فرهنگ

طراحی بازی از اقتصاد، فرهنگ و جامعه تاثیر می‌گیرد

میرمحمدرضا حیدری و حسین حسنی در نشست نقد و بررسی کتاب «تاریخ بازی‌های دیجیتال» به اهمیت نگاه تاریخی و میان‌رشته‌ای به بازی‌ها و ضرورت گسترش مطالعات این حوزه در ایران پرداختند.

به گزارش خبرگزاری مهر، نشست نقد و بررسی کتاب « تاریخ بازی‌های دیجیتال» نوشته اندرو ویلیامز و ترجمه میرمحمدرضا حیدری با حضور حسین حسنی؛ رئیس پژوهشکده ارتباطات پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، محمدصادق افراسیابی؛ معاون راهبردی بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای و تقی کمالی؛ دبیر هیئت‌های اندیشه‌ورز بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای در سرای اهل قلم خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد.

بازی‌های رایانه‌ای به حمایت فرهنگی و مطالعات تخصصی نیاز دارند

افراسیابی در این نشست با اشاره به تفاهم‌نامه همکاری میان معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای توضیح داد: سال گذشته یک تفاهم‌نامه همکاری بین معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و مدیرعامل بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، منعقد شد. بر اساس این تفاهم‌نامه، کارگروه توسعه همکاری‌های مشترک شکل گرفت و در نهایت سه پروژه برای امسال به تصویب رسید.

او نخستین پروژه را برگزاری سلسله نشست‌های نقد و بررسی کتاب‌های مرتبط با بازی‌های رایانه‌ای معرفی کرد و ادامه داد: موضوع دوم که در دستور کار ما قرار دارد، حمایت از تولید بازی‌هایی است که با ماموریت‌های معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مرتبط باشند. برای این کار مدل یک رویداد سرمایه‌گذاری و حمایت از تولید بازی‌های مرتبط با ماموریت‌های معاونت فرهنگی تدارک دیده شده و این معاونت با اختصاص بودجه به این موضوع، زمینه سرمایه‌گذاری و تولید بازی‌های موردنظر را فراهم کرده است.

معاون راهبردی بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، سومین پروژه را همکاری سه‌جانبه بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش عنوان کرد و درباره اهداف آن گفت: بازی‌های جدی ظرفیت‌هایی در حوزه آموزش دارند. ما می‌توانیم بازی‌هایی داشته باشیم که مکمل کتاب‌های درسی دانشگاهی باشند و حتی نظام آموزشی کشور را تکمیل کنند.

شناخت تاریخ بازی، بخشی از شناخت زیبایی‌شناسی آن است

میرمحمدرضا حیدری نیز در این نشست درباره چگونگی آشنایی با کتاب اندرو ویلیامز گفت: پیشینه تخصصی من در حوزه بازی‌های رایانه‌ای نیست و مواجهه‌ام با این حوزه به تجربه‌ای در دوران تحصیل در خارج از ایران بازمی‌گردد. در یکی از کلاس‌ها، استاد ما به‌جای نمایش آثار شناخته‌شده موسیقی، فیلم و تئاتر، یک بازی را به نمایش گذاشت و شروع به تحلیل و تفسیر آن کرد. برای من جالب بود که در کنار آثار برجسته تاریخ هنر، اثری قرار گرفته بود که شاید ۱۰، ۱۵ یا ۲۰ سال از عمر آن می‌گذشت و حتی مشخص نبود خالق آن یک فرد است یا یک گروه. با این حال، آن اثر را تحلیل و درباره‌اش بحث می‌کردند.

وی افزود: این تجربه‌ برای من نخستین مواجهه جدی با بازی به‌عنوان یک موضوع قابل بررسی در مطالعات هنری بود. پس از بازگشت به ایران، با پیشنهاد چند کتاب از سوی یکی از دوستان فعال در بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای آشنا شدم و کتاب «تاریخ بازی‌های دیجیتال» را برای ترجمه انتخاب کردم. معتقدم برای اینکه بتوانیم با یک اثر هنری مواجه شویم، یکی از مهم‌ترین مسائل این است که جایگاه تاریخی آن را بدانیم. باید بدانیم چگونه پیشرفت کرده، چگونه تحول یافته، چگونه زبان خودش را به دست آورده و چگونه استراتژی‌های بازاریابی و تجاری‌سازی خودش را شکل داده است.

