نویسنده ادبیات پایداری، با تأکید بر ضرورت ثبت روایتهای جنگهای اخیر گفت: میدان جنگ تنها به رزمندگان محدود نمیشود و روایت نیروهای حاضر در این میدان نیز باید ثبت و ماندگار شود.
به گزارش خبرنگار مهر، محفل روایت فاتحانه دفاع مقدس از دیروز تا امروز و آیین رونمایی، ۴۰ عنوان کتاب از روایت مردمی دفاع مقدس سوم استانهای کشور در حوزه هنری انقلاب اسلامی ایران برگزار شد.
گلعلی بابایی، نویسنده ادبیات پایداری، با اشاره به همزمانی هفته دفاع مقدس با سالگرد آغاز جنگ تحمیلی گفت: جنگ هشتساله، جنگ ۱۲روزه و جنگ رمضان، با وجود تفاوت در شکل و شیوه نبرد، شباهتهای قابل توجهی دارند و در هر سه، دشمن با محاسباتی وارد میدان شد که مقاومت مردم ایران را در نظر نگرفته بود.
وی با اشاره به تفاوت میان این جنگها اظهار کرد: در جنگ تحمیلی، دشمن عمدتاً از مرزهای غرب و جنوب وارد شد و بخش اصلی درگیریها در مناطق مرزی و شهرهای نزدیک به مرز شکل گرفت، اما در جنگهای اخیر دیگر مرز مشخصی برای مردم وجود نداشت و شهروندان در سراسر کشور، جنگ را با تمام وجود احساس کردند؛ صدای موشک و انفجار را شنیدند، خرابیها را دیدند و با شهادت هموطنان خود مواجه شدند.
بابایی با تأکید بر تفاوت میدان نبرد امروز با دوران دفاع مقدس گفت: در دوران دفاع مقدس، بخش عمده نبرد در زمین و در خط مقدم اتفاق میافتاد، اما امروز نیروهای هوافضا، نیروی دریایی و هوایی، پهپادها، سامانههای پدافندی و نیروهای مستقر در نقاط مختلف، هر کدام تجربه منحصربهفردی از جنگ دارند.
وی افزود: رزمندهای که پشت یک لانچر قرار دارد و میداند پس از شلیک ممکن است خودش هدف قرار گیرد، یا نیرویی که با قایق تندرو به سمت ناوگان دشمن حرکت میکند و احتمال هدف قرار گرفتن را میداند، روایت خاص خود را از این جنگ دارد. این روایتها را باید خود رزمندگان بگویند تا تجربهای که در میدان داشتهاند، دقیق و دستاول ثبت شود.
این نویسنده ادبیات پایداری ادامه داد: خلبانانی که با جنگندههای قدیمیتر خود مأموریتهای دشوار را انجام دادند، مدافعان مستقر در تنگه هرمز و جزایر و دیگر خطوط مقدم نیز هر کدام روایت ویژهای دارند که باید ثبت شود.
آتشنشان، پزشک و پاکبان هم قهرمان جنگ هستند
وی با اشاره به گسترده شدن دامنه سوژههای جنگهای اخیر گفت: یکی از موضوعاتی که در روایت جنگ اخیر باید مورد توجه قرار گیرد، تنوع سوژهها و نقش اقشاری است که شاید در روایتهای جنگهای گذشته کمتر دیده شدهاند.
بابایی افزود: آتشنشانها از نخستین گروههایی بودند که در بسیاری از حملات، جان خود را به خطر انداختند و وارد میدان شدند. پزشکان، پرستاران و کادر درمان نیز خدمات مهمی به مردم ارائه کردند. نیروهای هلال احمر، کارکنان نیروگاهها و زحمتکشان پاکبان نیز در این میدان نقش داشتند.
وی ادامه داد: کارگری که در شرایط سخت بمباران در کارخانه میماند تا چرخ صنعت کشور متوقف نشود، یا نیروهایی که برای فعالسازی نیروگاههای آسیبدیده دوباره به میدان میرفتند، با علم به احتمال حمله مجدد دشمن، هر کدام یک قهرمان ملی هستند و باید در روایت جنگ دیده شوند.
