کشف امیدبخش دانشمندان برای مبتلایان به ام‌اس؛ دارویی ارزان به بهبود عملکرد مغز کمک می‌کند
ام‌اس یا مولتیپل اسکلروزیس یک بیماری خودایمنی مزمن تحلیل‌برندهٔ دستگاه عصبی است که بر بینایی، هماهنگی عضلات و عملکرد شناختی تأثیر می‌گذارد. به نوشتهٔ مدیکال‌اکسپرس، درمان‌های کنونی این بیماری خودایمنی متناسب با ماهیت آن، برای مهار فعالیت بیش‌ازحد دستگاه ایمنی مبتلایان طراحی شده‌اند. در پژوهش تازه‌ای که در نشریهٔ گزارش‌های علوم اعصاب ایبرو (IBRO Neuroscience Reports) منتشر شد، پژوهشگران ترکیبی به نام «اِن‌استیل‌سیستئین» (N-acetylcysteine) را به درمان جاری بیماران افزودند و در بیشتر آنان، نتایج بهتری مشاهده کردند.
اِن‌استیل‌سیستئین، با نام اختصاری ان‌ای‌سی (NAC)، استرس اکسیداتیو را هدف می‌گیرد و از این طریق بر یکی از مسیرهای زیستی دخیل در آسیب عصبی ناشی از ام‌اس اثر می‌گذارد. این دارو به‌طور گسترده در دسترس است و عوارض جانبی اندکی دارد و به‌شکل مکمل خوراکی نیز عرضه می‌شود، اما در محیط‌های درمانی، به‌صورت وریدی تجویز می‌شود و دارو به شمار می‌رود.
دکتر دنیل مونتی، استاد و رئیس گروه پزشکی تلفیقی و علوم تغذیه دانشگاه توماس جفرسون، می‌گوید: «این دارو در همهٔ بیمارستان‌ها موجود است و از آن برای درمان مسمومیت ناشی از مصرف بیش‌ازحد تایلنول [استامینوفن] استفاده می‌شود؛ مسمومیتی که در آن، استرس اکسیداتیو یکی از عوامل دخیل در نارسایی کبد است.»
این دارو با افزایش سطح گلوتاتیون، یک آنتی‌اکسیدان طبیعی بدن، عمل می‌کند. سطح این ترکیبات محافظ در مبتلایان به ام‌اس اغلب پایین‌تر است. مونتی می‌گوید: «می‌توان گفت به جای مکمل دادن، داریم کمبود یکی از مواد طبیعی بدن را جبران می‌کنیم.»
در مطالعات مقدماتی با اِن‌استیل‌سیستئین، بیماران مبتلا به ام‌اس آثار مثبتی مانند بهبود عملکرد شناختی، کاهش خستگی و کاهش اضطراب را گزارش کردند. در پژوهش کنونی تغییرات عملکرد مغز با استفاده از تصویربرداری به روش پت‌اسکن (توموگرافی گسیل پوزیترون) اندازه‌گیری شد.
گروه پژوهشی با استفاده از پت اسکن، بهبود ارتباط عملکردی میان بخش‌های مغز را مشاهده کرد. دکتر اندرو نیوبرگ، مدیر برنامهٔ تصویربرداری پت/ام‌آر‌آی دانشگاه جفرسون و عضو هیأت علمی پزشکی تلفیقی که با مونتی همکاری می‌کند، می‌گوید: «این شاخص نشان می‌دهد بخش‌های مختلف مغز چگونه با یکدیگر کار می‌کنند. ام‌اس این ارتباط‌ها را مختل می‌کند و ان‌استیل‌سیستئین به برقراری دوبارهٔ آن‌ها کمک می‌کند. به‌طور خلاصه، به مغز کمک می‌کند بهتر کار کند.»
اِن‌استیل‌سیستئین در دیگر بیماری‌های مغز و اعصاب مانند پارکینسون نیز نتایج امیدوارکننده‌ای نشان داده است. این ترکیب وارد مغز می‌شود و سطح گلوتاتیون را افزایش می‌دهد. مونتی تأکید می‌کند: «از آنجا که این ترکیب بسیار کم‌خطر است، جنبه‌های منفی استفاده از آن بسیار اندک است.»
البته پژوهشگران می‌گویند برای تأیید یافته‌ها و تعیین مناسب‌ترین مقدار و برنامهٔ تجویز، به مطالعاتی در مقیاس بزرگ‌تر نیاز است. با این حال نتایج به‌دست‌آمده مونتی را به ادامهٔ این پژوهش‌ها، از جمله بررسی اثر این ترکیب در افراد دچار آسیب مغزی ناشی از ضربه، ترغیب کرده است. او می‌گوید: «اِن‌استیل‌سیستئین تا اینجا نتایج موفقیت‌آمیزی داشته است.»
