آیا تب داغ هوش مصنوعی رو به پایان است یا بازارها تنها درحال یک ارزیابی واقع‌بینانه هستند؟ این سوالی است که این روزها ذهن سرمایه‌گذاران را به خود مشغول کرده و باعث افت شدید ارزش شاخص‌ها در بازارهای بورس جهانی شده است. دراین‌میان، سقوط بازار سهام در ایالات متحده در شاخص نزدک بیش از هر جای دیگری چشمگیر بوده؛ شاخصی که میزبان غول‌های بزرگ فناوری جهان نظیر آلفابت (شرکت مادر گوگل)، انویدیا، متا و اپل است.
ریزش شدید شاخص‌ها پس از پیروزی قاطع و گسترده دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا رقم خورد که کنترل کامل هر دو مجلس کنگره را در اختیار این حزب قرار داد. بسیاری از چهره‌های سرشناس حزب دموکرات کمپین‌های خود را علیه توسعه بی‌رویه مراکز داده برگزار کرده بودند؛ زیرساخت‌هایی که ستون فقرات رشد و فعالیت هوش مصنوعی محسوب می‌شوند. اکنون نگرانی بزرگ سرمایه‌گذاران از این است که تغییر موازنه قدرت به وضع قوانین و مقررات سرسختانه در این حوزه ختم شود، هرچند نگرانی‌های مربوط به بازدهی مالی این صنعت از ماه‌ها قبل شکل گرفته بود.
عرضه عمومی ChatGPT توسط شرکت OpenAI در اواخر سال ۲۰۲۲ میلادی، توجه عمومی و تجاری فراوانی را به کاربردهای عملی هوش مصنوعی جلب کرد. در پی آن، سرمایه‌گذاران سیل سرمایه خود را به سوی تولیدکنندگان تراشه‌های رایانه‌ای، تجهیزات شبکه، سازندگان مراکز داده، تأمین‌کنندگان انرژی مورد نیاز این مجموعه‌ها و توسعه‌دهندگان مدل‌های هوش مصنوعی هدایت کردند که این موضوع به رشد سرسام‌آور ارزش شرکت‌های فناوری منجر شد.
این رشد در سال جاری نیز تداوم یافت و طبق پیش‌بینی‌های گروه مالی گلدمن ساکس، حجم سرمایه‌گذاری‌ها در بخش هوش مصنوعی تنها در سال ۲۰۲۶ میلادی به ۱ تریلیون دلار خواهد رسید. تمرکز بالای منابع نقدی در این صنعت حتی به افزایش هزینه‌های استقراض پول برای سایر صنایع منجر شده است. با‌این‌حال، سرمایه‌گذاران به دنبال بازدهی واقعی هستند و طی ماه‌های گذشته، تردیدها درباره اینکه آیا رونق هوش مصنوعی سودآوری وعده‌داده‌شده را تأمین می‌کند یا خیر، شدت گرفته است. علاوه‌براین، هشدارهای پژوهشگران پیرامون خطرات امنیتی هوش مصنوعی و مطرح شدن احتمال تبدیل آن به تهدیدی موجودیتی برای بشر، گمانه‌زنی‌ها پیرامون محدودسازی این فناوری را تشدید کرده است.
تقابل دموکرات‌ها با توسعه دیتاسنترها و پیامدهای آن برای سهام هوش مصنوعی
در شرایطی که دولت ترامپ به‌طور همه‌جانبه از هوش مصنوعی، یا آنچه رئیس‌جمهور تمایل دارد «ابر هوش» بنامد، پشتیبانی کرده است، بسیاری از دموکرات‌های برجسته به دغدغه‌های عمومی مردم درباره گسترش مراکز داده و آثار آن بر جوامع محلی متمرکز بودند. عمده این نگرانی‌ها به مصرف بسیار زیاد آب و برق توسط این مراکز بازمی‌گردد که به باور شهروندان باعث افزایش قبوض خانوارها می‌شود. علاوه‌برآن، آلودگی صوتی، اشغال زمین‌های گسترده و اختلالات محیطی نیز نارضایتی‌های دیگری به همراه داشته است. نتایج نظرسنجی مؤسسه Gallup در ماه مه نشان داد ۷۱ درصد از شهروندان آمریکایی با احداث دیتاسنتر در محل سکونت خود مخالف هستند، درحالیکه این رقم برای ساخت نیروگاه‌های هسته‌ای ۵۳ درصد بوده است.