بابایی با اشاره به فعالیت مجموعه بهشت زهرا(س) و مرکز معراج شهدا در جریان حملات اخیر گفت: شدت بمبارانها و آسیب به خانهها و اماکن مختلف، شناسایی پیکر شهدا را دشوار کرده بود و در مرکز معراج شهدا خدمات مختلفی به خانوادهها ارائه میشد و حتی برای شناسایی برخی پیکرها از آزمایش DNA استفاده میشد. این بخش از جنگ نیز نیازمند روایت است.
«روایت جنگ» باید از دل میدان و با اسناد شکل بگیرد
این نویسنده با تأکید بر ضرورت ثبت دقیق وقایع گفت: همه این برجستگیها باید با همان دقتی که راویان در دوران دفاع مقدس وقایع صحنه به صحنه را ثبت میکردند، روایت شود. باید مشخص شود رزمندگان در یک پایگاه دریایی در خلیج فارس چگونه ایستادند، چگونه کار کردند و چگونه به دشمن ضربه زدند.
وی افزود: در ثبت وقایع این جنگ، نام و عملکرد تکتک این افراد باید بهدرستی ثبت شود؛ زیرا آنها آدمهای کوچکی نیستند و تجربهای را پشت سر گذاشتهاند که بخشی از تاریخ معاصر ایران خواهد بود.
بابایی با اشاره به ضرورت استفاده از ظرفیت آموزشی کشور اظهار کرد: یکی از کارهای مهم، استفاده از ظرفیت مدارس، متون درسی، دانشگاهها و حوزههای علمیه است. خطبا و سخنرانان نیز در تبیین ماهیت این جنگ نقش ویژهای دارند و باید برای جامعه روشن شود که آنچه مردم ایران در این دوره تجربه کردهاند، یک جنگ تحمیلی و تمامعیار بوده است.
وی با تأکید بر نقش نویسندگان در ثبت این وقایع گفت: نویسنده امروز ایران، رزمندهای در خاکریز جنگ روایتهاست و مأموریت او استخراج رگههای ناب مقاومت مردم و ذخیره کردن آن در گنجینه حافظه تاریخی نسلهای آینده است.
بابایی افزود: قلم به دستِ راوی چنین جنگی نباید به مخاطب خود آدرس غلط بدهد. او باید در اثرش از اسناد قوی و معتبر استفاده کند و از دل روایتهای میدانی و منابع، روایتی روان و منسجم ارائه دهد. چنین روایتی در واقع نوعی تاریخنگاری است که میتواند مخاطب را با وقایع جنگ آشنا کند.
وی با اشاره به برخی ابهامهای باقیمانده درباره جنگ هشتساله گفت: در بازنمایی دفاع مقدس نیز گاهی سختگیریهای ناصواب باعث شد برخی مقاطع با دقت کافی روایت نشوند و ابهامهایی در حافظه تاریخی مردم باقی بماند. درباره جنگهای اخیر نیز پرسشها و شبهات مختلفی وجود دارد که اگر روایت دقیق و پاسخ روشنی برای آنها تولید نشود، مخاطب نمیتواند میان روایتهای مختلف تمایز قائل شود.
بابایی با اشاره به اهمیت انتقال روایت ایران به جهان گفت: پس از ثبت و تولید روایتهای دقیق، مرحله مهم دیگر، انتقال صادقانه این روایت به جهانیان است. امروز رسانههای اجتماعی در اطلاعرسانی نقش اصلی دارند و در پنج قاره جهان مخاطبانی هستند که میخواهند بدانند در ایران چه اتفاقی رخ داده است.
وی افزود: آثار خوبی که تولید میشوند باید ترجمه شوند و به زبانهای مختلف در اختیار مخاطبان قرار گیرند. باید با زبانی منطقی و مستند، وقایع و رنجهایی را که مردم ایران تجربه کردهاند، برای جهانیان روایت کرد.
این نویسنده ادبیات پایداری در پایان گفت: هنوز سوژههای بسیار زیادی در دل جنگهای اخیر وجود دارد که باید استخراج شوند؛ از مظلومیت خانوادههایی که یکجا به شهادت رسیدند تا صلابت فرماندهان و رزمندگان، خلبانان نیروی هوایی، نیروهای پدافند، آتشنشانها، کادر درمان، نیروهای خدمات شهری و همه عناصر شریف و گمنامی که در این جنگ نقش داشتند.