حیدری همچنین با مقایسه بازی‌های رایانه‌ای و سینما ادامه داد: اگر تاریخ سینما را ندانیم و ندانیم فناوری صدا چه تحولی در زبان سینما ایجاد کرده است، طبیعتاً نمی‌توانیم آثار پیش و پس از آن تحول را به‌درستی تحلیل کنیم. همین اتفاق درباره سایر هنرها و درباره بازی‌های رایانه‌ای هم صدق می‌کند. تاریخ بازی‌های دیجیتال را نمی‌توان صرفا بر اساس پیشرفت فناوری و تغییر سخت‌افزارها بررسی کرد، تحولات اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی نیز در شکل‌گیری بازی‌ها تاثیر داشته‌اند.

او برای توضیح این موضوع به شرایط اقتصادی جامعه و تاثیر آن بر طراحی بازی اشاره کرد و گفت: فرض کنید وضعیت اقتصادی دشواری در یک جامعه وجود داشته باشد و مردم دیگر نتوانند برای بازی کردن یک دلار بپردازند و ترجیح بدهند ۱۰ سنت پرداخت کنند. این پرداخت ۱۰ سنتی نمی‌تواند اقتصاد تولیدکننده را تامین کند. بنابراین زمان بازی باید کوتاه‌تر شود، استراتژی بازاریابی تغییر کند و منطق بازی و منطق پیروزی در آن هم تغییر پیدا کند. این مثال نشان‌دهنده پیوند میان شرایط اقتصادی و ویژگی‌های طراحی بازی دانست.

طراح بازی باید نسبت اثر خود را با جامعه بشناسد

حیدری در پاسخ به پرسشی درباره اهمیت فصل‌های کتاب برای طراحان بازی گفت: اگر من طراح بازی بودم، این کتاب می‌توانست یکی از کتاب‌های پایه‌ای برای من باشد؛ نه به این دلیل که طراحی بازی را به من یاد می‌دهد، بلکه به این دلیل که نحوه مواجهه با پیرامونم را می‌آموزد. این کتاب می‌تواند یک طراح را از کسی که فقط یک کار را انجام می‌دهد، به خالق یک اثر ماندگار تبدیل کند، اثری که قابلیت دیده شدن و خریداری شدن را دارد.

این مترجم با اشاره به اینکه تاکید کتاب صرفا بر فناوری نیست، توضیح داد: کتاب از ابتدا می‌گوید تاکیدش را بر فناوری نمی‌گذارد. در واقع بر ارتباط بازی و جامعه از منظرهای مختلف تاکید دارد؛ ارتباط تکنولوژیک، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و حتی مبادلات فرهنگی با جوامع دیگر. در همین راستا یکی از مسائل مهم من در ترجمه انتخاب معادل فارسی برای نام بازی‌ها و اصطلاحات تخصصی بود.

وی افزود: برای کسی که با این حوزه آشنا نیست، این پرسش مطرح می‌شود که اسم بازی باید ترجمه شود یا به همان شکل اصلی باقی بماند. من در موارد مختلف به منابع مراجعه می‌کردم. برای مثال، در ویکی‌پدیای فارسی، نام لاتین بازی را بررسی می‌کردم و معادلی را که در صفحه فارسی آن آمده بود، در ترجمه به کار می‌بردم.

