به گزارش وب‌سایت Scientific American، خاطرات تازه برخلاف تصور رایج، بلافاصله پس از یادگیری به شکل پایدار در مغز ذخیره نمی‌شوند. این خاطرات در ابتدا شکننده‌اند و برای تثبیت شدن به زمان نیاز دارند؛ درست مانند سیمانی که هنوز خشک نشده و برای تبدیل شدن به ساختاری محکم باید مدتی بدون اختلال باقی بماند.
مغز در دقایق و ساعت‌های پس از یادگیری، از طریق فرآیندی به نام «تثبیت حافظه» (Memory Consolidation)، اطلاعات جدید را تقویت می‌کند. به همین دلیل، فعالیت‌هایی که بلافاصله پس از یادگیری انجام می‌دهیم، ممکن است بر ماندگاری اطلاعات تأثیر بگذارند.
چرا استراحت آرام به تقویت حافظه کمک می‌کند؟
نتایج دو تحلیل پژوهشی که ده‌ها مطالعه را بررسی کرده‌اند، نشان می‌دهد افرادی که پس از یادگیری چند دقیقه در آرامش استراحت می‌کنند، اطلاعات بیشتری را نسبت به کسانی به خاطر می‌سپارند که بلافاصله به سراغ فعالیت‌های ذهنی دیگر می‌روند.
این اثر مثبت در برخی مطالعات حتی تا هفت روز پس از یادگیری نیز مشاهده شده است؛ هرچند میزان تأثیر آن در گروه‌های مختلف یکسان نبوده و در بزرگسالان جوان و سالم ضعیف‌تر گزارش شده است.
پژوهشگران معتقدند استراحت آرام با کاهش محرک‌های مزاحم، فرصت بیشتری در اختیار مغز قرار می‌دهد تا اطلاعات تازه را دوباره پردازش کند. در این وضعیت، مغز ممکن است بخش‌هایی از تجربه اخیر را به‌صورت خودکار بازفعال کند؛ فرآیندی که به تقویت ارتباط میان هیپوکامپ، مرکز مهم شکل‌گیری خاطرات، و بخش‌های مختلف قشر مغز کمک می‌کند.
آیا استراحت کوتاه می‌تواند به اندازه خواب مفید باشد؟
دانشمندان سال‌هاست نقش خواب را در تثبیت حافظه تأیید کرده‌اند، اما تحقیقات جدید نشان می‌دهند مغز فقط هنگام خواب اطلاعات را تثبیت نمی‌کند. بر اساس فرضیه‌ای با عنوان «تثبیت فرصت‌طلبانه»، مغز می‌تواند از دوره‌هایی که ورودی اطلاعاتی و محرک‌های جدید کاهش می‌یابند نیز برای تقویت آموخته‌های قبلی استفاده کند.
در یکی از آزمایش‌ها، تأثیر ۳۰ دقیقه خواب، استراحت با چشمان بسته و انجام یک فعالیت حواس‌پرت‌کن پس از آزمون‌های حافظه با یکدیگر مقایسه شد. نتایج نشان داد استراحت آرام در این بازه زمانی مزایایی مشابه خواب داشت و هر دو روش عملکرد بهتری نسبت به انجام فعالیت‌های حواس‌پرت‌کن ایجاد کردند.
تفکر زیاد و اضطراب چگونه بر حافظه تأثیر می‌گذارند؟
البته صرفاً کنار گذاشتن تلفن همراه برای بهره‌مندی از فواید استراحت کافی نیست. پژوهش‌ها نشان می‌دهند فعالیت ذهنی درونی نیز می‌تواند روند تثبیت حافظه را مختل کند.
برای مثال، افرادی که در زمان استراحت به مرور خاطرات گذشته یا تصور اتفاقات آینده مشغول می‌شوند، در برخی آزمایش‌ها اطلاعات کمتری را به خاطر سپرده‌اند. این یافته نشان می‌دهد حتی زمانی که محرک خارجی وجود ندارد، فعالیت ذهنی مداوم ممکن است مانع پردازش مؤثر اطلاعات تازه شود.
اضطراب نیز می‌تواند در این فرآیند نقش داشته باشد. یک مطالعه جدید نشان داده است که اضطراب متوسط هنگام استراحت با تثبیت ضعیف‌تر حافظه ارتباط دارد. پژوهشگران احتمال می‌دهند نگرانی‌های مداوم و استرس، از جمله اضطراب امتحان، مغز را در وضعیت هوشیاری نگه دارند و فرصت پردازش آرام اطلاعات را کاهش دهند.
بااین‌حال، برای مشخص شدن دقیق ارتباط اضطراب و تثبیت حافظه، به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.
در مجموع، یافته‌های جدید نشان می‌دهند برای به خاطر سپردن بهتر مطالب، همیشه به تمرین بیشتر یا مطالعه طولانی‌تر نیاز نداریم. گاهی چند دقیقه دوری از تلفن همراه، کنار گذاشتن فعالیت‌های ذهنی و استراحت در محیطی آرام پس از یادگیری می‌تواند به ماندگاری بهتر اطلاعات در حافظه کمک کند.
