضاهای دیگری را هم تداعی کند. نمی‌خواستم از همان ابتدا با یک فضای سوررئال مواجه شویم. رسیدن به این هدف نیازمند رویکردی مینیمالیستی بود؛ به این معنا که از تک‌تک وسایل و اکسسوارهای روی صحنه برای نمادپردازی و ایجاد استعاره استفاده کنیم.

وی در ادامه درباره پیوند طراحی صحنه و نور در شکل‌گیری فضای نمایش گفت: از ابتدا بیش از آنکه تأکیدمان بر اضافه کردن وسایل متعدد به صحنه باشد، به دنبال فضاسازی بودیم. بخشی از این فضاسازی از طریق نور اتفاق می‌افتد و لازم بود نور و طراحی صحنه ارتباطی منسجم با یکدیگر داشته باشند؛ به‌گونه‌ای که در کنار هم کلیتی را شکل دهند و مانند تکه‌های یک پازل به هم متصل شوند. در عین حال، هر صحنه و هر شب باید حس‌وحال مخصوص خودش را داشته باشد. در نهایت، با همین رویکرد به طراحی صحنه و نور فعلی رسیدیم.

سکوت و موسیقی؛ بخشی از جهان شخصیت مرد

امینی درباره انتخاب موسیقی و جایگاه صدا و سکوت در روایت نمایش اظهار کرد: در ابتدا خیلی دوست داشتم موسیقی‌های کار را خودمان بسازیم؛ دقیقاً به این دلیل که موسیقی، سکوت و صدا بخشی از شخصیت مرد و قصه هستند و قرار نیست صرفاً عنصری اضافه برای تغییر حال‌وهوای اجرا باشند. اما با توجه به شرایطی که وجود داشت، امکان اینکه یک ساکسیفونیست بیاوریم و موسیقی‌ها را متناسب با هر صحنه بسازیم، فراهم نبود. بنابراین ناچار شدیم از موسیقی‌های موجود استفاده کنیم. از یکی از دوستان موزیسین کمک گرفتیم تا قطعاتی را به ما معرفی کند و توانستیم موسیقی‌هایی متناسب با صحنه‌ها و تصوری که از آنها داشتم، انتخاب کنیم.

وی با تأکید بر اهمیت صداهای خارج از صحنه در روایت داستان ادامه داد: نکته دیگر، صداهایی است که از همسایه‌ها و تلفن این مرد می‌شنویم. شاید شخصیت دیگری جز این ۲ نفر روی صحنه نبینیم، اما این صداها هم بخشی از روایت داستان هستند و هم حضور آدم‌های دیگر در جهان ۲ نفره شخصیت‌ها را به ما نشان می‌دهند.

این کارگردان درباره استفاده از سکوت در اجرا، گفت: سعی کردم سکوت در نمایش حضور داشته باشد. البته این مسئله کمی هم ترسناک بود؛ چون به نظر می‌رسد مخاطب امروز و انسان دنیای مدرن از سکوت می‌ترسد و دوست ندارد حتی برای لحظه‌ای چیزی نشنود یا با خودش تنها بماند. ابتدا نگران بودم که ایجاد این سکوت‌ها مخاطب را پس بزند یا او را اذیت کند، اما در نهایت با خودم کنار آمدم و تصمیم گرفتم سکوت‌ها را حفظ کنم؛ چون بخشی از خود اثر هستند. حالا از این تصمیم بسیار راضی‌ام. احساس می‌کنم مخاطبان کاملاً در این فضا قرار می‌گیرند و هم‌زمان با شخصیت‌های نمایش، سکوت را تجربه می‌کنند. برای خود من بسیار جالب است که مخاطب سکوت را هم می‌بیند و هم می‌شنود.

مخاطب باید برداشت شخصی خود را از نمایش داشته باشد

امینی با اشاره به مضمون نمایش و پرهیز از ارائه یک پیام واحد به مخاطب بیان کرد: به نظر من، «داستان خرس‌های پاندا» درباره اساسی‌ترین مسائل بشر صحبت می‌کند؛ درباره عمیق‌ترین چیزهایی که در وجود تک‌تک ما و در زندگی هرکداممان حضور دارند. راستش را بخواهید، اصلاً به دنبال این نبودم که همه آدم‌ها پیام مشترکی از این اثر دریافت کنند. اتفاقاً تأکید زیادی داشتم که شخصیت‌ها و کلیت کار به شکلی باشند که هرکس پیام شخصی خودش را دریافت کند و با خود ببرد. به نظرم مخاطب باید به شهود و قلب خودش وصل شود و آن چیزی را که متعلق به خودش است، از نمایش دریافت کند. وقتی از صحنه و سالن خارج می‌شود، چیزی را با خود ببرد که از قبل در وجودش بوده و با تماشای این اثر روشن شده یا دست‌کم پرسشی برایش ایجاد کرده است. به همین دلیل تلاش کردم نمایش را به‌گونه‌ای روی صحنه ببرم که مخاطبان بتوانند خودشان را در آن ببینند و تجربه‌ای شخصی از تماشای آن داشته باشند.

اقتصاد و جذب مخاطب؛ مهم‌ترین چالش تئاتر امروز

کارگردان «داستان خرس‌های پاندا» در پایان، درباره چالش‌های پیش روی اجرای تئاتر و جذب مخاطب گفت: فکر می‌کنم بزرگ‌ترین چالش، مسائل اقتصادی است. ما در دوره‌ای زندگی می‌کنیم که آدم‌ها تحت فشارهای مختلف قرار دارند و شاید روانشان دیگر تحمل بسیاری از مسائل را نداشته باشد. وقتی کسی با وجود مشکلات اقتصادی، ترافیک و دیگر دشواری‌ها تصمیم می‌گیرد برای تماشای یک نمایش به سالن تئاتر بیاید، ممکن است ترجیح دهد کاری ببیند که یک یا دو ساعت بخندد و ذهنش آزادتر شود. شاید تعداد کسانی که در چنین شرایطی ترجیح می‌دهند به تماشای اثری بیایند که نیازمند فکر کردن و حضور ذهن است، کمتر باشد اما واقعیت این است که تأثیرگذاری چنین آثاری بر روان آدم‌ها، دست‌کم از منظر من، بسیار بیشتر از آثاری است که صرفاً برای سرگرمی تولید می‌شوند. به همین دلیل، بزرگ‌ترین چالش واقعاً همین مسائل اقتصادی و در ادامه، جذب مخاطب و آوردن او به سالن تئاتر است.

نمایش «داستان خرس‌های پاندا» به نویسندگی ماتئی ویسنی‌یک و کارگردانی مریم امینی از ۷ آبان در تماشاخانه طهران روی صحنه است.

خیام وقارکاشانی و غزاله اکرامی گروه بازیگران این نمایش را تشکیل می‌دهند.

آگهی
دکمه بازگشت به بالا