وی تأکید کرد: اگر این اتفاق بیفتد، ادبیات جنگهای اخیر میتواند از مرحله صرفاً ثبت خاطرات عبور کند و به آفرینش آثار ماندگار در گونههای مختلف ادبی و هنری برسد؛ از مستند و خاطره گرفته تا داستان و دیگر قالبهای هنری. تحقق این هدف نیز نیازمند حمایت گسترده از اهل قلم و فعالان عرصه روایت جنگ است.
ملت ایران در سه جنگ پیروز شد و نگذاشت دشمن به اهدافش برسد
سردار عبدالرضا آزادی، مسئول سازمان حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس سپاه و بسیج، در آیین رونمایی از ۴۰ اثر تازه نشر فاتحان با اشاره به عنوان این برنامه گفت: «روایت فاتحانه» گفتمان هشت سال دفاع مقدس، جنگ ۱۲روزه و جنگ ۴۰روزه است؛ چراکه ملت بزرگ ایران در هر سه جنگ پیروز شد و اجازه نداد دشمن به اهداف خود دست پیدا کند.
وی افزود: روایت فاتحانه قدرت ایجاد میکند و امیدآفرین است و این خط روایی باید توسط همه راویان، نویسندگان و فعالانی که در این حوزه مجاهدت میکنند، دنبال شود.
آزادی با اشاره به تلاشهای انجامشده برای تولید این آثار اظهار کرد: خدا را شاکریم که در حدود هفت ماه گذشته، عزیزان ما تلاش کردند گوشهای از مجاهدتهای ملت ایران را ثبت، تحقیق، پژوهش و ماندگار کنند و حاصل این تلاشها به حدود ۴۰ اثر رسید که امروز با حضور شما و مسئولان مربوطه رونمایی میشود.
مسئول سازمان حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس سپاه و بسیج با قدردانی از دستاندرکاران این مجموعه آثار گفت: وظیفه خود میدانم از همه عزیزانی که در این حوزه مجاهدت کردند، تشکر کنم؛ چه افرادی که امروز در این مراسم حضور دارند و چه عزیزانی که در استانهای مختلف کشور فعالیت کردند و امکان حضورشان در این مراسم فراهم نشد.
وی ادامه داد: در جریان این حوادث، گروههای مختلفی در عرصه امدادرسانی و کمک به مردم نقشآفرینی کردند و در کنار آن، ثبت و ضبط این مجاهدتها نیز وظیفه مهمی بود که بر عهده نویسندگان، راویان و فعالان رسانهای قرار گرفت.
آزادی با تأکید بر ضرورت استمرار این حرکت گفت: امیدواریم روایت این مجاهدتها با تلاش و پشتکار فعالان عرصه نویسندگی، تولید کتاب و فیلم و همچنین روایتهای میدانی ادامه پیدا کند.
وی افزود: راویان ما در جریان دفاع مقدس و حوادث اخیر در بسیاری از میدانها حضور پیدا کردند، روایتگری کردند و نقشآفرین بودند و امیدواریم این حرکت ارزشمند با تلاش و مجاهدت همه عزیزان ادامه داشته باشد.
نویسنده دغدغهمند باید در میدان حضور داشته باشد
سمیه جمالی، نویسنده کتاب «خط خاک» از آثار منتشرشده نشر فاتحان، با اشاره به دغدغه خود برای ثبت وقایع جنگ گفت: در روزهای ابتدایی جنگ احساس میکردم وظیفهام را بهعنوان نویسندهای که سالها در حوزه دفاع مقدس فعالیت کرده، بهدرستی انجام ندادهام و همین موضوع برایم به عذاب وجدان تبدیل شده بود.
او ادامه داد: روز ۲۳ خرداد، همزمان با نخستین اصابتها در تهران، تصمیم گرفتم لحظهبهلحظه حوادث را ثبت کنم و پشت لپتاپ نشستم، اما با گذشت ۱۲ روز نتوانستم چیزی را که در ذهن داشتم به یک روایت کامل تبدیل کنم. این اتفاق برایم سنگین بود و مدام فکر میکردم چه کار دیگری از دستم برمیآید.