«جیمز تالاریکو»، پیروز انتخابات مجلس سنا از ایالت تگزاس که پیش‌تر پایگاه قدرتمند جمهوری‌خواهان بود، از جمله چهره‌هایی است که بر ضرورت قانون‌گذاری تأکید دارد. او اعلام گفته بود:
«درحالیکه می‌خواهیم پیشتازی آمریکا در حوزه هوش مصنوعی حفظ شود، همچنان با پیامدهای آن بر شیوه کار و آموزش کودکان دست‌وپنجه نرم می‌کنیم و باید با وضع قوانین روشن و شفاف برای کسب‌وکارها، از منافع مردم آمریکا محافظت کنیم.»
با در دست داشتن اکثریت هر دو مجلس، انتظار می‌رود دموکرات‌ها برنامه‌های فناوری‌محور رئیس‌جمهور را به چالش بکشند و طرح‌هایی را برای مهار توسعه این صنعت تدوین کنند. از سوی دیگر، «جینا هینوخوسا»، فرماندار منتخب تگزاس، وعده داده که ساخت مراکز داده جدید را در این ایالت متوقف خواهد کرد؛ اقدامی که به‌طور مستقیم منافع «ایلان ماسک» را هدف می‌گیرد که بخش عظیمی از عملیات تسلا و اسپیس ایکس را به تگزاس منتقل کرده و حدود ۴۵۰ میلیون دلار برای حمایت از کمپین‌های جمهوری‌خواهان هزینه کرده بود.
ارقام دقیق افت ارزش سهام شرکت‌های فناوری و هوش مصنوعی
طبق گزارش‌ها، در روز پنج‌شنبه ۵ نوامبر (و در طول هفته انتخابات)، سهام متا ۴ درصد کاهش یافت و برای شرکت‌های متعلق به «ایلان ماسک» نیز سهام تسلا ۲ درصد و ارزش سهام اسپیس ایکس نزدیک به ۴ درصد افت کرد. در بخش سازندگان تراشه و نیمه‌رساناها، سهام انویدیا با سقوط ۹ درصدی همراه شد، سهام شرکت هلندی ASML با کاهش ۶ درصدی مواجه شد و ارزش سهام شرکت تایوانی TSMC نیز ۱۰ درصد سقوط کرد.
«تودور براون»، از بنیان‌گذاران شرکت بریتانیایی Arm Holdings، با اشاره به چشم‌انداز بازارها معتقد است ارزش سهام بر مبنای درآمدهای آتی اندازه‌گیری می‌شود و نه سودهای فعلی؛ بنابراین اگر چشم‌انداز دستیابی به پاداش‌های مالی ضعیف شود، سرمایه‌گذاران تصمیم به خروج دارایی‌های خود می‌گیرند. هرچند نتایج انتخابات جرقه‌ای برای سقوط اخیر سهام بود، اما نگرانی از حباب ارزش‌گذاری این شرکت‌ها مدت‌ها پیش از انتخابات نیز وجود داشت. اکنون بازار درحال ارزیابی این موضوع است که آیا این تحول سیاسی به منزله آغاز ترکیدن حباب هوش مصنوعی است یا صرفاً افت مقطعی ناشی از هیجانات گذشته به شمار می‌رود.
«ناندینی روی چودهوری» از شرکت «فیوچر مارکت اینسایتس» معتقد است سرمایه‌گذاران با دقت آثار چرخش سیاسی را بر محدودیت‌های احتمالی ساخت مراکز داده، مصرف انرژی و استقرار هوش مصنوعی زیر نظر خواهند گرفت؛ از این رو بعید است بهبود سراسری سریعی در سهام این شرکت‌ها رخ دهد و خریداران به سمت شرکت‌هایی با ترازنامه‌های مالی مستحکم‌تر متمایل خواهند شد. در مقابل، براون دامنه افت بازار را محدود دانسته و باور دارد ارزش‌گذاری‌ها پیش‌تر بیش از حد بر مبنای فرض «رشد نامحدود هوش مصنوعی» بالا رفته بود و پس از گذر از این نگرانی کوتاه‌مدت، پایداری به بازار بازخواهد گشت؛ زیرا شرکت‌های مذکور همچنان درآمدزایی قابل توجهی دارند.