حیدری درباره کمبود منابع مربوط به تاریخ بازی‌های رایانه‌ای در ایران نیز گفت: ما خودمان این مطالعات را انجام نداده‌ایم و در حال حاضر منابع کافی هم نداریم. من به دوستان گفتم که می‌خواهم به‌عنوان یک پژوهشگر مستقل، دست‌کم در حد یک مقاله تاریخ بازی را استخراج کنم و برای این کار با تعدادی از طراحان بازی تماس گرفتم و درخواست اطلاعات کردم، اما حدود ۹۰ درصد کسانی که در فاصله چند ماه با آنها ارتباط داشتم، پاسخی ندادند. برخی از فعالان این حوزه به دلایلی از جمله نگرانی درباره عرضه بازی در خارج از ایران و مطرح شدن مسائل مربوط به تحریم‌ها، تمایلی به ارائه اطلاعات نداشتند.

کتاب به تاریخ‌نگاری بازی کمک می‌کند، اما مخاطبان کمتر دیده شده‌اند

حسین حسنی نیز در این نشست درباره اهمیت کتاب «تاریخ بازی‌های دیجیتال» گفت: «حوزه مطالعات گیم در ایران جوان است و آثار محدودی در این حوزه تولید شده است. بنابراین این کتاب می‌تواند به پیشبرد برنامه‌های دانشگاهی در حوزه بازی، به‌ویژه در زمینه تاریخ گیم، کمک کند.

وی افزود: در حوزه‌هایی مانند رادیو، تلویزیون، ویدئو و رسانه‌های جدید، پژوهش‌های تاریخی به میزان کافی انجام نشده‌اند. یکی از دلایل این مسئله این است که رشته‌هایی مانند جامعه‌شناسی ارتباطات و مطالعات رسانه، خودشان رشته‌های جدیدی هستند. از طرف دیگر مطالعات تاریخی دشواری‌های خاص خود را دارد. پژوهشگر باید به کتابخانه‌ها، مجلات و منابع مختلف مراجعه کند تا بتواند تصویری تاریخی از تحولات هر رسانه ارائه دهد.

حسنی رویکرد تاریخی کتاب را یکی از ظرفیت‌های آن دانست و افزود: یکی از سودمندی‌های این کتاب این است که رویکردی برای مطالعات تاریخی به ما می‌دهد. برای مثال، می‌توانیم با استفاده از آن به تاریخ تحولات بازی در ایران هم توجه کنیم. رویکرد بین‌رشته‌ای کتاب یکی دیگر از ویژگی‌های آن است. نویسنده بازی را صرفا محصول فناوری نمی‌داند و ارتباط میان فناوری، طراحی، هنر، اقتصاد و فرهنگ را هم مورد توجه قرار می‌دهد.

این پژوهشگر اشکالات نگاه نویسنده کتاب را هم به این شرح برشمرد: یکی از محدودیت‌های کتاب این است که نگاه آن تا حد زیادی به تجربه‌های کشورهای غربی، به‌ویژه آمریکا و ژاپن، محدود شده است و تحولات بازی در این کشورها در روایت تاریخی اثر پررنگ‌تر است.

وی با اشاره به جایگاه ژاپن در توسعه کنسول‌های بازی افزود: توجه به این کشور در کتاب قابل انتظار است، اما تجربه کشورهای دیگر نیز می‌توانست در روایت تاریخی اثر حضور پررنگ‌تری داشته باشد.

حسنی کم‌توجهی به مخاطبان و بازیکنان را محدودیت دیگر کتاب عنوان کرد و ادامه داد: هر بازی ساخته می‌شود تا کسی آن را انجام بدهد. بدون گیمر یا بازیکن، اساسا کتاب معنایی ندارد. در این کتاب نمی‌بینیم که مخاطبان و گیمرها چقدر در شکل‌گیری موج‌های فناوری بازی و تغییر جایگاه کنسول‌ها نقش داشته‌اند. این کتاب در سال ۲۰۱۷ منتشر شده و شاید یکی از محدودیت‌های آن، بی‌توجهی به تحولات اخیر فناوری در حوزه بازی باشد؛ تحولاتی مانند استریمینگ، بازی‌های ابری، پلتفرمی‌شدن بازی‌ها و شکل‌گیری فرهنگ‌های هواداری بازی‌ها در شبکه‌های اجتماعی که کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند.

سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفت‌وگو کنیم» از بیست‌وسوم تا سی‌ام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار می‌شود.

آگهی
دکمه بازگشت به بالا