جمالی افزود: وقتی حوادث دوباره در اسفندماه آغاز شد، بار دیگر نوشتن را شروع کردم. آن زمان حتی آمار شهدا و جزئیات برخی حوادث هنوز تثبیت نشده بود و اطلاعات مدام تغییر میکرد، اما به این نتیجه رسیدیم که باید بنویسیم؛ چراکه کلمات سالها در اختیار ما قرار گرفتهاند تا روزی برای وطن از آنها استفاده کنیم.
این نویسنده با اشاره به شکلگیری گروهی از نویسندگان برای ثبت روایتهای جنگ اظهار کرد: شب یازدهم اسفند، گروهی با عنوان «خانه راوی» شکل گرفت و از نویسندگان و دوستانی که میشناختم دعوت کردم تا در کنار هم روایتها را ثبت کنیم. تأکید ما این بود که حتی اگر جزئیاتی در لحظه بیاهمیت به نظر میرسد، باید نوشته شود و کنار گذاشته شود؛ چراکه ممکن است بعدها همان جزئیات برای تاریخ اهمیت پیدا کند.
وی گفت: در کنار این گروه، کارهای دیگری مانند ساخت مستند، ثبت عکس، شعر و روایت نیز پیش میرفت. نویسندگان از نقاط مختلف کشور در این جریان حضور داشتند و هرکدام تلاش میکردند بخشی از آنچه را در جامعه در حال وقوع بود، ثبت کنند.
جمالی با اشاره به تجربه شخصی خود در این دوره افزود: گاهی با خودم فکر میکردم دیگران در حال نوشتن هستند و من چه کاری انجام میدهم و احساس میکردم فقط گروهی از نویسندگان را دور هم جمع کردهام. از طرف دیگر، دلم میخواست در محل اصابتها حضور داشته باشم، کنار نیروهای هلال احمر و گروههای جهادی بروم و روایت را از نزدیک ببینم.
او با انتقاد از محدودیتهایی که برای حضور نویسندگان در برخی موقعیتها وجود داشت، ادامه داد: به من میگفتند مجوز نداریم و نمیتوانیم وارد برخی مناطق شویم، اما من گفتم وقتی قرار است روایت کنیم، باید در میدان حضور داشته باشیم. نویسنده چه تفاوتی با عکاس، مستندساز یا خبرنگار دارد؟ همانطور که آنها برای ثبت واقعیت باید در صحنه باشند، نویسنده هم باید ببیند و تجربه کند تا بتواند خوب بنویسد.
این نویسنده تأکید کرد: این حرف من یک گلایه برای آینده است؛ اگر انتظار داریم نویسنده دغدغهمند روایت کند، باید امکان حضور او در صحنه فراهم شود. البته ممکن است این امکان برای برخی نویسندگان فراهم شده باشد، اما به هر حال بخش مهمی از روایت در دل مردم و در میان زندگی روزمره آنها شکل میگرفت.
جمالی با اشاره به کتاب «خط خاک» گفت: ما به جایی رسیدیم که مردم در آن حضور داشتند و ایستادگی میکردند. «خط خاک» نیز نمونهای از همین روایتهای مردمی است؛ روایتهایی که تلاش میکنند زندگی مردم و ایستادگی آنها را ثبت کنند.
او افزود: روایت زندگی شهدا و اتفاقات مهم دیگر قطعاً اهمیت دارد و باید به بهترین شکل نوشته شود، اما در کنار آنها باید به روایتهای مردمی نیز توجه بیشتری داشته باشیم؛ چراکه مردم بخشی از میدان این حوادث بودهاند.
جمالی با اشاره به فعالیت جمعی نویسندگان برای ثبت این روایتها اظهار کرد: بسیاری از نویسندگان در روزهای نخست جنگ، با وجود نگرانیها و ابهامهایی که درباره آینده وجود داشت، تصمیم گرفتند بنویسند. حاصل این تلاشها امروز در قالب کتابهایی منتشر شده که «خط خاک» یکی از آنهاست.
وی در پایان گفت: امیدوارم همیشه بنویسیم و هیچوقت بابت نوشتن یا ننوشتن دچار عذاب وجدان نشویم. اگر روزی راویان و نویسندگان امروز در کنار ما نبودند، باید کسانی تربیت شده باشند که قصه جنگ را فراموش نکنند.
جمالی تأکید کرد: باید همه خاطرات را ثبت کنیم؛ شادیها را در دفترهایمان بنویسیم و غمها را هم ثبت کنیم تا این تجربهها برای آینده باقی بماند.
